Σύλληψη Μαδούρο και Ελλάδα: Ο κατάλληλος θεσμικός χρόνος και η υπεράσπιση της διεθνούς νομιμότητας

Η αφετηρία για την κατανόηση της ελληνικής στάσης απέναντι στις εξελίξεις στη Βενεζουέλα δεν βρίσκεται σε μια ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά στην τοποθέτηση της χώρας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου η Ελλάδα μετέχει ως μη μόνιμο μέλος και όπου ο λόγος της έχει θεσμικό βάρος. Εκεί η Αθήνα επανέλαβε με σαφήνεια ότι οι ενέργειες όλων των κρατών πρέπει να συμμορφώνονται με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και με το διεθνές δίκαιο, το οποίο αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της διεθνούς νομιμότητας. Η θέση αυτή δεν αποτελεί μια αφηρημένη επίκληση, αλλά συνδέεται άμεσα με την ελληνική στρατηγική που βασίζεται στην αρχή ότι οι διεθνείς διαφορές οφείλουν να επιλύονται μέσω κανόνων και θεσμών.

Η Ελλάδα, η οποία έχει διακηρύξει σταθερά ότι ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου είναι απαραίτητος για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ευρύτερη περιοχή της, δεν θα μπορούσε να διαφοροποιηθεί σε μια κρίση που αφορά χώρα της Λατινικής Αμερικής. Ο θεσμικός λόγος που παράγεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν είναι ούτε αυθόρμητος ούτε στιγμιαίος, αλλά προκύπτει μέσα από διαδικασίες διεθνούς συνεννόησης, οι οποίες επιτρέπουν στις χώρες να τοποθετούνται με πλήρη αντίληψη των συνεπειών του λόγου τους. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών ότι η Ελλάδα θα υποστηρίξει την καθολική συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο, κάτι που επιβεβαιώνει πως η ελληνική στάση διαθέτει συνέχεια και συνοχή.

Η ευρωπαϊκή διάσταση και η σύγκλιση με το διεθνές δίκαιο

Η στάση αυτή της Αθήνας δεν αποτελεί μια μεμονωμένη επιλογή, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσυπέγραψε σχεδόν στο σύνολό της το κοινό ανακοινωθέν της ύπατης εκπροσώπου Κάγια Κάλλας, με μόνη εξαίρεση την Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν. Η δήλωση αυτή υπογράμμισε ότι ο Νικολάς Μαδούρο στερείται δημοκρατικής νομιμοποίησης, αλλά ταυτόχρονα τόνισε ότι ο Χάρτης του ΟΗΕ και οι αρχές του διεθνούς δικαίου πρέπει να τηρούνται σε κάθε περίπτωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση και σε ειρηνική μετάβαση, η οποία θα εκφράζει τη βούληση του βενεζουελάνικου λαού και η οποία δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς σταθερότητα και θεσμικές εγγυήσεις.

Παρόμοια στάση κράτησαν και κορυφαίοι Ευρωπαίοι ηγέτες που αναγνώρισαν την αυταρχικότητα και τη βαθιά κρίση νομιμοποίησης του καθεστώτος Μαδούρο, αλλά απέφυγαν να ταυτιστούν με μια λογική μονομερούς επέμβασης. Ο Εμμανουέλ Μακρόν μίλησε για ανακούφιση του λαού της Βενεζουέλας, ο οποίος απομακρύνθηκε από μια αυταρχική ηγεσία, χωρίς να παραγνωρίζει το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επεσήμανε ότι η χώρα έχει οδηγηθεί σε κοινωνική και οικονομική κατάρρευση, αλλά τόνισε πως ο στόχος πρέπει να είναι μια ομαλή μετάβαση σε εκλεγμένη κυβέρνηση. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ μίλησε για ανάγκη ειρηνικής επαναφοράς της δημοκρατίας, η οποία πρέπει να στηρίζεται σε σαφές θεσμικό πλαίσιο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα δεν διαφοροποιήθηκε, αλλά κινήθηκε έμπρακτα στον ίδιο άξονα, όπου συνδυάζονται η πολιτική απονομιμοποίηση του παλαιού καθεστώτος με την εμφατική υπενθύμιση ότι η διεθνής νομιμότητα δεν μπορεί να τίθεται σε παρένθεση. Έτσι, το μήνυμα που εκπέμπεται δεν είναι μήνυμα σιωπηλής αποδοχής της μονομερούς δράσης, αλλά μήνυμα σύνθετης και υπεύθυνης προσέγγισης.

