Ταμείο Ανάκαμψης ή Ταμείο… Αγωνίας;

Από τα περίπου 181 προγράμματα του αρχικού σχεδίου, περισσότερα από 130 έχουν τροποποιηθεί, 10 έχουν αφαιρεθεί εντελώς, 126 έχουν προσαρμοστεί σε στόχους, χρονοδιαγράμματα ή εμβέλεια, ενώ ορισμένα έχουν αλλάξει πολλαπλές φορές με το δανειακό σκέλος να έχει… μειωθεί!

Το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης, γνωστό και ως «Ελλάδα 2.0», έχει γίνει συνώνυμο με τις αλλεπάλληλες αλλαγές και προσαρμογές, κάνοντας την Ελλάδα μία από τις χώρες με τις περισσότερες… τροποποιήσεις στην ΕΕ. Από την αρχική έγκριση το 2021, το σχέδιο έχει υποστεί σημαντικές αναθεωρήσεις με πρώτη τον Δεκέμβριο του 2023, μικρότερες τον Ιούλιο και τον Δεκέμβριο του 2024, και η τελευταία έγκριση τροποποίησης από το Συμβούλιο της ΕΕ στις 21 Ιανουαρίου 2025, μετά την υποβολή από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 2024.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τις… δικαιολογεί ως αναγκαίες λόγω εξωτερικών παραγόντων (πληθωρισμός, διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας, καθυστερήσεις σε δημόσιες συμβάσεις, νομικά ζητήματα, ανάγκη απλοποίησης διαδικασιών), διαβεβαιώνοντας ότι δεν επηρεάζεται η συνολική… φιλοδοξία του σχεδίου! Το αποτέλεσμα όμως είναι ότι από τα περίπου 181 μέτρα/ορόσημα του αρχικού σχεδίου, πάνω από 130 έχουν τροποποιηθεί, 10 έχουν αφαιρεθεί εντελώς, 126 έχουν προσαρμοστεί σε στόχους, χρονοδιαγράμματα ή εμβέλεια, ενώ ορισμένα έχουν αλλάξει πολλαπλές φορές. Το δανειακό σκέλος έχει… μειωθεί στα 17,73 δισ. ευρώ ενώ οι επιχορηγήσεις παρέμειναν σταθερές στα 18,22 δισ. ευρώ, διαμορφώνοντας το συνολικό μέγεθος του σχεδίου στα 35,95 δισ. ευρώ. Η πρόοδος παραμένει απογοητευτική, (σύμφωνα με το επίσημο Recovery and Resilience Scoreboard της Επιτροπής – τέλη Νοεμβρίου 2025), μόλις το 37% των στόχων έχει ολοκληρωθεί και επαληθευτεί, αφήνοντας το 63% είτε σε εξέλιξη είτε υπό περαιτέρω τροποποίηση. Την ίδια ώρα έργα έχουν εξαφανιστεί εντελώς ή έχουν συρρικνωθεί δραματικά.

Το Ταμείο Ανάκαμψης λήγει επίσημα στις 31 Αυγούστου 2026 και επειδή στην Ελλάδα είμαστε συνηθισμένοι στις… παρατάσεις δεν αποκλείεται να ζητήσουμε δυο-τρεις πέρα από αυτές που ήδη θα πάρουμε. Πάντως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη εκφράσει ανησυχίες και έχει ζητήσει τουλάχιστον 18μηνη παράταση για ώριμα έργα, ώστε να μην χαθούν δισεκατομμύρια. Την ίδια ώρα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) ερευνούν ουκ ολιγα ελληνικά έργα του Ελλάδα 2.0. Ειδικά το Ελεγκτικό Συνέδριο (έκθεση 14/2024) επισημαίνει ότι το 41,6% των πόρων έχει πάει σε μόλις 100 μεγάλους δικαιούχους, το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, ενώ σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει μόνο μία προσφορά και προειδοποιεί για υψηλούς κινδύνους απάτης και μη ολοκλήρωσης λόγω του σφιχτού χρονοδιαγράμματος.

Με λίγα λόγια, το μεγαλύτερο πακέτο βοήθειας που πήρε ποτέ η Ελλάδα μετά τον πόλεμο κινδυνεύει να καταγραφεί ως  μεγάλη χαμένη ευκαιρία. Ο δε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Πάνος Γερουλάνος δημοσιοποίησε «λίστα της χαμένης ευκαιρίας», με έργα και μέτρα που είτε απεντάχθηκαν εντελώς είτε μειώθηκαν δραστικά, δηλώνοντας ότι «Είναι η δεύτερη μεγάλη αναθεώρηση μέσα σε τέσσερις μήνες και η κυβέρνηση δεν έχει πει κουβέντα στον ελληνικό λαό για το τι ακριβώς χάνουμε. Αυτό δεν είναι σχέδιο ανάκαμψης, είναι σχέδιο επιβίωσης της κυβέρνησης». Από την άλλη, ευρωπαϊκές πηγές υπογραμμίζουν ότι οι τροποποιήσεις έχουν ενισχύσει την ανθεκτικότητα απέναντι σε φυσικές καταστροφές (π.χ. αντιπλημμυρικά στη Θεσσαλία μετά τις πλημμύρες του 2023, αντισεισμική θωράκιση δημοσίων κτιρίων) και έχουν δημιουργήσει νέα εργαλεία μακροπρόθεσμης μόχλευσης ιδιωτικών επενδύσεων και των διευκολύνσεων δανείων για πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε έκθεσή του 2025 αναγνωρίζει ότι το ελληνικό σχέδιο αντιμετωπίζει ειδικές γεωγραφικές προκλήσεις (νησιωτικότητα, 5G κ.λπ.) την ώρα που η Κροατία έχει τελειώσει το 81%, η Ιταλία το 62%, η Ισπανία το 58%.

Η Ελλάδα, με τα 35,9 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, ανήκει στις χώρες με μεσαίου μεγέθους πακέτο, μαζί με την Πολωνία (35,4 δισ.) και την Ρουμανία (28 δισ.), ενώ Ιταλία (191 δισ.) και Ισπανία (163 δισ. συνολικά) παίζουν σε άλλη κατηγορία. Στο τέλος του 2025 η Ελλάδα βρίσκεται στο 37% ολοκληρωμένων ορόσημων, δηλαδή λίγο πριν από το τέλος, ενώ η Πολωνία έχει φτάσει το 55%, η Ρουμανία το 48%, η Ιταλία το 62% και η Ισπανία το 58%. Πρωταθλήτριες στην απορρόφηση είναι η Κροατία (81%), η Κύπρος (78%) και η Δανία (75%), χώρες που είτε είχαν μικρότερα πακέτα είτε πολύ καλύτερη διοικητική μηχανή. Έτσι η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει και ήδη το ρολόι των Βρυξελλών ακούγεται μέχρι την Αθήνα, τικ-τοκ, τικ-τοκ…

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/01/21/recovery-and-resilience-fund-council-greenlights-the-amended-plans-of-greece-cyprus-and-spain/

https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility/country-pages/greeces-recovery-and-resilience-plan_en

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52025PC0730&qid=1763976990132

https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/disbursements.html?country=Greece

https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2022)729366

https://www.eppo.europa.eu/en/media/news/greece-eppo-brings-additional-charges-against-16-suspects-crimes-involving-railway

https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/P-9-2024-001084_EN.html

https://www.eca.europa.eu/en/publications/SR-2024-14