Θεσσαλονίκη: Γιατί δεν μπαίνουν «κάμερες παντού!» για βανδαλισμούς και ογκώδη

Το ερώτημα τίθεται σχεδόν πάντα κάτω από αναρτήσεις στα social media που αφορούν περιστατικά καταστροφών, βανδαλισμού ή ρύπανσης στο δημόσιο χώρο: «Γιατί δεν μπαίνουν επιτέλους κάμερες παντού, να βρουν ποιοι το έκαναν;».

Εύλογο το ερώτημα, αλλά αυτό που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι είναι ότι, με το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα, οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν μπορούν να εγκαταστήσουν –πλην πολύ συγκεκριμένων περιπτώσεων– συστήματα βιντεοεπιτήρησης στο δημόσιο χώρο ούτε να αξιοποιήσουν τυχόν υλικό που έχουν καταγράψει κάμερες ιδιωτών.

Χαρακτηριστική είναι μία περίπτωση στο δήμο Θεσσαλονίκης και το πάρκο Μηνά Πατρικίου. Εκεί, σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Περιβάλλοντος, Αστικού Πρασίνου και Πανίδας, Βασίλη Διαμαντάκη, σημειώνονται συχνά περιστατικά βανδαλισμών με συνθήματα και «ταγκιές» σε επιφάνειες που καθαρίζει ο δήμος. Σε ένα από τα πιο πρόσφατα περιστατικά, οι δράστες καταγράφηκαν τυχαία από κάμερα που βρισκόταν στο μπαλκόνι παρακείμενης πολυκατοικίας. Όμως, ο δήμος δεν είχε καμία νομική αρμοδιότητα να το αξιοποιήσει. Η μόνη λύση ήταν να κάνει μήνυση κατά αγνώστων και έπειτα η αστυνομία να εξετάσει το καταγεγραμμένο υλικό. Μέχρι να γίνει αυτό… το πάρκο είχε καθαριστεί και ξαναβανδαλιστεί.

Το ίδιο ισχύει και για κάθε άλλης μορφής κακοποίηση του δημόσιου χώρου, από την ανεξέλεγκτη ρίψη μπαζών και ογκωδών στο δρόμο μέχρι το βανδαλισμό αστικού εξοπλισμού.

Το νομικό πλαίσιο που στενεύει τα περιθώρια

Η χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης για την προστασία προσώπων και αγαθών στην Ελλάδα ρυθμίζεται από την οδηγία 1/2011 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ).

Εκεί ορίζεται ότι, κατά κανόνα, δεν επιτρέπεται η τοποθέτηση καμερών στο δημόσιο χώρο. Δημόσιος χώρος θεωρούνται τα εξής:

«Οδοί, πλατείες, άλση, αιγιαλός, παραλία, λιμάνια, όχθες λιμνών και ποταμών, δημόσια δάση. Περαιτέρω δημόσιος χώρος θεωρείται και κάθε άλλος, ανοικτός και ελευθέρως προσβάσιμος σε απροσδιόριστο αριθμό προσώπων χώρος ο οποίος με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο (π.χ. οικοδομική άδεια) έχει τεθεί σε κοινή χρήση (π.χ. μεγάλα εμπορικά κέντρα, ειδικά πάρκα, χώροι αναψυχής)».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Θεσσαλονίκη: Άγνωστοι βανδάλισαν το Γεντί Κουλέ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μόλις δύο 24ωρα «άντεξε» χωρίς γκράφιτι ο σταθμός Αρετσού του μετρό – Βίντεο ντοκουμέντο

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Θεσσαλονίκη: Βανδάλισαν παιδική χαρά λίγες ημέρες μετά την… «κορδέλα»

Η χρήση καμερών επιτρέπεται για την επιτήρηση της περιμέτρου κτιρίων, όμως ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση απαγορεύεται η λήψη εικόνας από παράπλευρες οδούς και πεζοδρόµια, καθώς υπάρχει κίνδυνος παρακολούθησης των περαστικών. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις µια τέτοια λήψη µπορεί να επιτρέπεται µόνο εφόσον πρόκειται για χώρο µε αυξηµένες ανάγκες ασφαλείας λόγω της «φύσεως» του χώρου (π.χ. κρατικά κτίρια) ή εφόσον πρόκειται για χώρο όπου έχουν προηγηθεί επικίνδυνες επιθέσεις κατά της ζωής και της περιουσίας και υπάρχουν πλέον δικαιολογηµένες υπόνοιες ότι ενδέχεται να πραγµατοποιηθούν και άλλες, (π.χ. µηχανήµατα αυτόµατης συναλλαγής των τραπεζών – ATM).

Επίσης, συγκεκριμένα για τους δήμους κομβικής σημασίας είναι και το Άρθρο 14 του νόμου 3917/2011, στο οποίο ορίζεται ότι:

«Η εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων επιτήρησης με τη λήψη ή καταγραφή ήχου ή εικόνας σε δημόσιους χώρους, εφόσον συνεπάγεται την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, επιτρέπεται μόνο για: α) τη διαφύλαξη της εθνικής άμυνας, β) την προστασία του πολιτεύματος και την αποτροπή εγκλημάτων προδοσίας της χώρας, γ) την αποτροπή και καταστολή εγκλημάτων που συνιστούν επιβουλή της δημόσιας τάξης, δ) την αποτροπή και καταστολή εγκλημάτων βίας, εμπορίας ναρκωτικών, κοινώς επικίνδυνων εγκλημάτων, εγκλημάτων κατά της ασφάλειας των συγκοινωνιών και εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας, όταν με βάση πραγματικά στοιχεία συντρέχουν επαρκείς ενδείξεις ότι τελέσθηκαν ή πρόκειται να τελεσθούν τέτοιες πράξεις και ε) τη διαχείριση της κυκλοφορίας».

