Θεσσαλονίκη: Ξεκινά η διαβούλευση για την ενοποίηση των μνημείων στο κέντρο (ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ)

Στη φάση της δημόσιας διαβούλευσης περνά από σήμερα, όπως είχε προαναγγελθεί και σε σχετική εκδήλωση στη ΔΕΘ, το έργο της ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Είχε προηγηθεί, από τα μέση Δεκεμβρίου, η διενέργεια ανοικτού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, με αναθέτουσα αρχή την Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και το δήμο Θεσσαλονίκης.

Από τις 15 προτάσεις που κατατέθηκαν στο διαγωνισμό διακρίθηκαν τελικά τρεις, με νικητήρια αυτήν του αρχιτεκτονικού γραφείου Apostolopoulos Tasoulis.

Με επίκεντρο την έννοια της «άρμοσης», της συνένωσης δηλαδή στοιχείων κατακερματισμένων –στην προκειμένη, των μνημείων που είναι διάσπαρτα στο δημόσιο χώρο–, οι δύο αρχιτέκτονες και η μελετητική τους ομάδα προτείνουν μία ολιστική παρέμβαση που, χωρίς να προχωρά σε… μεγαλοϊδεατισμούς, αναμένεται να αλλάξει ριζικά την εικόνα του κέντρου, με πεζοδρομήσεις αξόνων, ήπιες αλλά ουσιαστικές αναπλάσεις και σημαντική ενίσχυση του πρασίνου.

Ανάμεσα στα μνημεία που «αγκαλιάζει» η πρόταση περιλαμβάνεται η Ρωμαϊκή Αγορά, ο Άγιος Δημήτριος, η Ροτόντα, ο Λευκός Πύργος, καθώς και οι αρχαιολογικοί χώροι στους σταθμούς Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας του μετρό.

Έχοντας ήδη αναδείξει τα πρώτα φωτορεαλιστικά που συνοδεύουν την πρόταση και με αφορμή την έναρξη της διαβούλευσης, το TheOpinion επικοινώνησε με τον κ. Αποστολόπουλο, για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το όραμα που συνοδεύει τη «μεταμόρφωση» του αστικού πυρήνα της Θεσσαλονίκης.

Παρέμβαση σε δύο επίπεδα

Στην ουσία της, η πρόταση εισάγει αλλαγές στο δημόσιο χώρο μέσα από δύο διακριτές κλίμακες-επίπεδα σχεδιασμού.

Σε πολεοδομικό επίπεδο, ιστορικοί οριζόντιοι και κάθετοι άξονες της πόλης συνθέτουν έναν οργανικό πλέγμα διαδρομών. Το πλέγμα αυτό συντίθεται από τις οδούς Εγνατία, Αλεξάνδρου Σβώλου και Ολύμπου μαζί με τους κάθετους άξονες της Δημητρίου Γούναρη, της Αγίας Σοφίας, της Αριστοτέλους, της Βενιζέλου και του διαδρόμου των δυτικών τειχών, όπως και με σημειακές παρεμβάσεις σε όμορους δημόσιους χώρους με σκοπό την ανάδειξη παραπάνω από 70 αρχαιολογικών χώρων και μνημείων του κέντρου της πόλης.

«Όλοι οι παραπάνω άξονες συγκροτούν ένα ενιαίο πλέγμα κινήσεων, πάνω στο οποίο προτείνονται στοχευμένες παρεμβάσεις με στόχο την ανακατανομή του δημόσιου χώρου προς όφελος των πεζών και των βιώσιμων μέσων αστικής μετακίνησης. Παράλληλα, οι παρεμβάσεις αυτές διαμορφώνουν ένα δίκτυο “πράσινων” διαδρομών και, μέσα από ένα συνεκτικό αρχιτεκτονικό λεξιλόγιο, συνθέτουν ένα συνεχές και σύγχρονο αστικό τοπίο. Το τοπίο αυτό οργανώνεται σε άμεση σχέση με τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μνημεία που συναντώνται κατά μήκος των αξόνων, αναδεικνύοντάς τα ως βασικά σημεία αναφοράς της αστικής εμπειρίας.

» Σε επίπεδο εφαρμογής, η παραπάνω στρατηγική εξειδικεύεται ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τμήματος του πλέγματος. Σε ορισμένα σημεία προβλέπεται η επέκταση υφιστάμενων πεζοδρομήσεων, όπως εκείνης της οδού Αγίας Σοφίας προς τα βόρεια, ενώ σε άλλα προτείνεται η διαμόρφωση οδών ήπιας κυκλοφορίας, με διευρυμένα πεζοδρόμια και ελεγχόμενη διέλευση οχημάτων με χαμηλή ταχύτητα. Η στάση και η στάθμευση θα επιτρέπονται μόνο σε σαφώς καθορισμένα τμήματα των οδών αυτών», περιγράφει ο κ. Αποστολόπουλος στο TheOpinion.

