Κλειστά στενά Ορμούζ, και τα βάρη της μοναχικής υπερδύναμης

Κλείνοντας τα στενά του Ορμούζ, οι μουλάδες έχουν προκαλέσει σοβαρότατες αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Αναπόφευκτο. Από τα στενά δεν διέρχονται μόνο φυσικό αέριο και πετρέλαιο αλλά και νιτρικά, προοριζόμενα για παραγωγή λιπασμάτων. Όπως γνωρίζουμε, σε πολύ μεγάλο μέρος του πλανήτη η γεωργική παραγωγή είναι πενιχρή χωρίς λιπάσματα. Άρα, με τα στενά του Ορμούζ κλειστά, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να υποφέρουν από έλλειψη μέσων κίνησης, ηλεκτρικής ενέργειας και τροφίμων.

Αναγνωρίζοντας ότι οι αεροναυτικές τους δυνάμεις δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση αναρίθμητων ιπτάμενων και πλωτών drones, ο Τραμπ απηύθυνε έκκληση στους συμμάχους του αλλά και στους Κινέζους. Ζήτησε από όλους να μεταφέρουν στην περιοχή πολεμικά πλοία, των οποίων τα συστήματα θα επιτρέψουν την ομαλή διακίνηση φορτίων μέσα από την εμπόλεμη ζώνη. Δυστυχώς, ο Αμερικανός πρόεδρος εισέπραξε ένα μεγαλοπρεπέστατο «όχι» από τους πάντες, καθώς κανείς δεν δέχτηκε να συνδράμει τη χώρα του ώστε να ξεμπλέξει. Να ξεμπλέξει από μία κατάσταση στην οποία βρέθηκε σχεδόν ολομόναχη.

Η εξέλιξη αυτή δεν πρέπει να εκπλήσσει κανέναν. Οι ίδιοι οι Ιρανοί δυσκόλεψαν τη θέση των Αμερικανών, δηλώνοντας ότι δεν θα πλήττουν όσα πλοία μεταφέρουν φορτία από και προς μη εμπόλεμα κράτη. Τουτέστιν, με μία απλή κίνηση απέδωσαν καθεστώς ουδετερότητας στα εμπορικά πλοία της Ευρώπης, της Ρωσίας, της Ανατολικής Ασίας, φυσικά και της Ινδικής Υποηπείρου. Ωστόσο, δεν ευθύνεται μόνο η ευελιξία των Ιρανών για την αμερικανική απομόνωση. Γι’ αυτήν ευθύνονται πρωτίστως οι ίδιοι. Είναι μάλλον τραγελαφικό το να ζητά κανείς βοήθεια από συμμάχους, τους οποίους μέχρι πριν από ελάχιστους μήνες απαξίωνε με ανυπόστατους ισχυρισμούς. Κατά τη διάρκεια του 2025, ο ένοικος του Λευκού Οίκου και οι στενότεροι συνεργάτες του αντιμετώπιζαν ΕΕ και ΝΑΤΟ ως μπελά, παραβλέποντας ότι αυτοί ακριβώς οι σύμμαχοι συνέδραμαν τις ΗΠΑ σε κάθε πολεμική τους επιχείρηση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Με άλλα λόγια, συνέδραμαν στο χτίσιμο της αμερικανικής παντοκρατορίας.

Η στάση Ευρωπαίων, Κινέζων και Ινδών έναντι των Αμερικανών είναι ομολογουμένως κατανοητή. Ωστόσο, ο Τραμπ έκανε μια ιδιαίτερα εύστοχη επισήμανση. Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία εξαρτάται από τα αμερικανικά όπλα, το αμερικανικής εμπνεύσεως διεθνές δίκαιο και το -με έδρα τις ΗΠΑ- διαδίκτυο. Ο σημερινός κόσμος, ακριβώς όπως τον ξέρουμε, δεν θα υπήρχε δίχως αυτές τις τρεις προϋποθέσεις.

Μέχρι τώρα, οι Αμερικανοί αναλάμβαναν το οικονομικό κόστος της απρόσκοπτης λειτουργίας της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Δεν έπαιζαν αυτό τον ρόλο από καλοσύνη, αλλά επειδή έτσι εξασφάλιζαν την αδιαφιλονίκητη υπεροχή τους. Αυτοί έκαναν κουμάντο και οι υπόλοιποι ανέβαιναν επίπεδο, αγοράζοντας παράλληλα άφθονα αμερικανικά ομόλογα σε σχετικά χαμηλά επιτόκια: το δολάριο κατέστη το αποθεματικό νόμισμα όλου του πλανήτη. Η εν λόγω σχέση κράτησε περίπου 35 χρόνια, σχεδόν αναλλοίωτη.

