Τρία μαθήματα παιδείας με αφορμή μία ιστορία (και απώλεια) που επαναλαμβάνεται

Η τραγική απώλεια μιας 19χρονης κοπέλας στην Κεφαλονιά δεν είναι απλώς μια ακόμη είδηση που σοκάρει (εδώ που τα λέμε για λίγο και έπειτα ξεχνιέται..). Αποτελεί έναν καθρέφτη των ελλειμμάτων της κοινωνίας μας και, κυρίως, των κενών στην παιδεία μας, και δεν αναφέρομαι στην έννοια της σχολικής εκπαίδευσης, αλλά στην ευρύτερη, ουσιαστική της διάσταση, όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από την οικογένεια, το σχολείο και το κοινωνικό περιβάλλον.

Πρώτα απ’ όλα, όσο κι αν το παρακάτω ακούγεται σαν έκθεση ιδεών της Γ’ Λυκείου του 2000, αναδεικνύεται με τον πιο σκληρό τρόπο το πόσο επικίνδυνα είναι τα ναρκωτικά. Σε μια εποχή όπου η χρήση ουσιών παρουσιάζεται συχνά ως μόδα, ως στοιχείο διασκέδασης ή ακόμα και κοινωνικής ένταξης, οι νέοι βομβαρδίζονται από μηνύματα που υποβαθμίζουν τους κινδύνους. Η παιδεία εδώ δεν μπορεί να είναι τιμωρητική ή ηθικοπλαστική. Οφείλει να είναι ειλικρινής ως προς την ενημέρωση και διαρκής, ώστε να καλλιεργεί την κριτική σκέψη και την αυτοπροστασία.

Ταυτόχρονα, η δημόσια συζήτηση γύρω από το περιστατικό αποκάλυψε μια βαθιά ριζωμένη παθογένεια της ελληνικής κοινωνίας: την τάση να κρίνουμε και να καταδικάζουμε ανθρώπους με βάση την εμφάνισή τους ή τις επιλογές τους. Μια νέα γυναίκα μετατράπηκε σε αντικείμενο σχολιασμού, σχεδόν σε «υπαίτια» της μοίρας της. Αυτό δεν είναι απλώς άδικο, αλλά είναι και επικίνδυνο. Μια κοινωνία που δικαιολογεί τη βία ή την αδιαφορία επειδή το θύμα ήταν «έτσι» ή «αλλιώς», χάνει τον ίδιο της τον ηθικό πυρήνα. Η παιδεία οφείλει να διδάσκει σεβασμό, ενσυναίσθηση και την αυτονόητη αρχή ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν τίθεται υπό όρους.

Και ίσως το πιο οδυνηρό σημείο: η απουσία αλληλεγγύης. Σε μια κρίσιμη στιγμή, αντί για βοήθεια, υπήρξε εγκατάλειψη. Αν είχε επιλεγεί η μεταφορά σε ένα νοσοκομείο, τα πράγματα θα μπορούσαν ίσως να είναι διαφορετικά. Η αλληλεγγύη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια που αφορά μόνο τους εθελοντές και τις ευάλωτες ομάδες γενικά. Είναι στάση ζωής, είναι πράξη ευθύνης απέναντι στον άλλο, είτε τον γνωρίζουμε, είτε όχι, είτε τον συμπαθούμε, είτε όχι, ακόμη και όταν φοβόμαστε, ακόμη και όταν έχουμε κάνει λάθη.

Στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει δεν είναι οι λεπτομέρειες ενός τραγικού περιστατικού, αλλά το αποτύπωμα που αφήνει μέσα μας. Αν συνεχίσουμε να κρίνουμε, να αδιαφορούμε και να αποποιούμαστε των ευθυνών μας απέναντι στους άλλους, τέτοιες ιστορίες θα συνεχίσου να επαναλαμβάνονται. Αν όμως επιλέξουμε να επενδύσουμε σε μια παιδεία που καλλιεργεί συνείδηση, σεβασμό και θάρρος για το σωστό, τότε ίσως κάποια επόμενη ιστορία να γραφτεί διαφορετικά. Και αυτό δεν είναι υπόθεση των «άλλων», αλλά ευθύνη όλων μας.