Το θεσμικό πλαίσιο της ΕΚΥ σήμερα στην Ελλάδα

Στο πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής υπευθυνότητας (ΕΚΥ) οι επιχειρήσεις, και ειδικά οι εταιρείες, δεν δρουν με μοναδικό γνώμονα τη μεγιστοποίηση των κερδών τους, αλλά εθελοντικά ενσωματώνουν στη λήψη των αποφάσεών τους περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια, καθώς και κριτήρια που σχετίζονται με την εταιρική διακυβέρνηση (κριτήρια ESG: environment, social, governance). Τα κριτήρια αυτά μπορούν να αφορούν τις αποφάσεις που λαμβάνονται σχετικά με την εσωτερική οργάνωση, το οργανόγραμμα και το σύστημα προαγωγών, αλλά και σχέσεις των εταιρειών με τρίτους, όπως την επιλογή των εργολάβων, την επιλογή των πρώτων υλών που διαχειρίζεται η επιχείρηση, αλλά και δωρεές ή άλλες παροχές προς τις τοπικές κοινωνίες.

Από τον Αθανάσιο Τσιούρα, δικηγόρο, τέως γενικό γραμματέα Δημόσιας Περιουσίας

Η ΕΚΥ έχει αποκτήσει σήμερα μεγάλη σημασία. Είναι ένας βασικός τρόπος, με τον οποίο μία επιχείρηση συνδέεται με την κοινωνία, εντός της οποίας λειτουργεί. Σε μεγάλο βαθμό, ιδίως με δωρεές που έχουν αντίκτυπο στην τοπική κοινωνία, η επιχείρηση ανταποδίδει στην κοινωνία τα οφέλη που αποκομίζει από τη λειτουργία της, καθώς η κοινωνία παρέχει στην επιχείρηση τους πόρους και το πλαίσιο για τη λειτουργία αυτή. Ακόμη πιο μεγάλη, όμως, είναι η σημασία τής ΕΚΥ για τους επενδυτές και τους καταναλωτές μιας επιχείρησης: οι επενδυτές, διά της εταιρικής τους συμμετοχής, και οι καταναλωτές, με τις αγορές τους, επιθυμούν σήμερα να ενισχύουν και να προτιμούν επιχειρήσεις, οι οποίες σέβονται το περιβάλλον και ανταποδίδουν στην κοινωνία.

Η σημασία της ΕΚΥ αναγνωρίζεται και από την Πολιτεία, η οποία καθιερώνει νομοθετικό πλαίσιο για την ενίσχυσή της. Με τη νομοθεσία, ευρωπαϊκή και εσωτερική, επιδιώκεται η διαφάνεια ως προς την ΕΚΥ και την επίτευξη των στόχων της, ενώ η εσωτερική νομοθεσία παρέχει επιπλέον και φορολογικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις που ασκούν ΕΚΥ.

Ξεφυλλίστε το ΦΙΛΟΤΙΜΩ εδώ!

Ο Ν. 5259/2025 εισάγει ενιαίο πλαίσιο για κοινωφελείς περιουσίες και δωρεές. Το θεσμικό πλαίσιο δωρεών στην Ελλάδα ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση για δωρεές προς το Δημόσιο, ΟΤΑ, ΜΚΟ και κοινωφελή ιδρύματα, συχνά με ψηφιακές διαδικασίες μέσω ΑΑΔΕ. Πιο αναλυτικά, ενθαρρύνονται με φορολογικά κίνητρα, όπως η έκπτωση της δαπάνης από το φορολογητέο εισόδημα, ενώ οι δωρεές σε Κοινωφελή Ιδρύματα/ΜΚΟ απαλλάσσονται από τον φόρο δωρεάς, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του κοινωφελούς σκοπού. Οι δωρεές πρέπει να δηλώνονται ψηφιακά (AAΔΕ) για να είναι έγκυρες, ειδικά για την εφαρμογή αφορολογήτων ορίων ή απαλλαγών.

Στο παραπάνω πλαίσιο, η διαφάνεια ως προς την ΕΚΥ επιτυγχάνεται μέσω της υποχρεωτικής δημοσίευσης, από τις εταιρείες, της βαθμολόγησής τους ως προς την επίτευξη στόχων που σχετίζονται με την εισαγωγή περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων, καθώς και κριτηρίων που σχετίζονται με την εταιρική διακυβέρνηση (αξιολόγηση ESG). Η βαθμολόγηση γίνεται από ανεξάρτητους οίκους αξιολόγησης. Η δημοσίευση αυτής της βαθμολόγησης γίνεται μαζί με τη δημοσίευση των οικονομικών καταστάσεων, ιδίως στις εισηγμένες εταιρείες, και επιτρέπει στους επενδυτές να γνωρίζουν τις επιδόσεις της κάθε εταιρείας στην ΕΚΥ και να διαμορφώνουν, βάσει και αυτής, τις επενδυτικές τους αποφάσεις.