Καλώς ή κακώς, η Αμερική του 1990 δεν υπάρχει πια. Η Αμερική του 2026 βρίσκει δυσβάστακτα τα καθήκοντα του παγκόσμιου χωροφύλακα, παγκόσμιου τραπεζίτη, παγκόσμιου νομοθέτη και παγκόσμιου… ταχυδρόμου.

Ο Τραμπ ουσιαστικά ομολόγησε αυτή την πραγματικότητα όταν ανέλαβε, λέγοντας ότι θα περιορίσει τις πολιτικές δραστηριότητες των ΗΠΑ στη δική τους ήπειρο και στον Ειρηνικό. Με τον τρόπο αυτό, έμμεσα ανέθεσε σε περιφερειακές δυνάμεις τα βάρη για την εύρυθμη λειτουργία του κόσμου. Βέβαια, δεν προσπάθησε να προσδιορίσει ποιες ακριβώς είναι οι περιφερειακές δυνάμεις και πώς θα πετύχουν τον παραπάνω στόχο ειρηνικά και δημοκρατικά. Ως προς αυτό το ζήτημα, επέδειξε… δημιουργική ασάφεια. Οι συνέπειες της ασάφειας είναι ορατές στη Μέση Ανατολή, στα σύνορα Αφγανιστάν–Πακιστάν, στην Ουκρανία, και έπεται συνέχεια σε έτερες εστίες έντασης.

Οι βομβαρδισμοί στο Ιράν έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το έως τώρα γνωστό Δόγμα Τραμπ. Στην άγαρμπη –αιτιολογημένη– απόπειρά του να ελέγξει θαλάσσια περάσματα και πλουτοπαραγωγικές πηγές, ο Αμερικανός πρόεδρος έγινε επεμβατικός. Έπεσε έτσι στο ίδιο λάθος για το οποίο κατηγορούσε τους Δημοκρατικούς προκατόχους του. Τούτου λεχθέντος, οι προκάτοχοί του ποτέ δεν ξεκίνησαν μεγάλο πόλεμο ολομόναχοι. Αντίθετα, φρόντιζαν πάντα να εξασφαλίζουν τη συνδρομή των πιστότερων φίλων τους, κυρίως Βρετανών, Αυστραλών, Ολλανδών, Νορβηγών, Πολωνών και φυσικά Δανών. Δηλαδή όσων ο Τραμπ έκανε ό,τι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν για να αποξενώσει κατά τη διάρκεια του 2025.

Παρά ταύτα, έχει όντως έρθει η ώρα να επιμεριστεί το κόστος διατήρησης της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων, μάλλον υπό νέους όρους. Προς τον σκοπό αυτό, οφείλουν να ενεργοποιηθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι, και κυρίως οι πιο ευνοημένοι. Οφείλουν να ενεργοποιηθούν περισσότερο τα πλούσια αραβικά κράτη, επειδή η γιγάντωση του παγκόσμιου εμπορίου έχει γιγαντώσει και τις πωλήσεις υδρογονανθράκων. Οφείλουν να ενεργοποιηθούν περισσότερο η Κίνα και η Ινδία, διότι αφενός εισάγουν τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών, αφετέρου είναι οι πλέον δυναμικές εξαγωγικές οικονομίες, με κράτη όπως η Ινδονησία και το Βιετνάμ να τις ακολουθούν. Οφείλουν, τέλος, να αναλάβουν πολύ μεγαλύτερο κομμάτι της παγκόσμιας αστυνόμευσης και οι Ευρωπαίοι, καθώς είχαν επαναπαυθεί σε μία ανισόρροπη σχέση, όπου οι Αμερικανοί είχαν τα κέρδη αλλά και τις ευθύνες.

Η Αμερική δεν επιθυμεί πια να αυξάνεται το χρέος της ώστε να διατηρεί την ονομαστική πρωτοκαθεδρία της, ειδικά όταν αυτή δεν μεταφράζεται σε καλύτερη ποιότητα ζωής για τους πολίτες της. Αργά ή γρήγορα θα αποτραβηχτεί, επιτρέποντας την υποκατάστασή της από όσους θέλουν και μπορούν. Η μεταβατική περίοδος προς τη νέα εποχή ίσως αποδειχθεί αργή. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα αποδειχθεί βασανιστική.