Στον τάκο: Σημειώσεις από τον πόλεμο μέρος 14ο – Το παρασκήνιο της εκεχειρίας στον Λίβανο

• Το παρασκήνιο της εκεχειρίας στον Λίβανο
• Άραγε αυτή η εκεχειρία θα κρατήσει περισσότερο από την προηγούμενη;
• Ισραήλ και Λίβανος και στη μέση η Χεσμπολάχ… Στο ίδιο έργο θεατές
• Το παρασκήνιο και οι σκοτεινές ή αδιευκρίνιστες πτυχές μιας εκεχειρίας που ήρθε χθες

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα βρέθηκα στην είσοδο της Ντάχια, της συνοικίας, η οποία ήταν αποκλεισμένη από τις 4 Μαρτίου, καθώς βρέθηκε ουκ ολίγες φορές στο στόχαστρο της Ισραηλινής Αεροπορίας.

Με το που πήγε μεσάνυχτα, χιλιάδες άνδρες της Χεσμπολάχ βγήκαν στους δρόμους για να πανηγυρίσουν την έναρξη της εκεχειρίας. Με πυροβολισμούς στον αέρα, κορναρίσματα και ιαχές, άνοιξαν τους φραγμούς της συνοικίας Ντάχια που είχαν τοποθετηθεί από την έναρξη του πολέμου για να επιτρέψουν σε χιλιάδες κατοίκους αυτής της προσφυγικής συνοικίας να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Ήταν ένα σκηνικό που έμοιαζε με πολεμικό, εκατοντάδες κουκουλοφόροι νεαροί με καλάσνικοφ στα χέρια να πυροβολούν στον αέρα αλαλάζοντας.

Άραγε αυτή η εκεχειρία θα κρατήσει ή θα θρυμματιστεί μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, όπως ακριβώς συνέβη και με την προηγούμενη; Το παρασκήνιο αυτής της εκεχειρίας έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Όλα βέβαια ξεκίνησαν το πρωί της Τρίτης όταν ο Ντόναλντ Τραμπ, σαν ένας τεμπέλης και μάλλον αδιάφορος παρατηρητής, τουίταρε ότι μέσα στις επόμενες ώρες ο Πρόεδρος του Λιβάνου και ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ θα μιλήσουν, στο πλαίσιο μιας ιστορικής επικοινωνίας τους που όμοιά της ανάμεσα στις ηγεσίες των δύο χωρών δεν έχει γίνει από τη δεκαετία του ’80.

Ήταν κάτι παραπάνω από ξεκάθαρο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ήθελε να ενδυθεί τον μανδύα του ειρηνοποιού και να παρουσιάσει στους υποστηριχτές του μια ακόμη μεγάλη του νίκη, τον τερματισμό του πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο. Μάλλον όμως δεν τα υπολόγισε σωστά. Ο πρόεδρος του Λιβάνου, Ζοζεφ Αούν αρνήθηκε να μιλήσει με τον Νετανιάχου πριν γίνει εκεχειρία επίσημα από την πλευρά του Ισραήλ.

Πληροφορίες εδώ στη Βηρυτό αναφέρουν ότι αποτελούσε ένα πάρα πολύ σοβαρό ηθικό θέμα για τον πρόεδρο του Λιβάνου να συνομιλήσει με τον αρχηγό ενός κράτους, ο οποίος εξακολουθεί και επιτίθεται με λυσσαλέο τρόπο εναντίον της χώρας του. Ακολούθησε ένα τηλεφώνημα από τον Μάρκο Ρούμπιο, τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος κάλεσε τον Αούν να συμφωνήσει σε αυτό το τηλεφώνημα. Ο πρόεδρος του Λιβάνου αρνήθηκε πεισματικά.

Ακολούθησε ένα τηλεφώνημα από τον Ντόναλντ Τραμπ, στη διάρκεια του οποίου, σύμφωνα με αξιόπιστες πηγές, ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε από τον Λιβανέζο ομόλογό του να συμμετάσχει στο ίδιο τηλεφώνημα και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ. Ο Ζοζέφ Αούν έμεινε στη θέση του και αρνήθηκε πεισματικά να απαντήσει στο τηλέφωνο του Νετανιάχου. Έτσι, η επικοινωνία του Αμερικανού πρόεδρου με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό έγινε σε ξεχωριστό τηλεφώνημα, στο οποίο ούτε λίγο ούτε πολύ ο Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε την εκεχειρία δέκα ημερών στον Νετανιάχου.

