Φατίχ Ακίν στο TheOpinion: «Η αντίφαση με τρέφει ως δημιουργό»

Έξω, η Θεσσαλονίκη έχει το γκρίζο ενός κυριακάτικου πρωινού του Νοεμβρίου. Μέσα, στο λόμπι του ξενοδοχείου, οι δημοσιογράφοι περιμένουν τη σειρά τους. Ο Φατίχ Ακίν, που βρίσκεται στην πόλη προσκεκλημένος του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, για να παρουσιάσει την νέα του τανία Το τελευταίο μας τραγούδι περνά από τη μία συνέντευξη στην άλλη. Όταν έρχεται ειλικρινές ενδιαφέρον και απαντά με την καλή διάθεση κάποιου που έχει ακόμη όρεξη για την επόμενη ερώτηση.

Στις απαντήσεις του έχει την ίδια ευθύτητα που αναγνωρίζεις στις ταινίες του και στον τρόπο που προσεγγίζει τους χαρακτήρες του. Τους αφήνει να ζήσουν με όσα σε κάποιον τρίτο μπορεί να φαίνονται αντιφατικά, χωρίς να εξωραΐζει ή να σπεύδει να εξηγήσει.

Ο καταξιωμένος σκηνοθέτης του Soul Kitchen, ανάμεσα σε πολλές άλλες, μιλά στο The Opinion για το πώς έγραψε τη Φαράσα, για την πολιτική διάσταση της ταινίας, την έμπνευση που κρύβει κάθε αντίφαση ή σύγκρουση, τους δημιουργικούς συμβιβασμούς αλλά και την επόμενη ταινία που θα γυρίσει στην Ελλάδα.

Δουλεύατε το Ghost Song για δέκα χρόνια. Τι είχε η πρώτη εκδοχή που τελικά έμεινε στην ταινία και τι άλλαξε;

Στην αρχή ήταν μια ταινία για παιδιά, για τη φιλία ανάμεσα σε δύο παιδιά. Το ένα ήταν φάντασμα. Από εκεί ξεκίνησαν όλα. Αυτή η σχέση ανάμεσα σε κάποιον που έχει πεθάνει και κάποιον που είναι ακόμη ζωντανός έμεινε όλα αυτά τα χρόνια. Συνεπώς, η φύση της σχέσης ήταν τελείως διαφορετική, αλλά παρέμεινε ως θέμα η επαφή με έναν άνθρωπο που είχε φύγει από την ζωή. Αυτό ήταν το κεντρικό σημείο, η καρδιά της ταινίας που με ενδιέφερε να κρατήσω και να εξερευνήσω. Βέβαια, δεν δούλευα δέκα χρόνια συνεχόμενα πάνω σ’ αυτή την ταινία. Στο μεταξύ έκανα άλλες ταινίες. Κι ύστερα από κάθε ταινία επιστρέφεις σε ένα πρότζεκτ με άλλη εμπειρία, ως άλλος σκηνοθέτης, ως άλλος άνθρωπος. Έτσι αλλάζαμε πράγματα, δοκιμάζαμε διάφορα. Και κάπως έτσι προέκυψε αυτήν η ταινία που βλέπετε.

Έχετε πει ότι στις προβολές του Rheingold είδατε νεαρές γυναίκες με χιτζάμπ και έτσι θελήσατε να βάλετε μια κοπέλα σαν τη Φαράσα στο κέντρο μιας ιστορίας αγάπης. Τι άλλαξε όταν η Φαράσα έγινε η πρωταγωνίστριά σας;

Ξέρετε, πάντα με κινεί η περιέργεια μου. Εννοώ δημιουργικά. Έβλεπα, λοιπόν, όλες αυτές τις γυναίκες στις προβολες του Rheingold (Το χρυσάφι του Ρήνου) κι αναρωτιόμουν: Ποιες είναι, από που προέρχονται, ποια είναι η ζωή τους, η καθημερινότητά τους; Κι εγώ από μουσουλμανική κοινότητα προέρχομαι, βέβαια, αλλά από μια πολύ διαφορετική κοινότητα. Ήθελα, λοιπόν, να μάθω περισσότερα γι’ αυτές. Άρχισα, λοιπόν, να τις μιλάω, να τις γνωρίζω καλύτερα. Και ανακάλυψα πόσες διαφορετικές ομάδες υπάρχουν ανάμεσά τους. Κάτι που δεν το φαντάζεται εύκολα κανείς, ίσως. Μουσουλμάνοι κομμουνιστές, σοσιαλιστές, μουσουλμάνες φεμινίστριες. Στο μυαλό μου αυτά έμοιαζαν αντιφατικά. Για εκείνες δεν ήταν. Πώς γίνεται να φοράς χιτζάμπ και να είσαι φεμινίστρια; Πώς λειτουργεί αυτό; Η αντίφαση, η σύγκρουση είναι αυτό που με τρέφει ως δημιουργό. Ήθελα να δείξω αυτήν τη πλευρά, χωρίς να την κάνω από μόνη της πρόβλημα, όπως συνηθίζεται σε μια γερμανική ταινία κοινωνικού προβληματισμού. Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν γυναίκες που αναγκάζονται να το φορούν. Υπάρχουν όμως και πολλές που το φορούν επειδή το θέλουν οι ίδιες.

