Μίνι φωτοβολταϊκά σε μπαλκόνια – Πότε συμφέρουν και πόσο κοστίζουν (ΦΩΤΟ – VIDEO)

Απλοποιημένες διαδικασίες για την εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών στο μπαλκόνι υπόσχεται το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), με νέα Υπουργική Απόφαση που τέθηκε πρόσφατα σε διαβούλευση και αναμένεται να εφαρμοστεί το επόμενο διάστημα.

Με αυτήν, για πρώτη φορά θεσπίζεται η δυνατότητα εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων, μέγιστης ισχύος έως 800 W, αποκλειστικά για την κάλυψη των αναγκών ενός νοικοκυριού, χωρίς η περισσευούμενη ενέργεια που θα παράγεται να διοχετεύεται στο δίκτυο διανομής ηλεκτρικού του ΔΕΔΔΗΕ (η λεγόμενη διαδικασία της έγχυσης ενέργειας). Τα φωτοβολταϊκά, δηλαδή, θα αφορούν καθαρά την αυτοκατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, και στη διευκόλυνση αυτής ακριβώς της διαδικασίας κινείται η νέα Υπουργική Απόφαση.

Έτσι, ανοίγει ο δρόμος για τη νόμιμη εφαρμογή και στην Ελλάδα μίας ενεργειακής λύσης που κερδίζει έδαφος στο εξωτερικό.

Στην Υπουργική Απόφαση θα καθορίζονται οι αναλυτικές προδιαγραφές για την εγκατάσταση των φωτοβολταϊκών (τεχνικά χαρακτηριστικά, διαδικασία αδειοδότησης, εξουσιοδοτημένοι εγκαταστάτες κτλ.).

Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση «έρχεται σε συνέχεια του Νόμου 5299/2026 για την προώθηση της ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές, απλοποιεί, αποσαφηνίζει και καθορίζει πλήρως τις διαδικασίες για την εφαρμογή όλων των σχημάτων αυτοκατανάλωσης και θέτει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης σε σταθμούς αυτοκατανάλωσης. Παράλληλα, διευρύνει και απλουστεύει τη δυνατότητα συμμετοχής πολιτών, επιχειρήσεων, αγροτών, Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Ενεργειακών Κοινοτήτων στην ενεργειακή μετάβαση και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία και μείωση του ενεργειακού κόστους των καταναλωτών».

Ειδικότερα, πάντα με βάση τα όσα διατείνεται το υπουργείο:

• αποσαφηνίζονται οι διαδικασίες εφαρμογής και εκκαθάρισης των σχημάτων αυτοκατανάλωσης,
• διευκολύνεται η ανάπτυξη συλλογικής αυτοκατανάλωσης, όπως σε πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών, καθώς και η ανάπτυξη σταθμών από τρίτο πρόσωπο προς όφελος του αυτοκαταναλωτή,
• εισάγεται η δυνατότητα εκπροσώπησης καταναλωτών που συμμετέχουν σε σχήματα αυτοκατανάλωσης από διαφορετικούς προμηθευτές,
• επιτρέπεται, υπό προϋποθέσεις, η μετάβαση μεταξύ διαφορετικών σχημάτων αυτοκατανάλωσης και η συμμετοχή μιας παροχής σε περισσότερους από έναν σταθμούς,
• επιταχύνεται η εγκατάσταση «έξυπνων» μετρητών για όλους όσοι επιλέγουν να ενταχθούν σε σχήματα αυτοκατανάλωσης, ενώ υλοποιείται το Ηλεκτρονικό Μητρώο Αυτοκατανάλωσης, αποσκοπώντας στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών στην ευέλικτη και άμεση ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Φωτοβολταϊκά μπαλκονιού: Πώς λειτουργούν, οι τιμές και τι να προσέξουμε

Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού είναι μικρά συστήματα με ένα, δύο ή τρία πάνελ, που μπορούν να μειώσουν τους λογαριασμούς ρεύματος σημαντικά. Εγκαθίστανται στο κάγκελο του μπαλκονιού, μειώνοντας τους λογαριασμούς ρεύματος. Συμφέρουν σε μικρά σχετικά σπίτια που δεν έχουν πρόσβαση σε ταράτσα ή κεραμοσκεπή.