«Στο ίδιο πλαίσιο, οι καθημερινές λειτουργίες που αναπτύσσονται στον δημόσιο χώρο, όπως ενδεικτικά η λειτουργία καταστημάτων εστίασης, θα οργανώνονται σε σαφώς καθορισμένα τμήματα των αξόνων και σύμφωνα με κοινές αρχές σχεδιασμού, ώστε να εξασφαλίζονται τόσο η εύρυθμη λειτουργία του δημόσιου χώρου όσο και η συνοχή της αστικής εικόνας».

Σε ερώτημα για το ποιοι είναι οι δρόμοι που θα μετατραπούν σε πεζοδρόμους ή οδούς ήπιας κυκλοφορίας, ο κ. Αποστολόπουλος μάς παρέπεμψε στην παρουσίαση του Κέντρου Αρχιτεκτονικής.

Φυσικά, βασικός στόχος της ανάπλασης είναι και να βιωθεί όσο το δυνατόν πιο συνεκτικά από τους περιπατητές η ιστορικότητα της Θεσσαλονίκης. Πέρα από την ενιαία αισθητική που στοχεύουν να αποδώσουν στην πόλη οι προτεινόμενες αναπλάσεις, η πρόταση αφορά τη διαμόρφωση μίας σειράς πολιτιστικών διαδρομών (π.χ. ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη, εβραϊκή Θεσσαλονίκη, οθωμανική Θεσσαλονίκη κ.α.), που θα αποκαλύπτεται σε κατοίκους και επισκέπτες μέσα από ειδικές σημάνσεις ή ηλεκτρονικές ψηφιακές εφαρμογές.

«Ανάλογοι διαγωνισμοί διοργανώνονται και σε άλλες μεγάλες πόλεις, καθώς οι τοπικές αρχές αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τη σημασία του ιστορικού αποθέματος και διερευνούν τρόπους με τους οποίους αυτό, σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητα κάθε τόπου, μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για τον μελλοντικό σχεδιασμό και την εξέλιξη της πόλης. Εμείς συμμετείχαμε στο διαγωνισμό ακριβώς με αυτήν την προσδοκία. Δηλαδή, να προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε μέσα στη Θεσσαλονίκη την κρυμμένη ιστορική της στρωματογραφία και να προτείνουμε έναν νέο τρόπο συσχέτισής με το σύγχρονο αστικό περιβάλλον», δηλώνει ο αρχιτέκτονας.

Αναπλάσεις που «συνομιλούν» οργανικά με τα μνημεία

Στο δεύτερο επίπεδο σχεδιασμού εντάσσεται ό,τι έχει να κάνει με τον περιβάλλοντα χώρο των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων. Ο κ. Αποστολόπουλος διευκρινίζει ότι σκοπός δεν είναι να πραγματοποιηθεί μία απλή παρέμβαση μέχρι το «κατώφλι» του εκάστοτε μνημείου αλλά μία «ουσιαστική σύνδεση του αστικού χώρου με τους αρχαιολογικούς χώρους. Καίριο στοιχείο της πρότασής μας αποτέλεσε η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η ιστορία της πόλης μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για τη διαμόρφωση του σύγχρονου αστικού τοπίου».

Εδώ καθοριστική ήταν η παροχή χρήσιμων πληροφοριών στους διαγωνιζόμενους από το υπουργείο Πολιτισμού και τις Εφορείες Αρχαιοτήτων της πόλης. Αφού τις έλαβαν υπόψη, οι κκ. Αποστολόπουλος και Τασούλης περιέλαβαν στην πρότασή τους και αλλαγές στα όρια των αρχαιολογικών χώρων (π.χ. είσοδοι, περίφραξη), ώστε να υπάρξει καλύτερη «ώσμωση» με το σύγχρονο αστικό περιβάλλον:

«Η ανομοιογένεια των περιφράξεων, των κατασκευών και των υψομετρικών διαμορφώσεων στους επιμέρους αρχαιολογικούς χώρους δυσχεραίνει τη δημιουργία μιας οργανικής σχέσης με το ευρύτερο αστικό περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό, η πρόταση περιλαμβάνει παρεμβάσεις και στους ίδιους τους αρχαιολογικούς χώρους, με στόχο τον επανεξέταση των ορίων τους, και τη σαφέστερη οργάνωση των σημείων και των τρόπων πρόσβασης σε αυτούς. Έτσι, ευελπιστούμε ότι θα πετύχουμε την ουσιαστική σύνδεση του αστικού τοπίου με τους αρχαιολογικούς χώρους και τη δημιουργία νέων δημόσιων χώρων γύρω από τα μνημεία αυτά».