Βλέπετε πολιτική διάσταση σε αυτή την ιστορία αγάπης;

Κοιτάξτε, το να βάζεις μια μουσουλμάνα πρωταγωνίστρια σε μια ευρωπαϊκή ταινία για το ευρύ κοινό από μόνο του έχει μια πολιτική διάσταση. Ακόμη κι αν δεν έχεις απαραιτήτως εξ αρχής αυτό το κίνητρο. Στα μέσα ενημέρωσης ο μουσουλμάνος εμφανίζεται συχνά σαν απειλή, σαν πρόβλημα – συνεπώς μία τέτοια δημιουργική επιλογή μπορεί να έχει και πολιτικές διαστάσεις. Στις ταινίες μου θέλω να δείχνω πράγματα που αναγνωρίζω ως αληθινά, που βλέπω στο περιβάλλον μου, στην πραγματική ζωή. Αν θες κάτι άλλο, βάζεις Netflix και βλέπεις ιστορίες για νεανικούς έρωτες που δεν μοιάζουν αληθινοί ή τουλάχιστον εγώ δεν τους αναγνωρίζω ως τέτοιους. Όμως, αν πράγματι σε ενδιαφέρει η ζωή όπως είναι γύρω μας, πώς γίνεται να μην είσαι πολιτικός; Ακόμα κι ο Μίκι Μάους είναι πολιτικός!

Η Φαράσα είναι μια νεαρή μουσουλμάνα που επιλέγει να φορά χιτζάμπ και την ίδια στιγμή αριστεύει στο σχολείο. Μένει σε ένα σπίτι με άλλες τρεις γυναίκες της οικογένειας της που δεν φορούν χιτζάμπ. Μάλιστα, έκανα έρευνα για τις σχολικές επιδόσεις στη Γερμανία και είδα ότι στις πρώτες θέσεις βρίσκονται Ασιάτισσες και Μουσουλμάνες γυναίκες. Όλα αυτά είναι πραγματικά και συνυπάρχουν το ένα με το άλλο.

Έχετε πει ότι το Vertigo του Χίτσκοκ σάς έκανε να θέλετε να κινηματογραφήσετε το Αμβούργο όπως εκείνος το Σαν Φρανσίσκο. Όλα αυτά τα χρόνια που έρχεστε στο Φεστιβάλ, έχετε δει κάποια γωνιά της Θεσσαλονίκης που σας έκανε να σκεφτείτε «εδώ θα μπορούσα να ξεκινήσω μια ταινία»;

Νομίζω ότι είναι πολύ κινηματογραφική πόλη. Αγαπώ πολύ τη δουλειά του Αγγελόπουλου. Ο τρόπος που κινηματογράφησε τη Θεσσαλονίκη είναι τόσο μοναδικός. Αν βρω την κατάλληλη ιστορία, θα μπορούσα να γυρίσω μια ταινία εδώ. Αυτή την περίοδο πράγματι ετοιμάζω μια ταινία στην Ελλάδα, αλλά δεν έχει να κάνει με τη Θεσσαλονίκη.

Μπορείτε να μας πείτε κάτι γι’ αυτή την ταινία;

Σχεδιάζω να τη γυρίσω στην Ελλάδα την επόμενη χρονιά, αν καταφέρω να βρω χρηματοδότηση. Είναι πολύ νωρίς για να πω τίποτε παραπάνω.

Παραμένει πρόβλημα η χρηματοδότηση ακόμη και για έναν σκηνοθέτη με τη δική σας διαδρομή;

Φυσικά. Πάντα. Το να βρεις χρήματα για μια ταινία είναι δύσκολο για όλους. Για έναν νέο σκηνοθέτη το ένα εκατομμύριο ευρώ είναι πολλά χρήματα. Για εμάς μπορεί να είναι χαμηλός προϋπολογισμός, αλλά παραμένει ένα εκατομμύριο. Κι αν χρειάζομαι έξι εκατομμύρια, πρέπει να βρω έξι εκατομμύρια. Κανείς δεν θέλει να χάσει χρήματα. Έπειτα δουλεύουμε πολύ με δημόσια χρηματοδότηση, οπότε καταλαβαίνετε την δυσκολία.

Η ανάγκη να χρηματοδοτηθεί μια ταινία σάς πιέζει να κάνετε συμβιβασμούς;

Δεν νιώθω τέτοια πίεση. Στο Amrum (ελλ.: Στο νησί του Άμρουμ) είχα γνωστούς ηθοποιούς, όπως η Νταϊάν Κρούγκερ, κι αυτό βοήθησε στη χρηματοδότηση. Βλέποντας την ταινία, δεν θα άλλαζα κανέναν. Στο Ghost Song τώρα οι πρωταγωνιστές είναι άγνωστοι. Αυτό που μετράει είναι να βρεις τον σωστό άνθρωπο για τον ρόλο, είτε είναι γνωστός και διάσημος είτε όχι. Καμιά φορά θέλεις να γυρίσεις μια σκηνή και δεν έχεις τα χρήματα. Τότε βρίσκεις έναν άλλον τρόπο να πεις το ίδιο πράγμα. Και πολλές φορές αυτή η λύση αποδεικνύεται καλύτερη για την ταινία από την αρχική σκηνή που είχες σκεφτεί.

Info

Η ταινία «Το τελευταίο μας τραγούδι» (Ghost Song / Geister) προβλήθηκε σε ελληνική πρεμιέρα την Κυριακή 8 Νοεμβρίου στο Ολύμπιον, στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παρουσία του Φατίχ Ακίν. Γερμανία, 2026, 106΄ Σκηνοθεσία Φατίχ Ακίν Σενάριο Ρουτ Τόμα, Φατίχ Ακίν Πρωταγωνιστούν: Μαριάμ Νταούντ, Ερέν Μ. Γκιουβερτζίν.