Για να είναι αποδοτικό ένα τέτοιο σύστημα, θα πρέπει να έχει συγκεκριμένη κλίση ως προς τον ορίζοντα, η οποία να είναι περίπου όσο το γεωγραφικό πλάτος της χώρας μείον 10. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα η βέλτιστη κλίση είναι περίπου 28 μοίρες (38-10). Κατά τους χειμερινούς μήνες, που ο ήλιος «πέφτει» πιο χαμηλά, το βέλτιστο πλάτος είναι περίπου 20-30 μοίρες περισσότερες, σχεδόν δηλαδή 50-60 μοίρες.

Η τοποθέτηση των φωτοβολταϊκών στο μπαλκόνι συνήθως γίνεται κατακόρυφα. Αν και αυτό μειώνει θεωρητικά την απόδοσή του, οι πολλές ώρες ηλιοφάνειας και οι ανακλάσεις από τα γειτονικά κτίρια «ισοφαρίζουν» τις απώλειες. Έτσι, ένα πάνελ 800 W (όριο Υπουργικής Απόφασης) μπορεί να παράγει περίπου 1000 kWh το έτος. Δεδομένου ότι ένα μέσο σπίτι σε πολυκατοικία καταναλώνει 2.000-3.000 kWh το έτος, η μείωση του ενεργειακού κόστους δεν είναι αμελητέα.

Εκτός από τα παραπάνω, στο νου μας πρέπει να έχουμε επίσης το μέγεθος και τον προσανατολισμό του μπαλκονιού. Ιδανικά, καλό θα είναι να εξασφαλίσουμε 3 – 6 τμ καθαρής επιφάνειας, ώστε τα πάνελ να δέχονται απρόσκοπτα τις ηλιακές ακτίνες. Επιπλέον, προσέχουμε ώστε να μην παρεμβάλλονται φυσικά εμπόδια, όπως πέργκολες, τέντες, δέντρα κτλ. Τη μεγαλύτερη δυνατή έκθεση στον ήλιο παρέχουν τα μπαλκόνια με νότιο προσανατολισμό, ενώ αρκετά ικανοποιητική έκθεση παίρνουμε και από μπαλκόνια με ανατολικό ή δυτικό προσανατολισμό.

Plug n’ play φωτοβολταϊκά: «Ταΐζοντας» το σπίτι με ενέργεια μόνο με μία πρίζα

Μία ολοένα και πιο διαδεδομένη λύση σε φωτοβολταϊκά για οικιακή χρήση είναι τα λεγόμενα plug n’ play φωτοβολταϊκά, δηλαδή φωτοβολταϊκά μικρής ισχύος, συνήθως μέχρι τα 800 W που υιοθετεί και η ρύθμιση του ΥΠΕΝ, τα οποία αποτελούνται από ένα – δύο πάνελ και έναν μετατροπέα (inverter) που κάνει το συνεχές ρεύμα εναλλασσόμενο.

Τα φωτοβολταϊκά τοποθετούνται σε σημείο με φως και συνδέονται απευθείας με κάποια πρίζα, η οποία λειτουργεί σαν δίοδος για την τροφοδοσία της ηλεκτρικής εγκατάστασης του σπιτιού με το ρεύμα που παράγεται. Το ρεύμα αρχίζει να κυκλοφορεί στα καλώδια του σπιτιού και απορροφάται απευθείας από τις συσκευές που λειτουργούν εκείνη την ώρα (π.χ. το ψυγείο μας). Έτσι, μειώνεται η η κατανάλωση από την κεντρική παροχή του νοικοκυριού και επιτυγχάνεται μείωση στους λογαριασμούς.

