Γκιόργκι Μπαράτι: «Τι κρατάς από μια ιστορία όταν αλλάζει το κοινό της;»

Όταν μια σειρά περνά από τη μία χώρα στην άλλη, ακόμη και μια σχέση ανάμεσα σε δύο χαρακτήρες μπορεί να χρειαστεί να ξαναγραφτεί. Ο Γκιόργκι Μπαράτι το ξέρει από πρώτο χέρι ως σεναριογράφος του In Treatment έγραψε επεισόδια για την ουγγρική εκδοχή της σειράς του HBO Europe, σύμβουλος σεναρίου και μέντορας στο MIDPOINT Institute, ενώ εργάζεται και στο θέατρο ως συγγραφέας και δραματουργός.

Τον συναντήσαμε στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, με αφορμή το masterclass του «Το βιβλίο ήταν καλύτερο». Ορισμένα βιβλία, λέει στο The Opinion, έχουν ήδη κλεισμένα τηλεοπτικά δικαιώματα πριν καν γραφτούν. Κι όταν μια ιστορία όντως φτάσει στην οθόνη μιας άλλης χώρας, ακόμη και μια σχέση που έμοιαζε αυτονόητη στο πρωτότυπο μπορεί να χρειαστεί να ξαναγραφτεί. Αυτήν είναι, άλλωστε, η μαγεία αλλά και η πρόκληση της διασκευής…

Το masterclass σας λέγεται «Το βιβλίο ήταν καλύτερο». Πότε σκεφτήκατε τελευταία φορά το αντίθετο;

Δεν ξέρω αν θα έλεγα ότι ήταν καλύτερο. Υπάρχουν όμως εξαιρετικές διασκευές. Τα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» στο Netflix, για παράδειγμα, ή η «Υπέροχη φίλη μου» στο HBO, το «Ανατολικά της Εδέμ». Με ενδιαφέρει τι κατάφεραν και στη γραφή και στην εικόνα. Μπορώ να θαυμάσω αυτό που έκαναν χωρίς να χρειάζεται να διαλέξω ανάμεσα στο βιβλίο και τη σειρά. Και χωρίς κάπου να υστερεί το ένα σε σχέση με το άλλο.

Ίσως σήμερα να γυρίζονται περισσότερες διασκευές από ποτέ. Τι λέει αυτό για την τηλεόραση;

Προέρχομαι από το θέατρο. Εκεί η διασκευή είναι κάτι φυσικό. Όταν ανεβάζεις την «Ηλέκτρα», πρέπει να βρεις πώς θα την κάνεις δική σου. Στην τηλεόραση, από την άλλη, υπάρχει το οικονομικό σκέλος. Είναι πιο εύκολο να επενδύσεις σε κάτι που το κοινό ήδη γνωρίζει, σε μια ιστορία που έχει ήδη «αποδείξει» ότι αφορά πολύ κόσμο. Η ίδια η διασκευή, βέβαια, παραμένει δύσκολη ως καλλιτεχνική διαδικασία και δεν υπάρχει εγγύηση επιτυχίας.

Θυμάμαι την περίοδο από το 2000 ως το 2015, όταν άκουγες διαρκώς νέες φωνές και έβλεπες νέες ιστορίες. Μου αρέσουν οι διασκευές, αλλά αν όλοι θέλουν μόνο διασκευές, τι χώρος μένει για τις πρωτότυπες ιστορίες;

Μήπως έχουμε πει πια όλες τις ιστορίες που αξίζουν να ειπωθούν;

Όχι, καθόλου. Νομίζω ότι απλά όσοι βάζουν τα χρήματα φοβούνται μήπως τα χάσουν. Αγοράζονται δικαιώματα για πολλά βιβλία και κάποια μένουν στο συρτάρι. Μερικές φορές τα αγοράζουν για να μην τα πάρει κάποιος άλλος. Έχω ακούσει ακόμη και για περιπτώσεις όπου το βιβλίο δεν είχε γραφτεί και τα δικαιώματα είχαν ήδη κλειστεί.

Είπατε και στο masterclass πόσο σημαντικό ρόλο παίζουν οι πολιτισμικές αναφορές του κοινού της κάθε χώρας, όταν καλείστε να μεταφέρετε μια σειρά…

Βέβαια. Κάποιες ιστορίες και κάποιες σχέσεις ανάμεσα στους χαρακτήρες δεν λειτουργούσαν με τον ίδιο τρόπο για το δικό μας κοινό. Για παράδειγμα, στο In treatment στο πρωτότυπο υπήρχε η ιστορία ενός γκέι νεαρού. Στη διασκευή την αντικαταστήσαμε τελικά με την ιστορία ενός νεαρού που σκότωσε τον πατέρα του. Που είναι αρκετά ειρωνικό αν το σκεφτεί κανείς…

Το κοινό έχει γίνει πιο απαιτητικό με τις σειρές;

Σίγουρα. Νομίζω ότι η αλλαγή είχε αρχίσει ήδη με το Lost. Οι θεατές περνούσαν ώρες στο ίντερνετ συζητώντας τι είχε συμβεί και τι μπορεί να ακολουθούσε. Σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που αν και δεν έχουν δουλέψει ποτέ στην τηλεόραση, γνωρίζουν πάρα πολλά γι’ αυτήν. Κι από την άλλη, υπάρχουν επαγγελματίες που μένουν στο «μου αρέσει» ή «δεν μου αρέσει» και δυσκολεύονται να εξηγήσουν γιατί. Που είναι κρίμα, αν θες την γνώμη μου.

