Ο θάνατος Χαμενεΐ θα φέρει το χάος;

Παρά το ότι είναι αδιαμφισβήτητος, ο θάνατος του Αγιατολάχ Χαμενεΐ ακούγεται σχεδόν απίστευτος, και προφανώς δρομολογεί εξελίξεις στην Τεχεράνη. Εξελίξεις τελείως απρόβλεπτες.

Αν και απολυταρχικό, το καθεστώς του Ιράν δεν αποτελεί μονοκρατορία. Ο Ανώτατος Ηγέτης προΐσταται συμβουλίου 88 μουλάδων. Επίσης διοικεί τους Φρουρούς της Επανάστασης, το καθεστωτικό ένοπλο σώμα της χώρας, και διορίζει την ηγεσία της δικαιοσύνης. Επιπρόσθετα, υποστηρίζεται από μια πλειάδα χαμηλότερων πολιτικών και επιχειρηματιών, ευνοημένων τα μέγιστα μετά το 1979. Και σε αυτούς όλους προστίθενται οι τεράστιες μάζες συντηρητικών κατοίκων, ανίκανες να φανταστούν την πατρίδα τους πιο σύγχρονη και φιλελεύθερη. Τουτέστιν, το καθεστώς διαθέτει τεράστια δομή, εκτεταμένη σε όλη την ιρανική επικράτεια. Συνεπώς, παρά τον θάνατο Χαμενεΐ, μια σύντομη μετάβαση σε δυτικού τύπου δημοκρατία είναι μάλλον αδύνατη.

Ερώτημα τώρα είναι πώς θα γίνει η μετάβαση σε νέο ανώτατο ηγέτη, μετά την προσωρινή διοίκηση που ανέλαβε χθες. Θα είναι ομαλή και ομόφωνη ή θα ακολουθηθεί από συγκρούσεις στην κορυφή του κατεστημένου, οι οποίες κατόπιν θα εξαπλωθούν σε όλη την κοινωνία; Μια αλλαγή ηγεσίας τύπου Βενεζουέλας μετά τη σύλληψη Μαδούρο είναι πολύ πιθανή και ενδεχομένως ιδανική. Τυχόν επανόρθωση των Παχλεβί είναι απίθανη.

Αντικατάσταση επικεφαλής αποπειράθηκαν η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, με αποτέλεσμα να θανατωθούν ακόμη περισσότεροι μεγαλόσχημοι ισλαμιστές. Εάν εξακολουθήσει η λογική Νετανιάχου, συνεπάγεται ότι οι βομβαρδισμοί θα συνεχιστούν ενόσω θα βρίσκονται μη συνεννοήσιμα πρόσωπα στην κορυφή της πυραμίδας. Οι ως τώρα μικρές ισραηλινές απώλειες δεν δύνανται να κάμψουν την αποφασιστικότητα του Τελ Αβίβ. Από κει και πέρα, όπως έχουμε ξαναγράψει, οι εμφύλιοι σε Συρία και Λιβύη θα είναι… παιδική χαρά συγκρινόμενοι με ένα ανάλογο γεγονός στο Ιράν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το διακύβευμα εντοπίζεται στα στενά του Ορμούζ, στις τιμές των καυσίμων και σε ένα πιθανό προσφυγικό κύμα.

Εάν πάντως ζητούμε λίγη αισιοδοξία, υπάρχουν και μεταρρυθμιστές στα ανώτατα κλιμάκια. Ο νυν πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν θεωρείται ένας από αυτούς, εκλεγμένος με ευρεία λαϊκή ψήφο. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για έναν αριθμό μελών του κοινοβουλίου. Ποτέ τους όμως δεν κατάφεραν να βγάλουν τη χώρα από το τέλμα, επειδή το βαθύ κράτος υπό τον Χαμενεΐ δεν ήταν πρόθυμο να ανανεωθεί και να παραχωρήσει εξουσίες. Οι επαναλαμβανόμενες λαϊκές εξεγέρσεις για τη μαντήλα και την ακρίβεια δεν στάθηκαν ποτέ ικανές για ανατροπή. Το πώς θα εξελιχθεί η ρευστή κατάσταση εν πολλοίς θα κριθεί τις αμέσως επόμενες ώρες και μέρες. Θα κριθεί από τη μαζική αντίδραση του κόσμου και του τακτικού στρατού μετά τον αποκεφαλισμό του καθεστώτος. Άλλωστε, οι εν λόγω δυνάμεις εκδίωξαν τον Σάχη πριν από 47 χρόνια. Ο Χομεϊνί είχε καταφθάσει αεροπορικώς από το Παρίσι, όπου απολάμβανε πολυτελή εξορία.

Πλέον ας ευχηθούμε πως η εκτέλεση του Χαμενεΐ και δεκάδων αξιωματούχων θα αποδειχθεί κομβική για τον λαό της τόσο ιστορικής χώρας. Ας αποτελέσει το πρώτο βήμα ώστε οι εκεί καταπιεσμένοι να ζήσουν πια ως φυσιολογικοί άνθρωποι.

Εδώ να τονίσουμε πως ο Τραμπ μόνο ειρηνιστής δεν χαρακτηρίζεται. Απλώς, ως τώρα, επιλέγει να πολεμά μόνο στον αέρα και στο ηλεκτρονικό φάσμα, δίχως εμπλοκή χερσαίων στρατευμάτων. Αγνόησε τις σαουδαραβικές και τουρκικές αντιρρήσεις και προχώρησε στους βομβαρδισμούς. Το τελευταίο δωδεκάμηνο έχει τολμήσει ενέργειες που οι προκάτοχοί του δεν τόλμησαν, επειδή τον ευνοεί η συγκυρία. Στην παγκόσμια σκηνή, οι Ρώσοι είναι αποδυναμωμένοι σχεδόν όσο στις αρχές του ’90. Από την άλλη, οι Κινέζοι δεν είναι αρκούντως ισχυροί ώστε να βάλουν φρένο στους Αμερικανούς. Όσο για τους Ευρωπαίους, για μια ακόμη φορά… παρακολουθούν με ανησυχία τις εξελίξεις.

Δεν είναι λοιπόν υπερβολή να πούμε ότι χτίζεται μια… Pax Trampiana, που θα επικρατήσει για αρκετές δεκαετίες, τουλάχιστον μέχρι να ξεκαθαρίσει ποιοι θα είναι οι κύριοι δρώντες στο τέλος του 21ου αιώνα.

Αυτή τη στιγμή, ένα είναι βέβαιο: στον δυτικό κόσμο θα διαμαρτυρηθούν έντονα όσοι… επαγγελματίες ευαίσθητοι προκρίνουν μια στυγνή δικτατορία έναντι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ειδικά γυναικών και ομοφυλόφιλων), απλώς και μόνο επειδή είναι αντιαμερικανική. Τα άτομα αυτά είναι απλώς αχαρακτήριστα, ενώ αποτελούν μια μικρή μειοψηφία, αν και ηχηρή.