Σε ό,τι αφορά την τιμή ενός τέτοιου συστήματος, η Ένωση Παραγωγών Αποθήκευσης & Φωτοβολταϊκών Ηλεκτροσταθμών (ΕΠΑΦΗ) αναφέρει ότι στην ευρωπαϊκή αγορά μπορεί να το βρει κανείς με περίπου 440 ευρώ, εφόσον αγοραστεί με ΦΠΑ 0% μέσω ενδοκοινοτικής συναλλαγής, ή 550 ευρώ, με ΦΠΑ 24%.

Οι προβληματισμοί της ΕΠΑΦΗ

Αυτά τα ευέλικτα και φτηνά συστήματα plug n’ play αναμένεται να προσελκύσουν το ενδιαφέρον και όσων αποφασίσουν να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι τους. Λογικό. Ποιος δεν θα έλεγε όχι σε λίγο δωρεάν ρεύμα, βάζοντας απλώς ένα καλώδιο στην πρίζα;

Όμως, από τη στιγμή που τα πάνελ θα κρέμονται από κάγκελα σε μεγάλα ύψη, η όλη κατάσταση γίνεται πιο σύνθετη –και δυνητικά επικίνδυνη, τονίζει ο πρόεδρος της ΕΠΑΦΗ, Κωνσταντίνος Παπακωστόπουλος:

«Υπάρχουν μπαλκόνια σε ψηλούς ορόφους ή εκτεθειμένα σε ανέμους. Υπάρχουν μπαλκόνια που αντί για κάγκελα έχουν τσιμεντένιο πεζούλι ή υαλοπίνακες. Δεν πρέπει, με τη λογική του plug n’ play, οι καταναλωτές να αγοράζουν τα πάνελ και να τα τοποθετούν μόνοι, γιατί μπορεί να πέσουν και να σκοτώσουν κάποιον άνθρωπο. Για εμάς, είναι πολύ σημαντικό η εγκατάσταση να γίνεται από πιστοποιημένους τεχνίτες, που θα ελέγξουν αν έχει αγοραστεί ο σωστός εξοπλισμός και αν η τοποθέτηση και η συνδεσμολογία έχουν γίνει όπως πρέπει».

Η εξοικονόμηση χρημάτων είναι και θέμα… timing

Αν και αναμφίβολα κάθε λύση που μπορεί να περιορίσει την παραγωγή ενέργειας από «βρώμικες» πηγές, όπως τα ορυκτά καύσιμα, είναι καλοδεχούμενη, ο κ. Παπακωστόπουλος εξηγεί ότι η χώρα μας δεν πάσχει στην παραγωγή αλλά στην αποθήκευση του ρεύματος. Κοινώς, η χώρα έχει επενδύσει πολύ στην ηλεκτροπαραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ), με αποτέλεσμα πολλές φορές να παράγει υπερπλεόνασμα ρεύματος που δεν έχει τι να το κάνει. Κάποιες φορές το εξάγει σε άλλες χώρες, όμως σε πολλές περιπτώσεις απλώς οι ΑΠΕ αποκόπτονται προσωρινά από το δίκτυο, για να μην υπάρξει υπερφόρτωση, και η παραγόμενη ενέργεια… χάνεται.

Αυτό το πρόβλημα ίσως μεταφερθεί σε μικρογραφία και στα νοικοκυριά όσων εγκαταστήσουν μίνι φωτοβολταϊκά για αυτοκατανάλωση. Η ΕΠΑΦΗ προειδοποιεί ότι, χωρίς την ύπαρξη ειδικής οικιακής μπαταρίας και την κατάλληλη «στρατηγική» κατανάλωσης, η απόσβεση των φωτοβολταϊκών θα αργήσει πολύ.

