Δεν είχε μόνο Τραμπ το Νταβός 2026

Την περασμένη εβδομάδα, το χιονισμένο αλπικό Νταβός κατέστη και πάλι επίκεντρο του παγκόσμιου οικονομικού διαλόγου. Τα φώτα της δημοσιότητας φυσικά στράφηκαν στον Ντόναλντ Τραμπ και στα θέματα της Γροιλανδίας και της Ουκρανίας. Τούτου λεχθέντος, στο πλαίσιο της 56ης ετήσιας συνόδου του World Economic Forum, επιχειρηματίες, τραπεζίτες, κορυφαίοι αναλυτές και πολιτικοί επανεκτίμησαν τις προοπτικές της διεθνούς οικονομίας σε μια στιγμή αντιφατικών σημάτων: η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει ολόκληρους κλάδους, οι αγορές παραμένουν εύθραυστες, ενώ η ενεργειακή μετάβαση δοκιμάζεται από το κόστος και τις ανισότητες.

Η γενική εικόνα που αναδύθηκε από τις συζητήσεις στο Νταβός είναι εκείνη μιας παγκόσμιας οικονομίας που εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά με μειωμένο ρυθμό και αυξημένη αβεβαιότητα. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η παγκόσμια ανάπτυξη το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί γύρω στο 3,3%, ελαφρώς υψηλότερα από το 2025, αλλά με μεγάλες αποκλίσεις ανά ήπειρο. Η Βόρεια Αμερική και η Ινδία διατηρούν θετική δυναμική, ενώ η Ευρώπη παραμένει καθηλωμένη κοντά στο 1,2%, με τα σημάδια επιβράδυνσης να γίνονται ορατά στη βιομηχανική παραγωγή και την απασχόληση.

Μετά τις εκτιμήσεις οικονομολόγων ότι πλέον ελλοχεύουν σοβαροί κίνδυνοι,  στο επίκεντρο των φετινών συζητήσεων βρέθηκαν οι χρηματιστηριακές προοπτικές. Ο δείκτης S&P 500 παραμένει σταθερός μετά το ράλι του Δεκεμβρίου, η Wall Street διατηρείται σε υψηλά 18 μηνών, ενώ στην Ευρώπη οι επενδυτές δείχνουν αυξημένο ενδιαφέρον για ενεργειακές και τραπεζικές μετοχές, ειδικά μετά από  προαναγγελίες σταθερότερων συνθηκών χρηματοδότησης. Η ελληνική αγορά, όπως και άλλες περιφερειακές, ωφελήθηκε από τη συγκρατημένη αισιοδοξία: ο γενικός δείκτης κινήθηκε ανοδικά, με τις μετοχές ενέργειας να πρωταγωνιστούν.

Πάντως οι διοικήσεις μεγάλων τραπεζών και επενδυτικών ομίλων επεσήμαναν ότι, παρά την αυξημένη ρευστότητα, τα χρηματιστήρια αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο μιας διόρθωσης στις τεχνολογικές μετοχές, καθώς η υπερεπένδυση στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί φούσκες αποτιμήσεων. Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτίμησαν ότι μια τέτοια διόρθωση θα μπορούσε να αφαιρέσει 0,4 ποσοστιαίες μονάδες από την παγκόσμια ανάπτυξη, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η εντεινόμενη ενσωμάτωση της ΤΝ στην παραγωγή θα προσθέσει έως 0,8 μονάδες ετησίως στο παγκόσμιο ΑΕΠ από το 2027 και μετά. Στις δηλώσεις τους, οι επικεφαλής επενδυτικών ταμείων όπως η BlackRock και η UBS υπογράμμισαν την ανάγκη στροφής προς επενδύσεις με πραγματικό παραγωγικό αντίκρισμα -υποδομές, ενέργεια, εφοδιαστικές αλυσίδες- και όχι αποκλειστικά σε έωλες τεχνολογικές υποσχέσεις.

Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη κυριάρχησε σε όλες σχεδόν τις θεματικές ενότητες. Οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας πληροφορικής προέβαλαν τη δυναμική της ως μοχλού παραγωγικότητας, ωστόσο η ανησυχία για τις κοινωνικές της επιπτώσεις δεν απουσίασε. Η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Kristalina Georgieva, αναφέρθηκε σε «τσουνάμι μετασχηματισμού» που θα επηρεάσει το 60% των θέσεων εργασίας στις ανεπτυγμένες οικονομίες, εκ των οποίων περίπου οι μισές θα μεταβληθούν ουσιωδώς ως προς το περιεχόμενο τους ή τις απαιτήσεις δεξιοτήτων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι -αισιόδοξες- προβλέψεις της Κομισιόν για τα έτη 2026-2027 κάνουν λόγο για σταθεροποίηση της ανεργίας στο 6,2%, αλλά και για μείωση έως 1,5 εκατομμυρίου θέσεων χαμηλής εξειδίκευσης, αντισταθμιζόμενη όμως από δημιουργία 1,8 εκατομμυρίων νέων θέσεων σε πράσινες τεχνολογίες, ψηφιακές υπηρεσίες και ενεργειακή αποδοτικότητα. Η αγορά εργασίας φαίνεται να εισέρχεται σε φάση μετάβασης, όπου το ζητούμενο δεν θα είναι απλώς η απασχόληση, αλλά η καταλληλότητα των δεξιοτήτων. Συνεπώς, τα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα θα αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις. 

Στο ενεργειακό σκέλος, το Νταβός του 2026 ανέδειξε μια σπάνια σύγκλιση ανάμεσα σε επενδυτές και κυβερνήσεις ως προς την ανάγκη επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης, αλλά με ρεαλισμό ως προς τα κόστη. Ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Αλ Γκορ επεσήμανε ότι «η φθηνή ηλιακή και αιολική ενέργεια δεν είναι μόνο περιβαλλοντική επιλογή αλλά οικονομική αναγκαιότητα», ενώ η πανίσχυρη Aramco αντέτεινε ότι η ζήτηση για πετρέλαιο θα συνεχίσει να αυξάνεται ως το 2028 και ότι η υπερπροσφορά που προβλέπουν ορισμένοι είναι υπερβολική. Παραδόξως, η αγορά φαίνεται να επιβεβαιώνει και τις δύο πλευρές: αν και οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν σταθερές κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι, το φυσικό αέριο στην Ευρώπη υποχώρησε κάτω από τα 30 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σχεδόν 25% χαμηλότερα από τον μέσο όρο του 2024. Τα νυν επίπεδα τιμών επηρεάζονται από τα γεγονότα σε Βενεζουέλα και Ιράν, όπως και από τις κινήσεις του ρωσικού σκιώδους στόλου, άρα τυχόν μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις είναι επισφαλείς.

Η Κομισιόν εκτιμά ότι η αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, η σχετικά ήπια φετινή χειμερινή περίοδος και η σταδιακή εξισορρόπηση των αποθεμάτων φυσικού αερίου θα κρατήσουν τις τιμές της ενέργειας σε πτωτική τροχιά για το 2026. Η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ προβλέπεται να ξεπεράσει το 48%, από 44% το 2025, με ορισμένες χώρες -Ισπανία και Πορτογαλία- να προσεγγίζουν ποσοστά άνω του 65%. Παρά ταύτα, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν έχει επιτευχθεί οριστικά: οι εφεδρικές παραγωγικές ικανότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου κινούνται κοντά στο 2,5%, δηλαδή κάτω από το ασφαλές όριο του 3%. Το γεγονός τούτο σημαίνει ότι μια γεωπολιτική αναταραχή θα μπορούσε να ανατρέψει τα δεδομένα μέσα σε λίγες εβδομάδες.