Τα φορολογικά κίνητρα που παρέχει η Πολιτεία αφορούν την αναγνώριση των δαπανών που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της ΕΚΥ ως δαπανών που εκπίπτουν από το φορολογητέο εισόδημα κατά τον υπολογισμό της φορολογίας εισοδήματος. Έτσι, το φορολογητέο εισόδημα μιας επιχείρησης μειώνεται στον βαθμό που η επιχείρηση έχει πραγματοποιήσει δαπάνες που χαρακτηρίζονται ως δαπάνες ΕΚΥ και σχετίζονται με την κύρια δραστηριότητά της. Επίσης, εκπίπτουν από το φορολογητέο εισόδημα των εταιρειών και οι δαπάνες που σχετίζονται με δωρεές προς το Δημόσιο. Κατά σημαντικό ποσοστό εκπίπτουν και οι δαπάνες που σχετίζονται με δωρεές προς κάποια νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, όπως και προς φορείς που λειτουργούν ως Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.

Με τις απαλλαγές αυτές αναγνωρίζεται ο χαρακτήρας των δαπανών ΕΚΥ: εξομοιώνονται με τις δαπάνες της συνήθους λειτουργίας μιας επιχείρησης, οι οποίες αναγνωρίζονται φορολογικά και μειώνουν το καθαρό κέρδος της (και, αντιστοίχως, τη φορολόγησή της).

Επιπλέον, και συναφώς, συναλλαγές που γίνονται στο πλαίσιο δωρεάς προς το Δημόσιο απαλλάσσονται από Φόρο Προστιθέμενης Αξίας, μετά από έγκριση του Υπουργείου Οικονομικών. Έτσι, το καθαρό ποσό που διατίθεται για την πραγματοποίηση μιας δωρεάς προς το Δημόσιο ή νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (μιας από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις δαπανών ΕΚΥ) προσαυξάνεται, καθώς δεν αφαιρείται από το ποσό αυτό το μέρος του που αντιστοιχεί σε ΦΠΑ. Και με τον τρόπο αυτό η Πολιτεία αναγνωρίζει τη σημασία της ΕΚΥ και ενθαρρύνει την πραγματοποίησή τους.

Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο έχει δεχθεί κριτική: η ΑΑΔΕ δύσκολα αναγνωρίζει δαπάνες (πλην αυτών που αφορούν δωρεές προς το Δημόσιο) ως δαπάνες ΕΚΥ, επειδή έχει αυστηρά κριτήρια για να συσχετίσει τις δαπάνες αυτές με την κύρια δραστηριότητα μιας εταιρείας. Για τον λόγο αυτό και έχει προταθεί η νομοθετική διασαφήνιση ενός ευρύτερου πλαισίου δαπανών που θα θεωρούνται δαπάνες ΕΚΥ, ώστε να έχει τη δυνατότητα η ΑΑΔΕ να τις αναγνωρίζει ως εκπεστέες δαπάνες. Επίσης έχει προταθεί η αναγνώριση του συνόλου ή μεγάλου μέρους των δωρεών προς όλους τους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών ως εκπεστέων δαπανών.

Όμως η διαφαινόμενη τάση είναι να ενισχύεται η ενημέρωση των ενδιαφερόμενων παραγόντων – επενδυτών και καταναλωτών – σε σχέση με τις δράσεις ΕΚΥ των εταιρειών. Προς τον σκοπό αυτό έχει ζητηθεί να τεθούν συγκεκριμένα κριτήρια στους ανεξάρτητους αξιολογητές των εταιρειών στο πλαίσιο ESG, ώστε να είναι πιο συγκρίσιμες μεταξύ τους οι επιδόσεις των διαφόρων εταιρειών. Επίσης, έχει ζητηθεί να διευρυνθεί η υποχρέωση δημοσίευσης των αξιολογήσεων ESG στο σύνολο των εταιρειών που υποχρεούνται να δημοσιεύουν οικονομικές καταστάσεις. Βασικός αντίλογος στο αίτημα αυτό είναι η σημαντική γραφειοκρατική επιβάρυνση, ιδίως μικρών επιχειρήσεων, στην περίπτωση που όλες οι εταιρείες, ανεξαρτήτως μεγέθους, υποχρεωθούν να καταφεύγουν σε αξιολογητές ESG για τη δημοσίευση υποχρεωτικής βαθμολογίας.

Τελικά, η ΕΚΥ είναι αίτημα κοινωνικό που έχει βρει τη νομοθετική αποτύπωσή του. Αλλά η διεύρυνση των δράσεων ΕΚΥ περισσότερο οφείλεται, και όλο και περισσότερο θα συσχετίζεται στο μέλλον, με τη συμπεριφορά των επενδυτών και των καταναλωτών, που θα επιθυμούν να συσχετίζουν τις επενδυτικές και καταναλωτικές τους επιλογές με επιχειρήσεις που σέβονται την κοινωνία και ανταποδίδουν σ’ αυτήν.