Γιατί κλονίζεται η εμπιστοσύνη μας στην αστυνομία;

Ας παραθέσουμε μια μικρή συλλογή γεγονότων από την ειδησεογραφία. Στη Θεσσαλία, αστυνομικός ζήτησε 700 ευρώ για να επιστραφούν κάποιες πινακίδες· ξεκίνησε έρευνα, και ο μηχανισμός θα εργαστεί με τους δικούς του ρυθμούς. Πριν περίπου δύο εβδομάδες, στις Σέρρες απέδρασε Αλβανός βαρυποινίτης με τρόπο χολιγουντιανό. Δύο ημέρες αργότερα, δεν επέστρεψε από την -νόμιμη- άδειά του ο Αλκέτ Ριζάι. Προχωρά σε δεύτερο βαθμό η δίκη Γρίβα, όπου οι συνθήκες της δολοφονίας της αποτελούν υπόδειγμα ανικανότητας μέσα στην αστυνομία· ως τραγική ειρωνεία, οι κάτοικοι πολλών γειτονιών αγωνίζονται να μην μεταφερθεί το τοπικό τμήμα, πεπεισμένοι ότι η ύπαρξή του τους προστατεύει.

Ακριβώς 28 χρόνια μετά την ομηρία της Αμαλίας Γκινάκη από τον Σορίν Ματέι, δεν είναι σαφές αν η σημερινή ΕΛ.ΑΣ. είναι πιο εκπαιδευμένη, πειθαρχημένη και εξοπλισμένη από την τότε. Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση. Τα δεδομένα, πάντως, δεν είναι ενθαρρυντικά.

Τι παρατηρείται; Στο εσωτερικό της αστυνομίας, πολλαπλές διοικήσεις, υπεράριθμοι θώκοι, σπατάλη πόρων, αλληλοεπικαλύψεις. Εκτός κανονισμού κουρέματα και στολές, τσιγάρο και κινητό εν ώρα υπηρεσίας· ίσως λεπτομέρειες, αλλά συνθέτουν τριτοκοσμική εικόνα. Στους δρόμους, γκράφιτι, επαίτες και μια ολοφάνερη αίσθηση ατιμωρησίας. Καθημερινά χιλιάδες άνδρες και γυναίκες σε καθήκοντα -παθητικής- φύλαξης στόχων απροσδιόριστης αξίας, ενώ αναλογικά ελάχιστοι απέναντι στους κακοποιούς. Ανακριτικό υλικό που χάνεται ή που απλώς δεν συλλέγεται στους τόπους εγκλημάτων.

Παρά το φιάσκο της πανεπιστημιακής αστυνομίας, πλέον έχουμε αποκτήσει ειδικά σώματα για τα δικαστήρια και για τις διαδηλώσεις-συγκεντρώσεις· την ίδια στιγμή, ηλικιωμένα στελέχη καταλαμβάνουν άσκοπες θέσεις γραφείου, αντί να μετατάσσονται στα νέα σώματα και στις δημοτικές αστυνομικές δυνάμεις, όπου θα αξιοποιούνταν καλύτερα. Επιπρόσθετα, η χώρα αναδεικνύεται σε σημαντικό πανευρωπαϊκό κόμβο διακίνησης ναρκωτικών και μεταναστών, ιδίως μετά την είσοδο Βουλγαρίας και Ρουμανίας στη Σένγκεν· άλλη μία μεταβλητή που κανείς δεν φαίνεται να υπολόγισε εγκαίρως.

Φυσικά ούτε η Δικαιοσύνη είναι ανεύθυνη για την κατάσταση. Βραδύτατη εξέλιξη υποθέσεων, αποφυλακίσεις δυσνόητες, προνομιακή μεταχείριση κρατουμένων, άγνωστος όρος η κοινωνική εργασία: σύστημα προσκολλημένο στο παρελθόν, που δύσκολα εμπνέει εμπιστοσύνη. Εντούτοις, η αστυνομία παραμένει η πρώτη όψη του σχήματος «νόμος και τάξη» και η πλέον καθοριστική.

Το αρμόδιο υπουργείο δείχνει να αδιαφορεί για τη γενικευμένη εγκατάσταση καμερών, παρότι το οπτικοακουστικό υλικό ιδιωτών συστηματικά αποδεικνύεται πολύτιμο· πραγματοποιούνται προμήθειες, μα απογοητεύει ο ρυθμός τοποθέτησης νέων συστημάτων παρακολούθησης. Η κοινωνία αναρωτιέται αν για τη στασιμότητα ευθύνεται το Υ.ΠΡΟ.ΠΟ. ή η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, κυκλοφορούν θεωρίες συνωμοσίας: πλέον ακούγεται πως κύκλοι της ΕΛ.ΑΣ. δεν βιάζονται να προχωρήσει η τεχνολογία, για να μην καταγράφονται σφάλματα στελεχών.

Η Eurostat μάς κατατάσσει πια στις μέτρια ασφαλείς χώρες, στο επίπεδο Ισπανίας και Ιταλίας, τις οποίες συνηθίζαμε να θεωρούμε πιο επικίνδυνες. Οι Έλληνες μάλλον συμφωνούν: σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, θεωρούν την εγκληματικότητα σοβαρότερο πρόβλημα από υποκλοπές, γραφειοκρατία, κράτος δικαίου, δημόσιο χρέος, περιβαλλοντική μόλυνση, ρατσισμό.

Για πάρα πολλούς γύρω μας, νόμος, τάξη και άμυνα είναι οι μόνες αρμοδιότητες που ένα κράτος δεν εκχωρεί, γιατί εκεί κρίνεται η ίδια η υπόστασή του. Εύλογη άποψη. Ας μην απορεί λοιπόν κανείς για τη σταθερή άνοδο της ακροδεξιάς, όταν τα ριζοσπαστικά κόμματα πολλαπλασιάζονται και η δημοτικότητα της κυβέρνησης φθίνει, σε βαθμό που θυμίζει επικίνδυνα τη μνημονιακή περίοδο. Με τη συνδρομή της ακρίβειας, επιστρέφει η απογοήτευση, και αυτή αναπόφευκτα πριμοδοτεί τον μόλις αποφυλακισθέντα Κασιδιάρη και τους ομοίους του.