Αναπόφευκτα οι επενδυτικές συζητήσεις στο Νταβός επικεντρώθηκαν σε δύο άξονες: στην τεχνητή νοημοσύνη και την καθαρή ενέργεια. Ο συνολικός όγκος των παγκόσμιων επενδύσεων σε εφαρμογές ΤΝ εκτιμάται ότι θα αγγίξει το 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως έως το 2030, ενώ οι επενδύσεις σε υποδομές και δίκτυα ενέργειας υπολογίζονται στα 400 δισ. δολάρια ετησίως. Παράλληλα, η Ινδία ανακοίνωσε νέο επενδυτικό σχέδιο ύψους 300 δισ. για φωτοβολταϊκά, αποθήκευση ενέργειας και πράσινο υδρογόνο, προβάλλοντας ως τρίτος πόλος παγκόσμιων κεφαλαίων μετά τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Η πολυπληθέστερη ασιατική χώρα έχει πια ξεπεράσει την Κίνα σε ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης, άρα γιγαντώνονται και οι ενεργειακές της ανάγκες.

Ωστόσο, στο πεδίο του διεθνούς εμπορίου, η εικόνα υπήρξε αντιφατική. Παρά τις εντάσεις στις αμερικανοκινεζικές σχέσεις και τις εμπορικές αποκλίσεις εντός της Δύσης, οι παγκόσμιες ροές εμπορίου αυξήθηκαν κατά 2,4% το 2025 και προβλέπεται να αυξηθούν κατά 3% το 2026, με συνολική αξία περίπου 29 τρισ. δολαρίων. Το 80% αυτών των συναλλαγών εξακολουθεί να διεξάγεται υπό τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, αλλά η διάχυση των περιφερειακών εμπορικών συμφωνιών δείχνει ότι η παγκοσμιοποίηση μετασχηματίζεται, αν δεν υποχωρεί.

Στο περιθώριο των εργασιών του Φόρουμ, συζητήθηκαν επίσης πρωτοβουλίες περιφερειακής διασύνδεσης όπως οι εμπορικοί διάδρομοι IMEC και 3SI, που αφορούν άμεσα την περιοχή μας. Αν και δεν αποτέλεσαν κεντρικά θέματα της επίσημης ατζέντας, εντάχθηκαν σε παράλληλες συνεδρίες για τις νέες εμπορικές και ενεργειακές υποδομές. Ο IMEC, που προβλέπει σιδηροδρομική και θαλάσσια σύνδεση Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει το κόστος μεταφορών έως και 40% και να ενισχύσει τις διαδρομές εφοδιασμού προς τα ευρωπαϊκά λιμάνια. Αντίστοιχα, ο 3SI επιδιώκει την αναβάθμιση των διασυνδέσεων Βαλτικής, Αδριατικής και Μαύρης Θάλασσας, με επενδύσεις σε ενεργειακά και ψηφιακά δίκτυα που αγγίζουν ήδη τα 6 δισ. ευρώ. Για την Ελλάδα, η συμμετοχή σε αυτές τις πρωτοβουλίες είναι σπουδαία γεωπολιτική και οικονομική ευκαιρία, καθώς θα προωθεί ινδικά φορτία στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, και το αντίστροφο.

Υπό τις παρούσες συνθήκες αστάθειας, το γενικό μήνυμα του φετινού Νταβός ήταν περισσότερο νηφάλιο παρά θριαμβευτικό. Οι ομιλητές κατά κανόνα αναγνώρισαν ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε μεταβατική φάση (χαρακτηριστική η ομιλία Κάρνεϊ): οι αγορές ισορροπούν ανάμεσα στη ρευστότητα και την υπερτίμηση, οι κοινωνίες ανάμεσα στην τεχνολογική υπόσχεση και στον φόβο απώλειας σταθερότητας, ενώ η ενέργεια κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό του κόστους και στην ανάγκη για βιωσιμότητα. Η τωρινή οικονομική πραγματικότητα δε θυμίζει εποχή κρίσης, αλλά ούτε και εποχή ασφάλειας. Αν κάτι λοιπόν φάνηκε να αντιλαμβάνεται η ομήγυρη του Νταβός 2026 είναι πως η ανάπτυξη δεν αρκεί να είναι αριθμητικά θετική· πρέπει να είναι και ποιοτικά βιώσιμη. Για χώρες σε φάση αλλαγής παραγωγικού μοντέλου όπως η Ελλάδα, η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα ευχάριστη.