Anna Unfiltered: Οι Δον Κιχώτες της Ευρώπης

Δεν θα χρησιμοποιήσω κι εγώ το παράδειγμα της καθαρίστριας, για να υπογραμμίσω πόσο συμφεροντολογικά και μονοσήμαντα παρουσιάζονται στη δημόσια σφαίρα τα γεγονότα, ούτε θα λαϊκίσω με πηχυαίους τίτλους τύπου «Δεκαετή κάθειρξη στη φτωχολογιά, υπουργείο στον άριστο». Θα ήταν μια φθηνή προσπάθεια να δαιμονίσω τα ένστικτά σου αναγνώστη μου, δε συμφωνείς; Πάμε στην ουσία.

Στην οικονομική του θεωρία ο νομπελίστας Αμάρτια Σεν ομολογεί με ειλικρίνεια, ότι: «Η φτώχεια δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά κυρίως στέρηση δυνατοτήτων». Κι επειδή μόλις δύο εβδομάδες πριν αναφέρθηκα σε αυτό (βλ. Anna Unfiltered: Πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔχετε μεθ’ ἑαυτῶν) δεν θα επαναληφθώ. Ας σκεφτούμε, όμως, πόσο εύστοχη είναι η ως άνω παραδοχή, σε συνάρτηση με τις επικείμενες πανελλήνιες εξετάσεις των μαθητών για την είσοδο στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Γιατί – τα περισσότερα από – της Ελλάδος τα παιδιά, δεν απολαμβάνουν ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων.

Αν ρωτούσες πριν 20 χρόνια τους ανά την επικράτεια γονείς, τι ονειρεύονται για τα βλαστάρια τους, πιθανολογώ, ότι άνω του 70% θα απαντούσαν «να μπουν στο πανεπιστήμιο, να πάρουν ένα πτυχίο, να βολευτούν». Εξυπακούεται, ότι παλαιότερα, από τα χρόνια της μεταπολίτευσης και ένθεν, το ποσοστό άγγιζε σχεδόν το απόλυτο, οπότε το να μην είσαι εργάτης – μεροδούλι, μεροφάι – και να έχεις ένα ‘’βραχιόλι’’ ήταν η Ιθάκη όλων των οικοδόμων, αγροτών, κτηνοτρόφων και καπνεργατριών της εποχής.

Να, όμως, που οι βαθιές στρεβλώσεις σ’ αυτόν τον τόπο άφησαν το “ανεκπλήρωτο” να χτυπά την πόρτα μας, όπως θα ΄λεγε κι ο Λειβαδίτης, και η Μιθριδατική τους επιρροή μας οδήγησε μοιραία σε αδιέξοδο. Σήμερα, με τη λέξη ‘’πτυχίο’’ να είναι τόσο viral, οφείλουμε να διακρίνουμε τη (σχολική) φοίτηση από την (ουσιαστική) εκπαίδευση. Ήτοι, όταν ακόμα και η Anthropic παραδέχεται με κυνισμό, ότι το νέο της μοντέλο Claude Mythos είναι τόσο ισχυρό, που δεν θα δοθεί επί του παρόντος στο ευρύ κοινό, δεν μπορούμε κορυβαντιούντες να χειροκροτούμε ακόμα για την ανακάλυψη του τροχού.

Μείναμε με τα απατηλά όνειρα μιας καλύτερης ζωής μέσω πτυχίου, τα οποία πόρρω απέχουν της πραγματικότητας, που αποδεικνύει ότι, οι συνθήκες τούτης ‘δω της χώρας στερούν τις δυνατότητες από τα μυαλά της να αξιοποιηθούν, να συμβάλλουν στην ανάπτυξή της, να δηλώσουν την ίδια την αξία τους εν τέλει. Πόσο πολύ μου θυμίζει το παραμύθι του Δον Κιχώτη όλο αυτό! Τρέχουμε με φαινομενικό δυναμισμό και άγνοια κινδύνου – ανεπίτρεπτη εν έτει 2026 – πίσω από τη μυθική σιλουέτα ενός πτυχίου, που προσδοκούμε να λύσει τα μύρια προβλήματά μας, αφού ‘’κάπου θα μας βολέψει’’.

Ανεμόμυλοι στο διάβα της ζωής αμέτρητοι κι ο δρόμος ανοιχτός. Αλλά είναι γνωστό, πού θα μας οδηγήσει αυτό το αέναο τρεχαλητό ξοπίσω τους. Οι γονείς ακόμα και σήμερα μοχθούν, δακρύζουν, στερούνται, δανείζονται πολλές φορές και αγκομαχούν νυχθημερόν, για να πάρουν τα παιδιά τους πτυχίο από ένα εκπαιδευτικό σύστημα, που παράγει αποφοίτους για μια αγορά εργασίας, που δεν υπάρχει πια. Σε μια πραγματικότητα, όπου η γνώση δεν πιστοποιείται απλώς, αλλά ανανεώνεται με ταχύτητα φωτός, που καμία σχολή δεν μπορεί να προλάβει. Όπου η τεχνολογία – και ειδικά η Τεχνητή Νοημοσύνη – δεν έρχεται να συμπληρώσει τον άνθρωπο, αλλά να επανακαθορίσει τη θέση του.

Το πρόβλημα, μάλιστα, γίνεται δυσεπίλυτο, όταν αυτός ο μόχθος συχνά πάει στο βρόντο, αφού οι ‘’άριστοι’’ και οι ‘’σοφοί’’ του εκάστοτε συστήματος, βολεύονται σε υπουργικούς θώκους όχι λόγω πτυχίου προφανώς, αλλά λόγω διασυνδέσεων με το status quo. Μέσα σ’ αυτό το πολιτικό οικοσύστημα εμείς εξακολουθούμε να κυνηγάμε ανεμόμυλους, σε έναν αγώνα δρόμου, όπου οι πολλοί με αξιοπρέπεια και ψηλά το κεφάλι ιδρώνουν ήδη από την εκκίνηση, ενώ οι λίγοι σφουγκοκωλάριοι εμφανίζονται κραυγαλέα ατσαλάκωτοι στον τερματισμό.

Η ουσία, λοιπόν, δεν είναι να καταργήσουμε το όνειρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Είναι να σταματήσουμε να προσποιούμαστε, ότι το πτυχίο αποτελεί μαγικό ραβδί. Είναι να παραδεχτούμε, ότι η πραγματική ‘’στέρηση δυνατοτήτων’’ ξεκινά από το σχολείο, που δεν ενδυναμώνει την κριτική σκέψη, από το σπίτι, που μετράει μόνο τους βαθμούς, από τα σόσιαλ, που προωθούν τους followers, από το βαθύ κράτος, που επιβραβεύει την κομματίλα. Η ουσία είναι να διορθώσουμε αυτές τις παθογένειες. Άλλως πως, μπορούμε πάντα να παραμείνουμε οι Δον Κιχώτες της Ευρώπης: γενναίοι, ρομαντικοί και μοιραία ξεπερασμένοι.