«Προφανώς είναι καλοδεχούμενο το νέο πλαίσιο για τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι, αλλά πιστεύουμε ότι μπορεί να καταστεί πολύ πιο συμφέρον αν συνδυαστεί με την εγκατάσταση οικιακής μπαταρίας, η οποία θα αποθηκεύει την επιπλέον ενέργεια, για να μην πηγαίνει χαμένη», λέει ο κ. Παπακωστόπουλος και μας παραπέμπει σε ανάλυση της Ένωσης, σύμφωνα με την οποία ένα απλό kit φωτοβολταϊκών χωρίς μπαταρία θα προσφέρει ετήσιο όφελος 64 ευρώ, ενώ με μπαταρία 176 ευρώ.

«Το φωτοβολταϊκό στο μπαλκόνι, αφού δεν προβλέπεται και έγχυση της επιπλέον ενέργειας στο νομοθετικό πλαίσιο, δεν έχει τόσο νόημα χωρίς κάποιο αποθηκευτικό μέσο. Σ’ ένα μέσο σπίτι, οι περισσότεροι άνθρωποι λείπουν τις πρωινές ώρες, που κυρίως παράγει ρεύμα το φωτοβολταϊκό. Αν ένα φωτοβολταϊκό παράγει 800 W, οι καταναλώσεις στο σπίτι σας εκείνες τις ώρες είναι το ψυγείο, είναι το router σας, είναι οι αναμονές της τηλεόρασης ή ενός υπολογιστή. Μιλάμε για καταναλώσεις 150 – 200W. Τα υπόλοιπα 600W θα πάνε χαμένα», προειδοποιεί.

Βέβαια, ο υπέρτατος συνδυασμός εξοικονόμησης ενέργειας και χρημάτων θα έρθει με το συνδυασμό φωτοβολταϊκών, μπαταρίας και των λεγόμενων «πορτοκαλί» τιμολογίων:

«Ο περισσότερος κόσμος είναι εξοικειωμένος με το νυχτερινό τιμολόγιο, που προσφέρει χαμηλότερη τιμή κιλοβατώρας τα βράδια, όταν η ζήτηση για ρεύμα είναι χαμηλότερη. Πλέον, με τη διείσδυση των ΑΠΕ και τη λειτουργία του Χρηματιστηρίου Ενέργειας, το όλο πράγμα έχει γίνει πιο σύνθετο. Το παραγόμενο ρεύμα είναι πιο φθηνό το πρωί, αφού υπάρχει μεγαλύτερη ηλεκτροπαραγωγή λόγω των φωτοβολταϊκών. Έχουμε κυριολεκτικά άφθονη “καθαρή” ενέργεια τα πρωινά, και για αυτό καλό είναι ο πολίτης να βάζει τα πλυντήριά του, να μαγειρεύει κτλ. από τις 10:00 μέχρι τις 17:00 περίπου, για να μην πηγαίνει χαμένη η ενέργεια», εξηγεί ο πρόεδρος της ΕΠΑΦΗ.

«Τις ίδιες ώρες, λόγω της υπερπροσφοράς ενέργειας, η τιμή της κιλοβατώρας στο Χρηματιστήριο είναι μηδενική. Αντίθετα, το βράδυ η τιμή της κιλοβατώρας σε πραγματικό χρόνο εκτοξεύεται, καθώς οι ΑΠΕ δεν λειτουργούν και η περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια παράγεται με την καύση φυσικού αερίου. Εδώ είναι που δείχνει τη χρησιμότητά του το λεγόμενο δυναμικό τιμολόγιο, το γνωστό “πορτοκαλί”, στο οποίο ο καταναλωτής χρεώνεται με βάση το πώς διαμορφώνεται η χονδρεμπορική τιμή κιλοβατώρας ανά ώρα. Αν λοιπόν ο καταναλωτής προσαρμόζει τις συνήθειές του ώστε να καταναλώνει ενέργεια κυρίως πρωινές ώρες και όχι τα βράδια, αντιλαμβάνεστε ότι τον συμφέρει να επιλέξει το “πορτοκαλί” τιμολόγιο, γιατί πρακτικά θα καίει κιλοβατώρες με μηδενική χρέωση και μόνη επιβάρυνση την προμήθεια του εκάστοτε παρόχου».

