Ποσό αποδοτικό είναι το ban των social media στα παιδιά – Τι δείχνουν έρευνες στο εξωτερικό

Από την Αυστραλία έως την Ευρώπη και την Ασία, οι κυβερνήσεις, μαζί και η ελληνική, υιοθετούν ολοένα αυστηρότερα μέτρα για την πρόσβαση των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, την ώρα που η αποτελεσματικότητά τους εξακολουθεί να προκαλεί έντονη συζήτηση.

Η συζήτηση γύρω από τη σχέση των παιδιών με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της ψηφιακής εποχής. Καθώς οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις των social media στην ψυχική υγεία, την κοινωνική ανάπτυξη και την ασφάλεια των ανηλίκων εντείνονται, ολοένα και περισσότερες χώρες επιλέγουν να παρέμβουν νομοθετικά, επιχειρώντας να περιορίσουν ή ακόμη και να απαγορεύσουν την πρόσβαση των παιδιών στις δημοφιλείς πλατφόρμες.

Ο K. Μητσοτάκης ανακοίνωσε απαγόρευση στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών

Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο στα τέλη του 2025, όταν έγινε η πρώτη χώρα που επέβαλε καθολική απαγόρευση χρήσης κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 16 ετών. Η νομοθεσία υποχρεώνει πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok, το Facebook και το YouTube να εμποδίζουν την πρόσβαση σε ανηλίκους, προβλέποντας ιδιαίτερα υψηλά πρόστιμα για τις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται. Η κίνηση αυτή προκάλεσε διεθνές ενδιαφέρον και λειτούργησε ως σημείο αναφοράς για πολλές κυβερνήσεις που αναζητούν τρόπους να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη εξάρτηση των νέων από τον ψηφιακό κόσμο.

Ωστόσο, η εφαρμογή του μέτρου αποδείχθηκε πιο σύνθετη από όσο αρχικά εκτιμήθηκε. Έξι μήνες μετά την έναρξή του, πολλοί γονείς στην Αυστραλία διαπιστώνουν ότι αρκετοί έφηβοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τις ίδιες πλατφόρμες είτε διατηρώντας παλαιούς λογαριασμούς είτε παρακάμπτοντας τους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Η πραγματικότητα αυτή έχει αναδείξει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ακόμη και οι πιο αυστηρές νομοθετικές πρωτοβουλίες όταν συγκρούονται με την τεχνολογική ευρηματικότητα των νέων χρηστών.

Στη Βρετανία, η κυβέρνηση προχωρά προς μια αντίστοιχη κατεύθυνση, εξετάζοντας την επιβολή απαγόρευσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Παράλληλα, σχεδιάζει πρόσθετα μέτρα προστασίας που αφορούν τη διακίνηση ευαίσθητου περιεχομένου μεταξύ ανηλίκων, ζητώντας από τεχνολογικούς κολοσσούς να ενσωματώσουν εργαλεία ανίχνευσης και αποκλεισμού τέτοιου υλικού σε κινητές συσκευές.

Η Ευρώπη εμφανίζεται διχασμένη ως προς τον τρόπο εφαρμογής των περιορισμών, αλλά η γενική τάση είναι σαφώς προς αυστηρότερα πλαίσια. Η Ελλάδα έχει ήδη ανακοινώσει την απαγόρευση στη χρήση social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών από τις αρχές του 2027, ενώ ανάλογες πρωτοβουλίες εξετάζονται ή προωθούνται στη Δανία, τη Γαλλία, την Πολωνία, τη Σουηδία και τη Σλοβενία. Σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Ιταλία, η πρόσβαση επιτρέπεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και με υποχρεωτική γονική συναίνεση για τις μικρότερες ηλικίες.

Η Γαλλία έχει επικεντρώσει τη δημόσια συζήτηση στους κινδύνους του διαδικτυακού εκφοβισμού, ενώ η Ισπανία επιδιώκει ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας που θα καλύπτει όχι μόνο τα κοινωνικά δίκτυα αλλά και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούν ανήλικοι. Την ίδια στιγμή, η Νορβηγία εξετάζει την αύξηση του ορίου ηλικίας συγκατάθεσης στα 15 έτη, ακολουθώντας την ευρωπαϊκή τάση για αυστηρότερο έλεγχο της ψηφιακής δραστηριότητας των παιδιών.

Στην Ασία, οι προσεγγίσεις διαφέρουν αλλά έχουν κοινό παρονομαστή τον περιορισμό της έκθεσης των ανηλίκων. Η Κίνα εφαρμόζει ήδη ένα σύστημα ειδικών ρυθμίσεων που επιβάλλει χρονικά όρια χρήσης ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Η Μαλαισία έχει ξεκινήσει να αποκλείει νέες εγγραφές χρηστών κάτω των 16 ετών, ενώ η Τουρκία υιοθέτησε νομοθεσία που απαγορεύει τη χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 15 ετών και μεταφέρει σημαντικό μέρος της ευθύνης στις ίδιες τις πλατφόρμες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες η προσέγγιση είναι περισσότερο κατακερματισμένη, καθώς αρκετές πολιτείες έχουν θεσπίσει δικούς τους κανόνες για τη γονική συναίνεση και την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Παράλληλα, το νομοσχέδιο Kids Online Safety Act επιχειρεί να υποχρεώσει τις εταιρείες τεχνολογίας να σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους με τρόπο που να περιορίζει τους κινδύνους για τα παιδιά.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι συζητήσεις κινούνται πλέον πέρα από το ζήτημα της ηλικιακής απαγόρευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει νέες παρεμβάσεις που στοχεύουν στις λεγόμενες «εθιστικές» λειτουργίες των πλατφορμών, δηλαδή στα χαρακτηριστικά εκείνα που ενθαρρύνουν τη συνεχή παραμονή των χρηστών στις εφαρμογές. Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκφράσει την υποστήριξή του σε αυστηρότερους κανόνες πρόσβασης για ανηλίκους, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρές ηλικίες.

Την ίδια ώρα, οι ίδιες οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης επισημαίνουν ότι οι επίσημοι όροι χρήσης τους ήδη προβλέπουν κατώτατο όριο ηλικίας τα 13 έτη. Παρ’ όλα αυτά, οργανώσεις προστασίας των παιδιών υποστηρίζουν ότι οι έλεγχοι παραμένουν ανεπαρκείς και ότι χιλιάδες παιδιά μικρότερης ηλικίας εξακολουθούν να διατηρούν ενεργούς λογαριασμούς.

Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν οι απαγορεύσεις μπορούν πράγματι να αλλάξουν τη συμπεριφορά των νέων ή αν αποτελούν απλώς ένα πρώτο βήμα σε μια πολύ πιο σύνθετη προσπάθεια. Η εμπειρία της Αυστραλίας δείχνει ότι η νομοθεσία από μόνη της δύσκολα αρκεί. Η διαμόρφωση μιας πιο υγιούς σχέσης των παιδιών με την τεχνολογία φαίνεται να απαιτεί συνδυασμό πολιτικών, τεχνολογικών εργαλείων, γονικής συμμετοχής και εκπαίδευσης, σε μια εποχή όπου η ψηφιακή ζωή αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των νέων. Αναμένουμε να δούμε τα αποτελέσματα της δράσης στην χώρα μας…