Ενώ εκπνέει το νέο τελεσίγραφο Τραμπ

Update: Την τελευταία στιγμή, επήλθε εκεχειρία δύο εβδομάδων, μετά από πακιστανική μεσολάβηση. Οι δύο πλευρές φέρονται να δεσμεύτηκαν να πάψουν τα πλήγματα, και να μην εμποδίσουν τη διέλευση στα στενά του Ορμούζ. Όλοι δηλώνουν νικητές. Τουλάχιστον το Πάσχα των Ορθοδόξων θα είναι ειρηνικό. 

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, εκπνέει το νέο τελεσίγραφο Τραμπ προς την Τεχεράνη. Οι Πέρσες το έχουν ήδη απορρίψει, ζητώντας ανταλλάγματα που δεν υπήρχε περίπτωση να παραχωρήσει η Ουάσιγκτον.

Η παγκόσμια κοινή γνώμη αναρωτιέται αν ο Αμερικανός πρόεδρος θα προχωρήσει στην υπερφίαλη απειλή του πως “ένας πολιτισμός πρόκειται να πεθάνει…”. Πιο συγκεκριμένα, αν θα πλήξει εγκαταστάσεις που αφορούν τον άμαχο πληθυσμό: σταθμούς παραγωγής και διανομής ενέργειας, γέφυρες, μονάδες αφαλάτωσης.

Ωστόσο, όποια κι αν πρόκειται να είναι η επιτυχία των αμερικανικών όπλων, η ως τώρα συμπεριφορά του εκπέμπει αγωνία για ταχεία λήξη των εχθροπραξιών. Αγωνία που από τους Πέρσες και τους υποστηρικτές τους εκλαμβάνεται ως ένδειξη αδυναμίας, άξιας εκμετάλλευσης. Με άλλα λόγια, τα αντικρουόμενα ξεσπάσματα του Τραμπ μάλλον παρατείνουν τον πόλεμο φθοράς, παρά τον συντομεύουν.

Ο Λευκός Οίκος επείγεται να κλείσει το κεφάλαιο Ιράν επειδή ανησυχεί για την επίδρασή του στην έκβαση των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Οι αναλυτές προεξοφλούν συντριπτική ήττα των Ρεπουμπλικάνων, εφόσον ο χειμώνας μπει με την αμερικανική οικονομία σε συνθήκες στασιμοπληθωρισμού· αιτία, το πανάκριβο πετρέλαιο. Σενάριο εξαιρετικά πιθανό αν δεν τερματιστούν σύντομα οι εχθροπραξίες.

Εκτός της καταστροφής πολιτικών υποδομών, οι ΗΠΑ μπορούν να προχωρήσουν και σε περιορισμένες χερσαίες επιχειρήσεις, είτε για να καταστρέψουν πυρηνικά εργοστάσια και αποθήκες είτε για να στηρίξουν έναν ξεσηκωμό Κούρδων ή/και Αζέρων μειονοτικών. Τούτου λεχθέντος, η απώλεια δύο μεταγωγικών C-130 και δύο ελικοπτέρων για τη διάσωση μόνο ενός πιλότου δείχνει τον βαθμό δυσκολίας οποιουδήποτε εγχειρήματος μέσα στο ιρανικό έδαφος. Ως εκ τούτου, οι μουλάδες και οι Επαναστατικοί Φρουροί δεν πτοούνται.

Συνειδητοποιώντας πως η αμερικανοϊσραηλινή επέμβαση δύσκολα θα καταλήξει σε απόλυτη εξουδετέρωση των ιρανικών ασύμμετρων απειλών στα Στενά του Ορμούζ, η Ιερουσαλήμ πλέον συζητά εναλλακτικές λύσεις. Ο Νετανιάχου δηλώνει ότι η μόνη μακροπρόθεσμα ασφαλής όδευση για τους υδρογονάνθρακες του Περσικού είναι μέσω εντελώς νέων αγωγών προς την Ερυθρά και τη Μεσόγειο. Σ’ εμάς είναι γνωστός ο σαουδαραβικός East-West Pipeline, το τέρμιναλ του οποίου προστατεύεται ενεργά από ελληνική πυροβολαρχία Patriot, στο Γιανμπού.