Αμέσως μετά, διευκρινίζεται ότι η εγκατάσταση και λειτουργία των συστημάτων επιτήρησης σε δημόσιους χώρους γίνεται «μόνο από κρατικές αρχές».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Θεσσαλονίκη: Βανδάλισαν τον Κήπο των Γλυπτών στη Νέα Παραλία

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Θεσσαλονίκη: Βανδαλισμοί στην αναπλασμένη οδό Χηλής στην Καλαμαριά

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Θεσσαλονίκη: Θύμα βανδαλισμού και πάλι «το αγόρι που σφυρίζει» στη Ναυαρίνου

Επίσης, στο Προεδρικό Διάταγμα 75/2020 διευκρινίζεται πως ως κρατικές αρχές, στο πλαίσιο της χρήσης καμερών σε δημοσίους χώρους, ορίζονται «οι δημόσιες αρχές που είναι αρμόδιες για την πρόληψη, διερεύνηση, ανίχνευση ή δίωξη των εγκλημάτων ή την εκτέλεση των ποινικών κυρώσεων, περιλαμβανομένων της προστασίας από απειλές κατά της δημόσιας ασφάλειας και της αποτροπής τους, εν προκειμένω η Ελληνική Αστυνομία, το Πυροσβεστικό Σώμα και το Λιμενικό Σώμα Ελληνική Ακτοφυλακή».

Συνεπώς οι Περιφέρειες και Δήμοι δεν εμπίπτουν στον ορισμό των κρατικών αρχών και άρα δεν μπορούν αυτοτελώς να εγκαθιστούν και να λειτουργούν συστήματα λήψης εικόνων σε δημόσιους χώρους.

Ο σχεδιασμός του δήμου Θεσσαλονίκης για τις κάμερες σε κτίρια και ανοικτούς χώρους

Μέσα αυτό το στενό νομικό πλαίσιο, είναι προφανές ότι οι κινήσεις που μπορεί να κάνει ένας Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι πολύ συγκεκριμένες, και αφορούν κυρίως την προστασία των κτιρίων υπό τη διαχείρισή του και όχι την προστασία του ανοικτού δημόσιου χώρου εν γένει.

Ο δήμος Θεσσαλονίκης θέλει να αξιοποιήσει έστω αυτήν τη δυνατότητα, υλοποιώντας έναν διαγωνισμό για την προμήθεια καμερών προστασίας για μία σειρά από δημοτικά κτίρια στην περιοχή αρμοδιότητάς του. Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Προστασίας Δημόσιων Χώρων και Δημοτικής Αστυνομίας, Γιώργο Δημαρέλο, η σχετική μελέτη έχει ολοκληρωθεί και ο διαγωνισμός βρίσκεται στη φάση της διαβούλευσης.

Ανάμεσα στις υποδομές που θα… περιφρουρηθούν με τη βοήθεια της τεχνολογίας είναι το δημοτικό κολυμβητήριο Τούμπας, τα κοιμητήρια Αναστάσεως του Κυρίου, το δημαρχείο και η Βίλα Πετρίδη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ο αποδεκτός βανδαλισμός καταντά συλλογική ανευθυνότητα

Όμως, προσπάθεια γίνεται για τοποθέτηση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης και στους δημόσιους χώρους, έστω και με την υπάρχουσα νομοθεσία. Πέρσι το Σεπτέμβριο, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, είχε μοιραστεί την πρόθεση να πραγματοποιηθεί κοινός διαγωνισμός δήμου Θεσσαλονίκης και Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, για την τοποθέτηση καμερών που θα εντόπιζαν δημότες οι οποίοι ρυπαίνουν ασύστολα το δημόσιο χώρο με ογκώδη αντικείμενα. Μάλιστα, είχε προαναγγελθεί ότι η υπόδειξη των σχετικών σημείων μέσα στην πόλη θα γινόταν από το δήμο, με βάση τα στατιστικά που έχει μαζέψει για τις πιο επιβαρυμένες περιοχές.

Περίπου έναν χρόνο μετά, ο διαγωνισμός παραμένει σε εκκρεμότητα, ακριβώς επειδή το νομικό πλαίσιο αποκλείει τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την πρόσβαση και τη διαχείριση στο καταγεγραμμένο υλικό.

«Ο δήμος έχει προχωρήσει στη σύναψη μνημονίου συνεργασίας με την Ελληνική Αστυνομία, η οποία θα τις χειρίζεται και θα βεβαιώνει τις παραβάσεις. Είναι μία προϋπόθεση αυτό, προκειμένου να οι κάμερες να θεωρηθούν επιλέξιμη δαπάνη για εμάς και να μπορέσουμε, ως φορέας υλοποίησης του έργου, να αναζητήσουμε χρηματοδότηση. Έπειτα, θα υποβάλουμε τεχνικό δελτίο, για να μπορέσουμε να πάρουμε τα χρήματα και να προχωρήσουμε με το διαγωνισμό», εξηγεί ο κ. Δημαρέλος.

Μέχρι τότε, η προστασία του δημόσιου χώρου θα πρέπει να επαφίεται αποκλειστικά στις περιπολίες της δημοτικής αστυνομίας και της ΕΛΑΣ και κυρίως –όπως θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένο, αλλά δεν είναι καθόλου– στην παιδεία και την κοινωνική συνείδηση των ίδιων των πολιτών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Μήνυση κατ’ αγνώστων από τον δήμο Θεσσαλονίκης για βανδαλισμό δέντρων

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Βανδαλισμοί στο 25ο δημοτικό Ευόσμου – «Δεν πρόκειται για ένα ατυχές συμβάν»