Αυτό το τριπλό σενάριο, υποστηρίζει η ΕΠΑΦΗ, είναι το πλέον συμφέρον, αφού με κόστος αγοράς εξοπλισμού 1.600 ευρώ (έναντι 550 ευρώ για το απλό κιτ χωρίς μπαταρία) φέρνει ετήσιο όφελος 280 ευρώ και χρόνο απόσβεσης μόλις 4,6 έτη.

Πώς επιτυγχάνεται αυτό;

«Το πρωί, που το ρεύμα είναι πολύ φτηνό, το σπίτι τροφοδοτείται κανονικά από το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ και τα φωτοβολταϊκά παράγουν ενέργεια για να γεμίσει η οικιακή μπαταρία στο μπαλκόνι, την αποθήκη ή την πιλοτή. Το βράδυ, που το ρεύμα ακριβαίνει, παίρνει μπρος η μπαταρία και δίνει στο σπίτι δωρεάν την ενέργεια που έχει μαζέψει νωρίτερα. Όλες αυτές οι εναλλαγές μπορούν να γίνονται με ειδικές ψηφιακές εφαρμογές που παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τις καταναλώσεις και την τιμή της κιλοβατώρας», λέει ο κ. Παπακωστόπουλος.

Προϋπόθεση για το πορτοκαλί τιμολόγιο οι «έξυπνοι» μετρητές κατανάλωσης

Προϋπόθεση για να ενταχθεί ένα νοικοκυριό στο «πορτοκαλί» τιμολόγιο είναι να διαθέτει «έξυπνο» ψηφιακό μετρητή, αφού μόνο έτσι μπορεί να καταγράφεται η ενέργεια που καταναλώνεται ανά ώρα και να γίνεται χρέωση με βάση τις διακυμάνσεις του Χρηματιστηρίου Ενέργειας.

Συμμετέχοντας στη διαβούλευση του ΥΠΕΝ, η ΕΠΑΦΗ πρότεινε να οριστεί επίσημα στην υπουργική απόφαση το φωτοβολταϊκό μπαλκονιού όχι αποκλειστικά ως μεμονωμένο πάνελ αλλά ως ένα ενιαίο σύστημα αυτοκατανάλωσης που θα περιλαμβάνει, εκτός από το πάνελ, κάποια μπαταρία, ηλεκτρονικό μετρητή και πρόσβαση σε δυναμικό τιμολόγιο. Έτσι, οι πολίτες θα ενθαρρύνουν περισσότερο να στραφούν σε αυτήν την πιο ολοκληρωμένη λύση, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει ότι δεν θα μπορούν να αποκτήσουν και απλά κιτ φωτοβολταϊκών.

Κατ’ επέκταση, τα μέλη της Ένωσης ζήτησαν νομοθετική ρύθμιση για την επίσπευση της εγκατάστασης «έξυπνου» μετρητή σε όσα σπίτια βάζουν φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι. Όπως διατείνονται, είναι σημαντικό να λειτουργήσει μία ψηφιακή πλατφόρμα στα πρότυπα του gov.gr, η οποία θα υποδέχεται τις αιτήσεις, θα προτείνει τον κατάλληλο εξοπλισμό, θα επιτρέπει τη νόμιμη λειτουργία των πάνελ και θα ενεργοποιεί δεσμευτική προθεσμία έξι μηνών για αντικατάσταση του υφιστάμενου μετρητή με ηλεκτρονικό από τον ΔΕΔΔΗΕ.

Τέλος, προτάθηκε και η εφαρμογή μηδενικού ΦΠΑ στο ενιαίο πακέτο φωτοβολταϊκού με μπαταρία, κάτι που προβλέπεται και σε ευρωπαϊκή Οδηγία (ΕΕ 2022/542).