Η ενεργειακή κρίση οξύνει το υπαρξιακό πρόβλημα της ΕΕ

Οι Έλληνες δεν γοητεύονται ιδιαίτερα από την ειδησεογραφία και την αρθρογραφία γύρω από την ΕΕ. Η εν λόγω στάση δεν είναι καινούργια, οι δε αιτίες ποικίλλουν. Κάποιοι αδιαφορούν επειδή δεν μας θεωρούν γνήσιους Ευρωπαίους. Πολλοί επειδή πιστεύουν πως οι Βρυξέλλες αποφασίζουν πάντα ερήμην των λαών. Και άλλοι επειδή έχουν συσσωρευμένη οργή, μετά τα πολλά -αμοιβαία- σφάλματα της μνημονιακής περιόδου.

Πάντως η περαιτέρω ευρωπαϊκή ενοποίηση αποτελεί για εμάς μονόδρομο, τουλάχιστον προς το παρόν. Μονόδρομο διότι είμαστε ένα μικρό φτωχό κράτος σε μία δύσκολη γειτονιά. Επομένως, το μακροπρόθεσμο συμφέρον της ΕΕ είναι και δικό μας, ενόσω η Γηραιά Ήπειρος αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο κίνδυνο επιβίωσης από όλες τις μεγάλες πολιτικές δυνάμεις.

Για τις ΗΠΑ, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Αν και η συμπεριφορά του προκαλεί φόβο, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι σε θέση να τις καταστρέψει. Εκτός των θεσμικών αντιβάρων (checks and balances) που διατηρούν εντός πλαισίου οποιονδήποτε πρόεδρο (τα αμερικανικά δικαστήρια και η Γερουσία το απέδειξαν τελευταία), η χώρα διαθέτει περισσότερα σοβαρά πλεονεκτήματα. Συντηρεί τις καταστρεπτικότερες ένοπλες δυνάμεις στον πλανήτη. Το νόμισμά της είναι απαραίτητο στις παγκόσμιες συναλλαγές, όπως απαραίτητοι είναι οι χρηματοπιστωτικοί της οργανισμοί και το διαδίκτυο. Βρέχεται από δύο ωκεανούς, με όσα αυτό συνεπάγεται από άποψη εξωτερικού εμπορίου, άμυνας και προβολής ισχύος. Κατέχει τεράστιους φυσικούς πόρους, που αυξάνονται αν συνυπολογιστούν εκείνοι του Καναδά και της Γροιλανδίας. Διακρίνεται από θετικούς δημογραφικούς δείκτες, επιχειρηματικό πνεύμα και παραγωγή κορυφαίας τεχνολογίας.

Η Ρωσία είναι ομολογουμένως διεφθαρμένη, γερασμένη και διπρόσωπη. Εντούτοις, διαθέτει ασύλληπτο στρατηγικό βάθος, ακόμα μεγαλύτερους πόρους, επικίνδυνο πυρηνικό οπλοστάσιο, αποτελεσματικές μυστικές υπηρεσίες και μία εξαιρετικά αποφασιστική και αδίστακτη ηγεσία. Από τη μεριά της, η Κίνα περιτριγυρίζεται από εχθρούς, εισάγει ενέργεια, τρόφιμα και πρώτες ύλες, και αντιμετωπίζει γήρανση πληθυσμού. Ωστόσο, το μέγεθος του πληθυσμού και των ενόπλων δυνάμεών της την προστατεύουν από εισβολείς, η δε κολοσσιαία βιομηχανική της παραγωγή της προσφέρει ασύγκριτα πλεονεκτήματα.

Εκ πρώτης όψεως, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ανάλογα προβλήματα με την Κίνα: ηλικιωμένοι κάτοικοι, εξάρτηση από εισαγωγές ζωτικών αγαθών, γείτονες που -στην καλύτερη περίπτωση- επιδιώκουν να την χειραγωγήσουν και αργότερα να την ελέγξουν πλήρως.

Τούτου δοθέντος, δεν προσπαθεί να βελτιώσει τη θέση της. Πέραν της κοινής άμυνας, λόγω εμμονών δεν προστατεύει επαρκώς ούτε τη βιομηχανία της και -το κυριότερο- δεν εκμεταλλεύεται καν τις δικές της ενεργειακές πηγές: Οι Γάλλοι είναι κορυφαίοι στην πυρηνική τεχνολογία, στο υπέδαφος της Πολωνίας υπάρχουν σημαντικά κοιτάσματα σχιστολιθικού φυσικού αερίου, στο Βέλγιο και στη Γερμανία έχουν εγκαταλειφθεί πολύτιμα αποθέματα λιθάνθρακα και λιγνίτη, ενώ δεν εκφράζεται σοβαρό ενδιαφέρον για τους υδρογονάνθρακες εντός της συλλογικής της ΑΟΖ. Με άλλα λόγια, ενώ επιδεικνύει -ορθολογικό- προστατευτισμό στον αγροτικό τομέα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδεικνύεται εντελώς παθητική στον εξίσου κρίσιμο τομέα της ενέργειας.

Χαρακτηριστική είναι η δική μας περίπτωση. Η Ελλάδα αφήνεται μόνη να υπερασπίζεται τα ευρωπαϊκά σύνορα και συμφέροντα απέναντι σε επικίνδυνες δυνάμεις. Οι εταίροι μας υπακούν στα κελεύσματα των βιομηχανιών αυτοκινήτων και ηλεκτρικών συσκευών, οι οποίες εξαρτώνται από τουρκικά εξαρτήματα, αραβικά καύσιμα και -μέχρι το 2022- από ρωσικό φυσικό αέριο, διακινούμενο μέσω Γερμανίας.

Αποτελεί ανέκδοτο η συνύπαρξη κοινού νομίσματος και επιμέρους ενεργειακών πολιτικών, εφόσον και από αυτές εξαρτάται η αξία του ευρώ λόγω εμπορικού ισοζυγίου. Πλέον η σωτηρία του πλανήτη δεν μπορεί να εξασφαλιστεί από την Ευρώπη. Συνεπώς, η πράσινη μετάβαση πρέπει να ανασταλεί, έστω προσωρινά, ώστε να αναζητηθούν άμεσες λύσεις. Υπό τις τρέχουσες συνθήκες, η απουσία ηγεσίας ικανής να εφαρμόσει αποτελεσματική κοινή πολιτική είναι πιο βλαβερή από ποτέ, διότι με εθνικές πολιτικές δεν μπορούν να παραχθούν στρατηγικά αποτελέσματα.

Τι θα συμβεί αν στην Ευρώπη συμπέσουν ηγέτες παρόμοιοι με τον Τραμπ, όπως η Βάιντελ στη Γερμανία; Θα μπούμε σε μία περιπέτεια από την οποία πάρα πολύ δύσκολα θα ξεφύγουμε.