Ο ρόλος του πρασίνου

Αναμενόμενα, η πρόταση δίνει έμφαση και στην ενίσχυση του αστικού πρασίνου, στο οποίο διαχρονικά η Θεσσαλονίκη πάσχει. Η πρόταση δεν περιορίζεται απλώς στην ποσοτική αύξηση του πρασίνου αλλά το χρησιμοποιεί ως εργαλείο ώστε οι κεντρικοί άξονες του κέντρου να αποκτήσουν μία νέα εικόνα.

Σύμφωνα με τα λεγόμενα του κ. Αποστολόπουλου, «το πράσινο για εμάς έχει εξαιρετικά κομβική σημασία. Το χρησιμοποιούμε και για να διαμορφώσουμε τους κεντρικούς άξονες της πρότασής μας αλλά και για να οργανώσουμε νέους χώρους αστικών καθιστικών. Αν δείτε σήμερα ορισμένα σημεία των υπό εξέταση αξόνων, το πράσινο έχει ελλιπή παρουσία. Εμείς δεν αφαιρούμε τα στοιχεία πράσινου που ήδη υπάρχουν αλλά τα ενδυναμώνουμε, προκειμένου να διαμορφώσουμε ευχάριστες διαδρομές για περπάτημα μέσα στην πόλη».

Το πράσινο θα λειτουργεί παράλληλα ως ένα μεταβατικό «φίλτρο» μεταξύ του πυκνοδομημένου αστικού ιστού και των αρχαιολογικών χώρων, συμβάλλοντας στην ομαλότερη ένταξή τους στο ευρύτερο δομημένο περιβάλλον.

Το πράσινο θα λειτουργεί και σαν «φίλτρο» μεταξύ του πυκνού αστικού τοπίου και των αρχαιολογικών χώρων, ώστε να γίνεται πιο ομαλά η αφομοίωσή τους από το κτιριακό απόθεμα που βρίσκεται τριγύρω.

«Δεν αναιρούμε τις υφιτάμενες αναπλάσεις. Αντίθετα, τις “ενώνουμε”»

Στην παρουσίαση που είχε γίνει στη ΔΕΘ, οι δύο αρχιτέκτονες είχαν διευκρινίσει ότι η πρότασή τους δεν έρχεται να «ξηλώσει» τις όποιες αναπλάσεις έχουν γίνει ήδη στο κέντρο αλλά να τις επεκτείνει και να τις ενδυναμώσει:

«Τα τελευταία χρόνια, με χαρά βλέπουμε ότι πραγματοποιείται μία σειρά επισκευών και βελτίωσης στο δημόσιο χώρο της Θεσσαλονίκης. Αυτό είναι, φυσικά, καλοδεχούμενο, όμως λείπει ένας ολιστικός σχεδιασμός που θα συντονίσει το τι έχει γίνει και το τι πρέπει να γίνει στο μέλλον, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους και τους περιορισμούς για το δημόσιο χώρο».

Για να επιτευχθεί αυτή η αισθητική και λειτουργική ομοιομορφία, οι μελετητές επέλεξαν σκοπίμως υλικά τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στις υφιστάμενες αναπλάσεις. Παράλληλα, πρότειναν στοχευμένες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις περιορισμένης κλίμακας, ικανές να ενταχθούν οργανικά στον πυκνό αστικό ιστό της Θεσσαλονίκης και, μέσα από τη σταδιακή μεταμόρφωσή του, να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε και τον βιώνουμε. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε η νικητήρια πρόταση, μεταφέρει ο κ. Αποστολόπουλος.