Τι χρειάζεται να ακούσει ένας σεναριογράφος όταν κάτι δεν λειτουργεί;

Το «δεν μου αρέσει» δεν σε βοηθάει να ξαναγράψεις. Πρέπει να του πεις πού βλέπεις το πρόβλημα. Όταν άρχισα να δουλεύω ως σύμβουλος σεναρίου, έπιασα κι εγώ τον εαυτό μου να λέει πράγματα που δεν βοηθούσαν. Νομίζω ότι η συνεργασία με τους παραγωγούς θα ήταν καλύτερη αν μπορούσαμε και οι δύο να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα για αυτό που διαβάζουμε.

Υπάρχει αντικειμενικότητα στην κρίση του τι αξίζει; Εννοώ, μπορείς να κρίνεις αντικειμενικά αν ένα σενάριο είναι καλό;

Όχι. Σε προγράμματα όπου επιλέγαμε πρότζεκτ, δύο ή τρεις άνθρωποι διάβαζαν το ίδιο κείμενο και το βαθμολογούσαν από το ένα ως το πέντε. Δεν θυμάμαι περίπτωση που να έβαλαν και οι τρεις τον ίδιο βαθμό. Μπορεί δύο να θεωρούσαμε κάτι εξαιρετικό και ο τρίτος να το έβρισκε κακό. Ή το ανάποδο. Και μπορεί αυτός ο τρίτος να έχει πολύ καλό κριτήριο.

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση για τη δουλειά σας;

Τα χρήματα. Στην Ευρώπη είναι δύσκολο να ζήσεις αποκλειστικά από το σενάριο. Ακόμα και σε χώρες με πιο ανεπτυγμένη παραγωγή, λίγοι μπορούν να στηρίξουν μια καριέρα μόνο σε αυτό. Πολλοί γράφουν μία ταινία ή ένα έργο και μετά σταματούν, γιατί δεν μπορούν οικονομικά να συνεχίσουν. Κάπου διάβαζα μια έρευνα που το ποσοστό των σεναριογράφων που έκαναν μία δουλειά στην τηλεόραση κι έπειτα δεν τα ξανακατάφεραν ή δεν ξαναθέλησαν ήταν απίστευτα υψηλό.

Εσείς δουλεύετε και ως σύμβουλος σεναρίου. Αλλάζει κάτι εκεί; Και τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε σύμβουλος σεναρίου;

Τον σύμβουλο σεναρίου τον φωνάζουμε όταν υπάρχει πρόβλημα, λίγο σαν τον γιατρό. Συνήθως είναι τέτοιου είδους αναθέσεις ή οι συνεργασίες – υπάρχει ένα αδιέξοδο στο σενάριο και ο σύμβουλος θα προτείνει μία λύση πολύ συγκεκριμένη. Έχει ενδιαφέρον πράγματι το πόσο τελείως διαφορετική αντιμετώπιση έχω συναντήσει ως σύμβουλος σεναρίου σε σύγκριση με αυτήν που είχα ως σεναριογράφος. Σε ένα πρότζεκτ όπου δούλευα ως σύμβουλος, πληρωνόμουν καλά και η επικοινωνία ήταν άμεση. Μετά με ρώτησαν αν ήθελα να γράψω κάποια επεισόδια. Μόλις άλλαξε ο ρόλος μου, άλλαξε και η αντιμετώπιση. Οι πληροφορίες έφταναν πολύ πιο αργά και είχα λιγότερη υποστήριξη, ενώ ήμουν ο ίδιος άνθρωπος στο ίδιο πρότζεκτ.

Τι βρίσκετε στο θέατρο που σας λείπει από την τηλεόραση;

Στο θέατρο μπορείς να πεις μια ιστορία με δύο ηθοποιούς και έναν μικρό χώρο. Μπορείς να αρχίσεις την προετοιμασία τον Ιανουάριο και τον Ιούνιο έχεις παράσταση. Στην τηλεόραση μπορεί να περάσουν πέντε χρόνια από την ιδέα ώσπου να προβληθεί η σειρά και φυσικά χρειάζονται πολλά χρήματα για την υλοποίηση. Εκ των πραγμάτων δεν θα δεις τις ιδέες, την ιστορία στην οθόνη τόσο εύκολα. Αυτό που μου αρέσει, από την άλλη, στην τηλεόραση είναι το writers’ room, το ότι, δηλαδή, πολλοί συγγραφείς δουλεύουν μαζί. Μάλιστα, θέλω να δοκιμάσω κάτι αντίστοιχο στο θέατρο. Και θα το κάνω. Ξεκινούμε με μία εβδομάδα δουλειάς μαζί και μία γενική ιδέα, την αληθινή ιστορία μιας γυναίκας στην Ουγγαρία στα χρόνια του κομουνισμού. Μια τρομερή προσωπικότητα, που ασχολούνταν με την μόδα και “έντυνε” όλες τις συζύγους των πολιτικών, καθώς έπρεπε να βγάζουν μια καλαίσθητη εικόνα προς τα έξω, ενώ στον φόντο βλέπουμε την γκρίζα κατάσταση του κομουνισμού στην Ουγγαρία. Ανυπομονώ για το αποτέλεσμα!