Καρκίνος: Τι έδειξε νέα μελέτη για τα αντικαταθλιπτικά και την ανοσοθεραπεία

Μια νέα μελέτη ανοίγει ένα ενδιαφέρον ερευνητικό πεδίο γύρω από τη σχέση αντικαταθλιπτικών και καρκίνου, καθώς συνδέει τη λήψη αντικαταθλιπτικών τύπου SSRI με καλύτερη επιβίωση σε ασθενείς με συμπαγείς όγκους που υποβάλλονταν παράλληλα σε ανοσοθεραπεία.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο PLOS Medicine, δεν δείχνει ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα μπορούν από μόνα τους να αντιμετωπίσουν τον καρκίνο. Οι ερευνητές εντόπισαν μια στατιστικά σημαντική συσχέτιση, η οποία, όπως επισημαίνουν, χρειάζεται να εξεταστεί σε προοπτικές και τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές πριν εξαχθούν συμπεράσματα για πιθανή θεραπευτική αξιοποίηση των SSRI.

Τι εξέτασαν οι ερευνητές

Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από το διεθνές δίκτυο ηλεκτρονικών ιατρικών φακέλων TriNetX, το οποίο περιλαμβάνει περισσότερους από 187 εκατομμύρια ασθενείς. Στην ανάλυση εντάχθηκαν ενήλικες με συμπαγή καρκίνο και παράλληλη διάγνωση κατάθλιψης ή αγχώδους διαταραχής, οι οποίοι ξεκινούσαν θεραπεία με αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου, δηλαδή μια κατηγορία ανοσοθεραπείας που χρησιμοποιείται σε διάφορους τύπους καρκίνου.

Οι ερευνητές συνέκριναν ασθενείς που λάμβαναν SSRI με ασθενείς που λάμβαναν βενζοδιαζεπίνες. Για να περιορίσουν όσο ήταν δυνατόν τις διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων, πραγματοποίησαν αντιστοίχιση με βάση 49 διαφορετικά χαρακτηριστικά. Μετά τη διαδικασία αυτή, η ανάλυση περιλάμβανε 1.567 ζεύγη ασθενών, δηλαδή περισσότερους από 3.000 ανθρώπους συνολικά.

Οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για διάστημα έως δύο χρόνια από την έναρξη της παράλληλης λήψης των φαρμάκων και της ανοσοθεραπείας, με τους ερευνητές να εξετάζουν την επιβίωση και άλλα κλινικά αποτελέσματα.

Η διαφορά στη θνητότητα

Η διαφορά που καταγράφηκε μεταξύ των δύο ομάδων ήταν αξιοσημείωτη. Στο διάστημα της διετούς παρακολούθησης, είχε καταλήξει το 23,5% των ασθενών που λάμβαναν SSRI, έναντι 34,4% εκείνων που λάμβαναν βενζοδιαζεπίνες.

Η στατιστική ανάλυση έδωσε hazard ratio 0,627. Με άλλα λόγια, οι ασθενείς στην ομάδα των SSRI παρουσίασαν 37,3% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία κατά το συγκεκριμένο διάστημα παρακολούθησης σε σύγκριση με την ομάδα αναφοράς.

Παράλληλα, στους ασθενείς που λάμβαναν SSRI καταγράφηκαν λιγότερες νέες περιπτώσεις απομακρυσμένων μεταστάσεων. Μάλιστα, και τα πέντε SSRI που μπορούσαν να εξεταστούν ξεχωριστά παρουσίασαν συσχέτιση με χαμηλότερη θνητότητα.

Τα συγκεκριμένα ευρήματα δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι τα αντικαταθλιπτικά αποτελούν αντικαρκινική θεραπεία. Η μελέτη παρατήρησης μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει ότι η λήψη των SSRI ήταν αυτή που προκάλεσε τη διαφορά στην επιβίωση.

Τι ρόλο μπορεί να παίζει η σεροτονίνη

Οι ερευνητές προσπάθησαν να εξετάσουν και έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό πίσω από τη συσχέτιση. Για τον σκοπό αυτό αξιοποίησαν δεδομένα από το The Cancer Genome Atlas, εξετάζοντας 8.272 δείγματα όγκων από 8.172 ασθενείς και συνολικά 20 διαφορετικούς τύπους καρκίνου.