Σε καιρό ειρήνης, 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου –περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως– διέρχονται με τάνκερ από τα Στενά του Ορμούζ, τη μοναδική δίοδο από τον Περσικό Κόλπο στον Ινδικό Ωκεανό. Μαζί με τον East-West Pipeline, οι υφιστάμενοι αγωγοί που παρακάμπτουν τα Στενά έχουν συνολική ημερήσια χωρητικότητα μόνο 9 εκατομμύρια βαρέλια, λιγότερη από τη μισή ροή που κανονικά προμηθεύεται η διεθνής αγορά από τον Περσικό. Είναι προφανές ότι η κατασκευή νέων δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγους μήνες (ίσως χρειαστούν 15 χρόνια σχεδιασμού και κατασκευής).

Η ιδέα αγωγού από τη Σαουδική Αραβία μέσω Ιορδανίας-Ισραήλ είχε συζητηθεί ήδη από την πρώτη θητεία Τραμπ, αλλά δεν προχώρησε. Η επίσημη κανονικοποίηση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας-Ισραήλ θα ήταν προαπαιτούμενο, το οποίο απομακρύνθηκε λόγω του Παλαιστινιακού, παρά τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Επίσης, η εν λόγω λύση θα σήμαινε de facto εξάρτηση του Ριάντ από ξένα τέρμιναλ. Τέλος, ακόμη και αν κατασκευαστούν, οι χερσαίοι αγωγοί παραμένουν ευάλωτοι σε ιρανικούς πυραύλους και drones, οπότε δεν αποτελούν απολύτως ασφαλή λύση. Πάντως αξίζει να υπενθυμιστεί το εξής: η κατασκευή τέτοιων αγωγών, όπως και παραπλεύρων οδικών-σιδηροδρομικών υποδομών, συμπεριλαμβάνεται στο σχεδιασμό του εμπορικού διαδρόμου IMEC, από την Ινδία στην Ευρώπη. Άρα, τέτοιες επενδύσεις θα είχαν ευρύτερο στρατηγικό χαρακτήρα.

Εξυπακούεται πως αν το ισλαμικό καθεστώς ανατραπεί ή αφοπλιστεί πλήρως, δεν θα χρειάζεται παράκαμψη του Ιράν. Συνεπώς, η πρόταση για νέους αγωγούς έμμεσα αναγνωρίζει ότι το -λαβωμένο- Ιράν θα παραμείνει απειλητικό για την περιφερειακή ομαλότητα, ότι η αποπυρηνικοποίηση του θα πρέπει να θεωρηθεί ικανοποιητική επί του παρόντος, και ότι η στρατηγική ασφάλεια του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού απαιτεί προσεγγίσεις που παρακάμπτουν το γεωγραφικό κώλυμα.

Εν κατακλείδι, η στρατιωτική λύση μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη σταθερότητα, αλλά μια συμφωνία που εξαλείφει τη στρατηγική σημασία των Στενών μάλλον αποτελεί τη βέλτιστη μακροπρόθεσμη προοπτική. Οι βομβαρδισμοί θα λύσουν το πρόβλημα ικανοποιητικά μόνο αν προκαλέσουν αλλαγή καθεστώτος, χωρίς αποσταθεροποίηση του κράτους.

Λογικά, οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν προσωρινή εξουδετέρωση της ιρανικής απειλής, ώστε κατόπιν να υλοποιήσουν τις εναλλακτικές επ’ ωφελεία τους, χωρίς πίεση χρόνου. Καθώς οι περισσότερες εξαγωγές μεσανατολικών υδρογονανθράκων καταλήγουν σε ΕΕ, Κίνα και Ινδία, είναι σαφές ότι οι τρεις μεγάλοι παίκτες δικαιούνται άποψη για την επόμενη μέρα. Δυστυχώς, αν κρίνουμε από την έως τώρα αμήχανη στάση τους, δεν δείχνουν να έχουν αντιληφθεί τη βαρύτητα της κατάστασης.