Η ανάρτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και η εστίαση στην επόμενη μέρα

Αν δει κανείς τα παραπάνω, τότε η αρχική επίμαχη δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη αποκτά όντως ένα πιο σαφές και ολοκληρωμένο νόημα. Ο πρωθυπουργός μίλησε για την ανάγκη γρήγορης και ειρηνικής μετάβασης σε μια κυβέρνηση με πραγματική δημοκρατική νομιμοποίηση και έδωσε έμφαση στη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραπέμποντας και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ουσιαστικά, υπογράμμισε ότι η ευθύνη μιας ευρωπαϊκής κυβέρνησης, η οποία συμμετέχει ήδη στα διεθνή θεσμικά όργανα, δεν εξαντλείται στην ηθική καταγγελία, αλλά εκτείνεται στη διασφάλιση ότι η επόμενη μέρα δεν θα μετατραπεί σε νέα εστία αστάθειας.

Ένα τμήμα της αντιπολίτευσης και της δημόσιας σφαίρας στάθηκε σχεδόν αποκλειστικά σε μία φράση, η οποία αναφερόταν στον χρόνο αξιολόγησης της νομιμότητας της επιχείρησης, και θεώρησε πως η ελληνική κυβέρνηση εγκαταλείπει το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία παραβλέπει ότι η Ελλάδα είχε ήδη διαμορφώσει μια πάγια και ξεκάθαρη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου ο θεσμικός λόγος μετρά περισσότερο από μια ανάρτηση που απευθύνεται κατά κύριο λόγο στην εσωτερική κοινή γνώμη. Η ελληνική στάση συνδέει την ανάγκη δημοκρατικής μετάβασης, η οποία είναι ο πραγματικός στόχος της διεθνούς κοινότητας, με τον σεβασμό των κανόνων που συγκροτούν τον σύγχρονο κόσμο.

Ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε η κριτική δείχνει πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν διαμορφώσει μια πολιτική κουλτούρα, όπου το βάρος μεταφέρεται συχνά στην πρώτη αντίδραση και όχι στη θεσμική ουσία. Η εξωτερική πολιτική όμως, η οποία οφείλει να διαθέτει βάθος και συνέχεια, δεν μπορεί να εγκλωβίζεται στην πίεση της στιγμής. Η Ελλάδα μίλησε εκεί όπου ο λόγος της κατέχει θέση ευθύνης και εκεί κατέστησε σαφές ότι η διεθνής νομιμότητα δεν είναι διαπραγματεύσιμη.

Εφόσον δούμε τη στάση της Ελλάδας ενιαία ως είναι, και όχι ως αποσπασματική αλληλουχία δηλώσεων, αντιλαμβανόμαστε ότι η χώρα επένδυσε στον θεσμικό χρόνο. Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί υπεκφυγή, αλλά συνειδητή προσήλωση σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες έχουν μεγαλύτερη σημασία από την ταχύτητα του σχολιασμού. Και ίσως ακριβώς αυτή η προσήλωση να αποτελεί τη σημαντικότερη συμβολή της Ελλάδας σε μια διεθνή συγκυρία που απαιτεί ψυχραιμία, θεσμική σοβαρότητα και επίγνωση της ευθύνης που συνοδεύει τον λόγο μιας ευρωπαϊκής χώρας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.