Γιατί η 4K τηλεόραση δείχνει θολή – Τι φταίει και πώς να το διορθώσεις

Αγόρασες μια καινούργια 4K τηλεόραση περιμένοντας εντυπωσιακή εικόνα, όμως το αποτέλεσμα δεν είναι τόσο καθαρό όσο φανταζόσουν; Παρότι ένα πάνελ 4K διαθέτει τετραπλάσια pixel από ένα Full HD, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα προσφέρει και τετραπλάσια καθαρότητα.

Από τα 1920×1080 pixel του Full HD περνάς στα 3840×2160 της 4K ανάλυσης, δηλαδή από 2.073.600 σε 8.294.400 pixel. Αν, παρ’ όλα αυτά, η διαφορά δεν είναι εμφανής, το πρόβλημα σπάνια βρίσκεται στο ίδιο το πάνελ. Συνήθως κάτι στη διαδρομή του σήματος ευθύνεται για την εικόνα που βλέπεις.

Το περισσότερο περιεχόμενο δεν είναι σε 4K

Η συχνότερη αιτία είναι τα ίδια τα pixel της πηγής. Μεγάλο μέρος του περιεχομένου που δημιουργήθηκε πριν καθιερωθεί το πρότυπο 4K έχει ανάλυση 1080p, 720p, 576p ή 480p, μαζί με τις interlaced εκδοχές τους. Η 4K τηλεόραση χρησιμοποιεί upscaling, ώστε να γεμίσει τα pixel που δεν υπάρχουν στην αρχική πηγή. Ένα DVD στα 480p, για παράδειγμα, αν προβαλλόταν μόνο με τα δικά του pixel, θα κάλυπτε περίπου το 4% της οθόνης. Τα νεότερα μοντέλα χρησιμοποιούν machine learning για να αναδημιουργήσουν λεπτομέρεια. Στις πρώτες 4K τηλεοράσεις, όμως, το αποτέλεσμα ήταν αρκετά «κουτσουρεμένο».

Streaming και ανάλυση που αλλάζει

Στις υπηρεσίες streaming, η ποιότητα προσαρμόζεται ανάλογα με το δίκτυο. Έτσι, μια προσωρινή πτώση στην ταχύτητα μπορεί να κατεβάσει την εικόνα κάτω από τα 2160p. Το Netflix είχε μειώσει την ποιότητα ακόμη και κατά την περίοδο της πανδημίας, προκειμένου να ανταποκριθεί στη ζήτηση.

Η εικόνα στα 480p γίνεται αμέσως αντιληπτή. Αντίθετα, η διαφορά ανάμεσα σε 1080p, 1440p και 2160p είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή από τον καναπέ. Σημαντικό ρόλο παίζει και το bitrate, καθώς δύο streams με την ίδια ανάλυση δεν εμφανίζουν απαραίτητα την ίδια εικόνα όταν διαφέρουν σε αυτό. Τα στατιστικά του Netflix εμφανίζονται με Ctrl + Alt + Shift + D στα Windows ή με F4 από συνδεδεμένο πληκτρολόγιο σε smart TV. Στο PlayStation 3 έφτανε το Select. Στις υπόλοιπες υπηρεσίες, η διαδικασία διαφέρει. Υπάρχει, βέβαια, και ένα πιο απλό ενδεχόμενο. Το Standard πακέτο του Netflix περιορίζεται στα 1080p, ακόμη και όταν ένας τίτλος είναι διαθέσιμος σε 4K. Ακόμη και με το κατάλληλο πακέτο, η ποιότητα του streaming ή του download μπορεί να έχει μειωθεί από τις ρυθμίσεις της εφαρμογής χωρίς να το θυμάσαι.

Γιατί το 4K streaming δεν φτάνει το 4K Blu-ray

Το 4K streaming υστερεί σε σχέση με το 4K Blu-ray, επειδή καλείται να γεμίσει το ίδιο πλέγμα pixel χρησιμοποιώντας πολύ λιγότερα δεδομένα. Σύμφωνα με το Netflix, για 4K απαιτούνται τουλάχιστον 15Mbps, ενώ τα 20-25Mbps προσφέρουν το καλύτερο αποτέλεσμα, ανάλογα με την υπηρεσία. Αντίθετα, το 4K Blu-ray φτάνει τα 108Mbps στους δίσκους των 66GB και τα 128Mbps στους δίσκους των 100GB. Ο codec AV1, τον οποίο υιοθέτησε το Netflix το 2020 και ο οποίος έγινε γρήγορα στάνταρ, χρειάζεται 20% λιγότερα δεδομένα για την ίδια ποιότητα. Ο δίσκος, ωστόσο, εξακολουθεί να βρίσκεται μπροστά, χάρη στο υψηλό και σταθερό bitrate και στο προσεγμένο mastering.