Κλειδί για την υλοποίηση ο συντονισμός των φορέων

Όμως, από μεγάλη πυκνότητα δεν χαρακτηρίζεται μόνο η ίδια η Θεσσαλονίκη αλλά και το πλέγμα των αρμοδιοτήτων που αφορούν ένα τόσο εκτεταμένο έργο. Ο κ. Αποστολόπουλος σχολιάζει:

«Όπως καταλαβαίνετε, σε ένα έργο ανάπλασης που αφορά ολόκληρο το κέντρο μιας πόλης, έχει βαρύνοντα ρόλο και η τοπική αυτοδιοίκηση, η Εφορεία Αρχαιοτήτων όσο και οι υπόλοιποι αρμόδιοι φορείς. Τα επόμενα βήματα υλοποίησής του θα εξαρτηθούν από τις επιλογές όλων αυτών των φορέων. Σε πρώτη φάση, θέλουμε μέσα από τη διαβούλευση και την παρουσίαση στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής να λάβουμε όλα τα απαραίτητα σχόλια προκειμένου να συντονιστεί η εξέλιξη του έργου. Από εκεί και πέρα, χρειάζεται μια αποτελεσματική συνέργεια μεταξύ των μελετητών οι οποίοι εμπλέκονται στο έργο αλλά και όλων των φορέων. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι μέχρι στιγμής υπάρχει μία αγαστή συνεργασία. Εμείς, ως γραφείο, είμαστε πρόθυμοι να συνεισφέρουμε σε όλα τα στάδια της υλοποίησης, ώστε να επέλθουν οι αλλαγές που οραματιστήκαμε».

From Athens with love στη Θεσσαλονίκη

Ο συνομιλητής μας δεν κρύβει και τον ιδιαίτερο δεσμό του ίδιου και του κ. Τασούλη με τη Θεσσαλονίκη, και ας έχουν σαν έδρα την Αθήνα:

«Στη Θεσσαλονίκη σπουδάσαμε και έχουμε περάσει αρκετά μεγάλο κομμάτι της ζωή μας, ενώ και το γραφείο μας έχει μία εξαιρετικά στενή σχέση με την πόλη. Αυτό μας βοήθησε να αντιληφθούμε το πώς τη βιώνουν οι κατοικοί της, καθώς και ποια είναι τα πλεονεκτήματά της και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει, με κυριότερη αυτήν την αποσπασματική εικόνα που προσπαθεί να αμβλύνει η πρότασή μας. Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να αναδείξω και τη συνεισφορά των συνεργατών μας από διάφορες ειδικότητες που συμμετείχαν στην προετοιμασία της μελέτης μας. Πολλοί από αυτούς έχουν έδρα τη Θεσσαλονίκη και μας βοήθησαν σημαντικά να εντοπίσουμε καίρια ερωτήματα στα οποία η πρόταση μας θα έπρεπε να απαντήσει».

Τα επόμενα βήματα

Η δημόσια διαβούλευση για το έργο αναμένεται να διαρκέσει μέχρι και τις 17 Οκτωβρίου και θα πραγματοποιηθεί ηλεκτρονικά σε ειδική πλατφόρμα. Από εκεί και πέρα, θα ακολουθήσει η εκπόνηση των τελικών μελετών, η ένταξη σε κάποιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα και η προκήρυξη διαγωνισμού, ώστε να υλοποιηθεί το έργο.

Ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας του δήμου Θεσσαλονίκης, Πρόδρομος Νικηφορίδης, εξηγεί στο TheOpinion ότι ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός από τον οποίο προέκυψε η νικητήρια πρόταση είχε σκοπό να αναδείξει την κεντρική ιδέα με βάση την οποία θα «μεταμορφωθεί» το ιστορικό κέντρο. Προκειμένου η ιδέα να μετατραπεί σε πράξη, θα πρέπει κάποιος φορέας –που βάσει νόμου δεν μπορεί να είναι ο αγωνοθέτης του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, δηλαδή η Ανάπλαση Δημοσίων Χώρων ΑΕ– να αναλάβει το πρακτικό σκέλος της υλοποίησης. Εδώ θα εμπλακεί αναμενόμενα το υπουργείο Πολιτισμού και ο δήμος Θεσσαλονίκης.

Επιπλέον, ο κ. Νικηφορίδης ξεκαθαρίζει ότι θα είναι πολύ δύσκολο να δούμε μία τόσο εκτεταμένη ανάπλαση να μελετάται και να δημοπρατείται μονομιάς ως ενιαίο έργο. Πιο πιθανό είναι να υπάρξει κάποια προτεραιοποίηση στις παρεμβάσεις και το έργο να «σπάσει» σε διαφορετικά υποέργα-φάσεις, με ξεχωριστές μελέτες και διαγωνισμούς που θα γίνονται σε βάθος χρόνου. Αντίστοιχη διαδικασία ακολουθήθηκε και στην ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, όπου οι επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε βάθος δύο δεκαετιών περίπου, με πιο πρόσφατο έργο τις αλλαγές στην οδό Βασιλίσσης Όλγας,