Κατάρρευση στους στάβλους της Παπάφη: Έργα στον αέρα

Οι χθεσινές εικόνες από την Παπάφη ήταν ομολογουμένως σοκαριστικές: άσφαλτος και πεζοδρόμιο να έχουν γίνει βάραθρο, ένα αυτοκίνητο πεσμένο, αστυνομικοί και περαστικοί να κοιτούν αμήχανοι. Εικόνες όχι από κάποιον απόμερο επαρχιακό δρόμο, αλλά από τον πυκνοκατοικημένο αστικό ιστό της πόλης. Λογικά θα παρακολουθήσουμε διαμάχη μεταξύ του Δήμου Θεσσαλονίκης, του εγκαταστάτη οπτικής ίνας και του αναδόχου στο υπό ανέγερση συγκρότημα των στάβλων, σχετικά με την αντοχή του προβλεπόμενου τοιχίου αντιστήριξης. Τουλάχιστον η εν λόγω κατάρρευση δεν προκάλεσε νεκρούς.

Δυστυχώς, τίποτα από όσα συνέβησαν δεν ήταν απροσδοκητο. Η δυτική Θεσσαλονίκη ταλαιπωρήθηκε επί μήνες εξαιτίας των διαδοχικών αστοχιών στην αερογέφυρα του Δενδροποτάμου. Όλη όμως η χώρα αντιμετωπίζει παρόμοια συμβάντα: στη Διώρυγα της Κορίνθου, στο σιδηροδρομικό δίκτυο ακόμη και μετά τα Τέμπη, στο θεσσαλικό κάμπο σαν συνέπεια της καταιγιδας Ντάνιελ, στην παραθαλάσσια γέφυρα της Καβάλας, στο πολύπαθο Στέγαστρο Καλατράβα, το φαινόμενο επαναλαμβάνεται με ενοχλητική τακτικότητα. Υποδομές που γερνούν δίχως ορθή φροντίδα. Έργα που παραδίδονται όπως όπως. Κατασκευές που καταρρέουν είτε από καιρικά φαινόμενα είτε -χειρότερα- ελλείψει έγκαιρων εργασιών αποκατάστασης.

Όπως είναι προφανές, το όλο πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, ούτε χρηματοδοτικό. Είναι πρωτίστως θεσμικό. Για χρόνια, η χώρα επένδυσε στην κατασκευή, όχι στη συντήρηση. Στην ανάθεση, όχι στην επίβλεψη. Στο χαμηλότερο κόστος, όχι στην μακροχρόνια ανθεκτικότητα. Τα αποτελέσματα τούτης της λογικής βρίσκονται παντού γύρω μας: δρόμοι με ανάποδες κλίσεις και ολισθηρό οδόστρωμα, πεζοδρόμια που διαλύονται σε βδομάδες, κακοσχεδιασμένα αποχετευτικά δίκτυα, σχολεία και νοσοκομεία με ετοιμόρροπες οροφές, διαγραμμίσεις που εξαφανίζονται σε ώρες, στύλοι φωτισμού ετοιμόρροποι, ακόμη και δέντρα που καταστρέφονται λόγω λανθασμένου κλαδέματος.

Και δεν πρόκειται μόνο για περιπτώσεις κακής εκτέλεσης. Πολύ συχνά, η υλοποίηση είναι τόσο αργοσυρτη, ώστε επίσης να προκαλεί μεγάλες βλάβες. Οι Θεσσαλονικείς γνωρίζουμε καλά πόσο απαξιώθηκαν ακίνητα και επιχειρήσεις λόγω των εξωφρενικών καθυστερήσεων στην ολοκλήρωση του μετρό. Παλιότερα είχαμε να λέμε για την εσωτερική περιφερειακή και για την επέκταση του διαδρόμου αποπροσγείωσης στο Μακεδονία. Τα τελευταία χρόνια συζητούνται τα έργα στο Καπάνι, στο 5ο Γυμνάσιο, στο Παύλου Μελά, και φυσικά στους στάβλους της Παπάφη

Εξυπακούεται ότι ο καταλογισμός ευθυνών είναι δυσχερέστατος. Οι εκάστοτε εργολάβοι ρίχνουν το βάρος στους υπεργολάβους και στις αναθέτουσες αρχές. Οι υπηρεσίες επικαλούνται έλλειψη ελεγκτικού προσωπικού. Οι πολιτικοί προϊστάμενοι περιορίζονται σε χιλιοειπωμένες δικαιολογίες. Όσες άδειες ανακαλούνται, συνήθως επανέρχονται σιωπηρά. Ποινικές ρήτρες ενεργοποιούνται πολύ σπάνια.

Ως εκ τούτου, το τίμημα της κρατικής αβελτηρίας καταβάλλεται από τους πολίτες, με διάφορες μορφές: ο οδηγός που χάνει το αυτοκίνητό του σε μια τρύπα στην Παπάφη· ο διανομέας που τραυματίζεται σε κακοσυντηρημένο δρόμο· ο επαγγελματίας που βλέπει τον εξοπλισμό του να καταστρέφεται από μια διακοπή ρεύματος· οι γονείς που τρέχουν τα παιδιά τους σε σχολεία μακρινά· οι επιχειρήσεις που μαραζώνουν επειδή μια πρόσβαση έμεινε κλειστή για χρόνια· οι ιδιοκτήτες που ανήμποροι παρακολουθούν την αξία της περιουσίας τους να εξαϋλώνεται, λόγω έργων που δεν τελειώνουν. Κάπου εκεί λοιπόν, η κάθε αστοχία παύει να είναι ένα απλό τεχνικό συμβάν. Καθίσταται οικονομικό και κοινωνικό γεγονός.

Το ζήτημα είναι ποιός παραλαμβάνει. Ποιός βεβαιώνει ότι είναι όλα ασφαλή. Ποιός ελέγχει πριν γίνει το κακό, και όχι μετά. Παρά τα νομικώς προβλεπόμενα, στην πράξη η απάντηση είναι μάλλον θολή. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι οι ασύδοτοι εργολήπτες. Είναι το ίδιο το σύστημα ανευθυνοϋπεύθυνων, που ενθαρρύνει την ασυδοσία, ενίοτε και τη διαφθορά. 

Η κατάρρευση στην Παπάφη δεν είναι εξαίρεση, μα -νέα- προειδοποίηση. Αν δεν αλλάξει επιτέλους ο τρόπος που σχεδιάζουμε, κατασκευάζουμε, επιβλέπουμε και συντηρούμε τις δημόσιες υποδομές, το επόμενο περιστατικό θα μπορούσε εύκολα να αποδειχθεί τραγικό.