Συσκευή, καλώδιο και θύρες

Ακόμη και όταν η πηγή είναι 4K, το σήμα μπορεί να «στενέψει» κατά τη διαδρομή του. Οι εφαρμογές που βρίσκονται απευθείας στην τηλεόραση γνωρίζουν ποια οθόνη χρησιμοποιούν. Ένα εξωτερικό box, όμως, δεν το γνωρίζει απαραίτητα, είτε πρόκειται για Apple TV 4K τρίτης γενιάς είτε για Android/Google TV. Γι’ αυτό χρειάζεται να ελέγξεις τις ρυθμίσεις εικόνας της συσκευής. Πολλές τηλεοράσεις εμφανίζουν την ανάλυση και τον ρυθμό ανανέωσης του σήματος με το πάτημα ενός κουμπιού. Στις TCL mini LED, για παράδειγμα, πρόκειται για το κεντρικό κουμπί. Ένα απλό Blu-ray player βγάζει 1080p, εκτός αν διαθέτει δικό του upscaler.

Αν όλα αναπαράγονται σε 4K, ο πρώτος ύποπτος είναι το καλώδιο HDMI. Η έκδοση αναγράφεται πάνω στο καλώδιο ή στη συσκευασία:

HDMI 1.4: 4K στα 30Hz, χωρίς HDR

HDMI 2.0: 4K στα 60Hz, το ελάχιστο που θέλεις

HDMI 2.1: 4K στα 120Hz

HDMI 2.2: 4K στα 240Hz ή 8K στα 60Hz

Δεν υποστηρίζουν όλες οι θύρες μιας τηλεόρασης τις ίδιες δυνατότητες. Επιπλέον, ένας AV receiver ή ένα HDMI switch που δεν διαθέτει 4K passthrough μπορεί επίσης να περιορίσει το σήμα.

Οι ρυθμίσεις που αφαιρούν λεπτομέρεια

Μια τηλεόραση σχεδόν ποτέ δεν προβάλλει το σήμα αυτούσιο. Πριν φτάσει στην οθόνη, περνά από το post-processing του κατασκευαστή και εκεί μπορεί να χαθεί μέρος της λεπτομέρειας. Το noise reduction ή το gradient smoothing, όπως ονομάζεται ανάλογα με τη μάρκα, προσπαθεί να περιορίσει το banding σε ουρανούς, σκιές και τόνους δέρματος. Όταν όμως ρυθμιστεί υπερβολικά, μπορεί να αφαιρέσει και πραγματική λεπτομέρεια ή τον κόκκο του φιλμ. Το αποτέλεσμα είναι κέρινα πρόσωπα και άτονα ηλιοβασιλέματα. Συνήθως πρόκειται για slider και όχι για απλό διακόπτη. Το sharpness στο παρελθόν απλώς τόνιζε τις άκρες και, όταν ανέβαινε στο μέγιστο, μπορούσε να σβήσει λεπτομέρεια. Σήμερα αποτελεί μέρος του upscaling, όμως μπορεί να είναι ήδη υπερβολικά ανεβασμένο από το εργοστάσιο. Η ρύθμισή του καλό είναι να γίνεται με DVD ή Blu-ray, καθισμένος στη φυσιολογική απόσταση από την οποία παρακολουθείς.

Κίνηση και κονσόλες

Υπάρχουν ακόμη δύο αιτίες που δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν σε ένα παγωμένο καρέ. Η πρώτη αφορά την κίνηση, καθώς η ανάλυση έχει δύο διαφορετικές διαστάσεις:

Χωρική: τα pixel ενός καρέ.

Χρονική: τα καρέ ανά δευτερόλεπτο. Το σινεμά λειτουργεί στα 24fps, η τηλεόραση στα 30fps και τα games από 30fps και πάνω, ανάλογα με το πόσο επιτρέπει ο ρυθμός ανανέωσης.

Τα LCD διαθέτουν αργό χρόνο απόκρισης pixel και αφήνουν θόλωμα ανάμεσα στα καρέ, αν και αυτό είναι λιγότερο έντονο στα νεότερα μοντέλα. Στα OLED, αντίθετα, η απόκριση είναι τόσο γρήγορη ώστε μπορεί να εμφανιστεί stutter στα 24fps, καθώς ένα μικρό ποσοστό θολώματος βοηθά να κρυφτούν τα κενά της κίνησης. Και οι δύο τεχνολογίες εμφανίζουν επίσης sample-and-hold blur, επειδή τα καρέ αλλάζουν ακαριαία, χωρίς κενό μεταξύ τους. Το Black Frame Insertion (BFI) και το backlight strobing περιορίζουν το φαινόμενο, με κόστος όμως στη φωτεινότητα.

Η δεύτερη αιτία αφορά τις κονσόλες. Τα PS5, Xbox Series X και Switch 2 σπάνια παράγουν πραγματικό 4K, καθώς τα περισσότερα από 8 εκατομμύρια pixel απαιτούν σημαντική ισχύ. Τα παιχνίδια αποδίδονται σε χαμηλότερη ανάλυση και στη συνέχεια ανασυντίθενται. Στο PC, το DLSS της NVIDIA μπορεί, για παράδειγμα, να ανεβάσει 1440p σε 4K χρησιμοποιώντας AI, ενώ τα PS5 και Xbox Series X διαθέτουν παλαιότερες και λιγότερο ευκρινείς μεθόδους. Με τη δυναμική ανάλυση, το παιχνίδι μειώνει τα pixel όταν η GPU δυσκολεύεται, ώστε να διατηρήσει τα fps. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε σκηνές δράσης, όπου ελάχιστοι το παρατηρούν.