Άλλωστε, λίγες ώρες νωρίτερα, είχε συνεδριάσει το Πολεμικό Συμβούλιο του Ισραήλ με την κυβέρνηση των Ιεροσολύμων να διαρρέει στους δημοσιογράφους ότι αντικείμενο της συνεδρίασης ήταν η εκεχειρία με τον Λίβανο. Τέτοια απόφαση όμως δεν ελήφθη ποτέ. Μετά τη συνεδρίαση αυτή, ο Νετανιάχου δήλωσε ότι συνεχίζονται κανονικά οι πολεμικές επιχειρήσεις στον Λίβανο.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στη συνέχεια, αφού δέχθηκε το τηλεφώνημα του Αμερικανού πρόεδρου, ο Νετανιάχου δεν είχε άλλη επιλογή παρά να ενημερώσει το Πολεμικό του Συμβούλιο. Πριν προλάβει όμως να ολοκληρώσει τα τηλεφωνήματα με τα μέλη του, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την εκεχειρία. Κάτι το οποίο, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, έκανε έξαλλους τους Ισραηλινούς υπουργούς που είδαν για πρώτη φορά να ανακοινώνεται μια απόφαση από την Ουάσιγκτον που αφορά τη χώρα τους και δεν έχει ληφθεί από τους ίδιους.

Μπορεί να έχουν πολύ λίγη σημασία όλες αυτές οι λεπτομέρειες μπροστά  σε μια εκεχειρία που θα φέρει την ειρήνευση, έστω και προσωρινά, θα σταματήσει βομβαρδισμούς και επιδρομές που σημαίνουν τον θάνατο ανθρώπων, την καταστροφή οικονομιών και ανυπολόγιστες ζημιές σε μια χώρα που τόσο έχει υποφέρει. Η αλήθεια είναι ότι χρήσιμα συμπεράσματα μπορεί να βγάλει κανείς και από το τελικό κείμενο που εκδόθηκε αργά το βράδυ από το State Department.

Έχει πολύ μεγάλη σημασία, κατά την άποψή μου, ότι στο τελικό κείμενο δεν αναγράφεται πουθενά η υποχρέωση του Λιβάνου να αφοπλίσει τη Χεσμπολάχ. Αυτό το οποίο περιγράφεται είναι η υποχρέωση της κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού να εμποδίζει σταθερά τη Χεσμπολάχ να προβαίνει σε ενέργειες εναντίον του Ισραήλ. Νομίζω ότι ανάμεσα στον αφοπλισμό και σε αυτή τη διατύπωση υπάρχει τεράστια απόσταση.

Από τη διατύπωση αυτή μάλλον προκύπτει ότι ακόμα και το Ισραήλ και φυσικά οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν ότι υπάρχει μια τεράστια δυσκολία στο να αφοπλισθεί με το ζόρι η σιιτική οργάνωση. Μάλλον κάποιοι κατάλαβαν επιτέλους ότι το πρόβλημα της Χεσμπολάχ είναι εξαιρετικά πολύπλοκο, πολυεπίπεδο και δυσεπίλυτο. Και για το λόγο αυτό αφήνεται κάποιο περιθώριο δράσης και δεν μπαίνουν ασφυκτικά περιοριστικά πλαίσια στην κυβέρνηση του Λιβάνου, καθώς οι πάντες αναγνωρίζουν ότι ο στρατός της δεν είναι τόσο αξιόμαχος, ούτε καλά εξοπλισμένος και πολύ μέτρια οργανωμένος και γενικότερα σε μια κατάσταση η οποία μάλλον δεν του επιτρέπει να αντιπαρατεθεί ανοιχτά με την πολύ καλύτερα οργανωμένη Χεσμπολάχ.

Είναι επίσης πολύ σημαντικό το σημείο εκείνο της συμφωνίας το οποίο διευκρινίζει ότι το Ισραήλ διατηρεί το δικαίωμα να υπερασπίζεται τους πολίτες του και τη χώρα του από τις επιθέσεις της Χεσμπολάχ και ότι έχει το περιθώριο να προβαίνει σε πολεμικές ενέργειες εναντίον της Χεσμπολάχ, ακόμα και προληπτικά.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το Ισραήλ με ένα επιχείρημα ότι χτυπά τη Χεσμπολάχ, μπορεί να σπάσει την εκεχειρία και να κάνει – θεωρητικά τουλάχιστον – πολεμικές ενέργειες επικεντρωμένες και στοχευμένες εναντίον συγκεκριμένων δραστηριοτήτων της Χεσμπολάχ. Κατά την προσωπική μου άποψη, αυτό το οποίο έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η δήλωση με την οποία υποδέχθηκε την εκεχειρία ο πρόεδρος της Βουλής του Λιβάνου, Μπέρι, ο οποίος θεωρείται και ως ο μέντορας των Σιιτών μουσουλμάνων.