Στην ανάλυση αυτή διαπιστώθηκε ότι η έκφραση του γονιδίου SLC6A4, το οποίο κωδικοποιεί τον μεταφορέα σεροτονίνης και αποτελεί βασικό στόχο των SSRI, συσχετιζόταν αντίστροφα με τη φλεγμονώδη δραστηριότητα των Τ-κυττάρων σε 13 από τους 20 τύπους καρκίνου που εξετάστηκαν.

Το εύρημα αυτό είναι συμβατό με την υπόθεση ότι η αναστολή του μεταφορέα σεροτονίνης μπορεί να επηρεάζει το ανοσοποιητικό περιβάλλον του όγκου και ενδεχομένως την αντικαρκινική ανοσολογική απόκριση. Πρόκειται όμως για ερευνητική υπόθεση και όχι για αποδεδειγμένο μηχανισμό θεραπείας.

Περισσότερες παρενέργειες που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό

Η εικόνα δεν ήταν αποκλειστικά θετική. Οι ασθενείς που λάμβαναν SSRI παρουσίασαν συχνότερα ανεπιθύμητες ενέργειες που συνδέονται με την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος κατά τη διάρκεια της ανοσοθεραπείας.

Η διαφορά αυτή αποδόθηκε κυρίως σε διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς. Αντίστοιχη αύξηση δεν παρατηρήθηκε στις φλεγμονώδεις επιπλοκές που αφορούν το ήπαρ, τους πνεύμονες ή το έντερο.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι και αυτό το εύρημα μπορεί να είναι συμβατό με την υπόθεση ότι τα SSRI επηρεάζουν την ανοσολογική δραστηριότητα. Ωστόσο, και εδώ απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για να αποσαφηνιστεί η σχέση.

Γιατί χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην ερμηνεία

Το σημαντικότερο σημείο της μελέτης είναι ότι δεν πρόκειται για τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα που υπήρχαν ήδη σε ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους και οι ασθενείς δεν είχαν κατανεμηθεί τυχαία στις ομάδες των SSRI και των βενζοδιαζεπινών.

Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν την πρόγνωση και δεν αποτυπώθηκαν πλήρως στα διαθέσιμα δεδομένα. Ένας από τους σημαντικούς περιορισμούς που επισημαίνουν οι ερευνητές είναι ότι το TriNetX δεν περιείχε πληροφορίες για τη λειτουργική κατάσταση των ασθενών, η οποία μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την πορεία ενός καρκίνου.

Επομένως, το εύρημα ότι οι ασθενείς που έπαιρναν SSRI είχαν χαμηλότερη θνητότητα δεν μπορεί να μεταφραστεί σε συμπέρασμα ότι τα αντικαταθλιπτικά προκάλεσαν την καλύτερη επιβίωση.

Το επόμενο βήμα: κλινικές δοκιμές

Για τους ερευνητές, τα αποτελέσματα είναι αρκετά ενδιαφέροντα ώστε να δικαιολογούν το επόμενο στάδιο της έρευνας: προοπτικές, τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές.

Μια τέτοια μελέτη θα μπορούσε να δείξει εάν τα SSRI έχουν πράγματι κάποια συμπληρωματική δράση όταν χορηγούνται μαζί με ανοσοθεραπεία ή εάν η διαφορά που καταγράφηκε οφείλεται εν μέρει σε άλλους παράγοντες που δεν ήταν δυνατό να ελεγχθούν στην παρούσα ανάλυση.

Μέχρι τότε, τα ευρήματα αποτελούν μια ενδιαφέρουσα ένδειξη για περαιτέρω έρευνα και όχι λόγο για αλλαγή αντικαταθλιπτικής ή αντικαρκινικής αγωγής. Οι ασθενείς που λαμβάνουν SSRI ή ανοσοθεραπεία δεν θα πρέπει να διακόπτουν ή να τροποποιούν τη θεραπεία τους χωρίς να συμβουλευτούν τον θεράποντα γιατρό τους.