Ο Μπέρι είναι από το 1992 πρόεδρος της Βουλής και ηγέτης του μουσουλμανικού κινήματος Αμάλ, το οποίο μπορεί τα προηγούμενα χρόνια να ήταν μισητός εχθρός της Χεσμπολάχ (έχουν πολεμήσει μεταξύ τους στον εμφύλιο του Λιβάνου), ωστόσο το τελευταίο χρονικό διάστημα είναι στενοί σύμμαχοι και συνεργάζονται απρόσκοπτα σε όλα τα ζητήματα του κράτους, αλλά και της κοινωνίας. Ο Μπέρι, λοιπόν, έκανε μια πολύ προσεκτική δήλωση στην οποία τόνισε ότι αυτό που προέχει αυτή τη στιγμή δεν είναι τόσο η υπεράσπιση της χώρας όσο η προστασία της ζωής και της ασφάλειας χιλιάδων πολιτών.

Πολιτικοί, διπλωματικοί και δημοσιογραφικοί κύκλοι εδώ στη Βηρυτό σχολίαζαν ότι η δήλωση αυτή είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να κάνει για να υποστηρίξει την εκεχειρία ο άνθρωπος τον οποίο ακούν όλοι οι Σιίτες μουσουλμάνοι.

Τα πράγματα δεν ήταν τόσο αισιόδοξα στον τρόπο με τον οποίο υποδέχθηκε την εκεχειρία η Χεσμπολάχ. Σε επίσημη ανακοίνωσή της η σιιτική οργάνωση ανέβασε τους τόνους σημειώνοντας ότι το γεγονός πως παραμένουν εντός της λιβανέζικης επικράτειας Ισραηλινοί στρατιώτες δίνει το δικαίωμα στο λαό να αντισταθεί. Αυτό μπορεί να εκληφθεί ως απειλή, ως υπόσχεση μη τήρησης της εκεχειρίας αλλά από την άλλη πλευρά και ως μία ρητορική υπερβολή που έχει σαν στόχο να κρατήσει το ηθικό των αγωνιστών και μαχητών της οργάνωσης ψηλά.

Ο χρόνος θα δείξει εάν αυτή η συμφωνία μακροημερεύσει. Η αλήθεια όμως είναι ότι η Χεσμπολάχ αυτή τη φορά φαίνεται πιο έτοιμη να συμβιβαστεί σε διάφορα ζητήματα με την πραγματικότητα. Μία πραγματικότητα η οποία λέει ότι δεν μπορείς να πολεμάς χωρίς πρόγραμμα, στόχευση και όρια.

Το εάν η Χεσμπολάχ ή και το Ισραήλ σεβαστούν την εκεχειρία και πολύ περισσότερο αν την επεκτείνουν πέραν των δέκα ημερών είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να υπολογιστεί και να προβλεφθεί στην παρούσα στιγμή. Η αλήθεια είναι ότι η συγκυρία δεν είναι και τόσο υπέρ της Χεσμπολάχ. Ο βασικός υποστηρικτής της οργάνωσης, το Ιράν, έχει να αντιμετωπίσει πλέον τα δικά του προβλήματα. Ο Άσαντ που διοικούσε τη Συρία και αποτελούσε τον βασικό υποστηρικτή της Χεσμπολάχ επί πολλές δεκαετίες πλέον δεν είναι στο παλάτι της Δαμασκού, αλλά κρύβεται σε ένα διαμέρισμα στη Μόσχα. Το Ιράν δεν έχει πλέον τόσα πολλά κονδύλια και όπλα να στέλνει στη Χεσμπολάχ καθώς πρέπει να δουλέψει τώρα στην ανοικοδόμησή του. Άρα τα περιθώρια στενεύουν και για τη Χεσμπολάχ.

Το ζήτημα είναι ότι εάν αυτή η εκεχειρία διατηρηθεί από τη Χεσμπολάχ ή από το Ισραήλ και ακόμα περισσότερο εάν επεκταθεί πέραν των δέκα ημερών που συμφωνήθηκαν χτες είναι ένα θέμα το οποίο δεν μπορεί να προβλεφθεί αυτή τη στιγμή. Ο χρόνος θα δείξει. Εάν θα μιλάμε για έναν σταθμό που απλώς θα μείνει στο χρονολόγιο μια σειράς πολεμικών συρράξεων ή αν θα μιλάμε για μια ιστορική στιγμή στην ιστορία στην πορεία των δύο λαών.