Οι αόρατες πληγές των… εκρήξεων

“Ο καπνός των πυρκαγιών και ο καπνός των βομβαρδισμών έχουν ένα κοινό παρονομαστή, τα λεπτά σωματίδια που ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα και εισβάλλουν στο σώμα μας χωρίς κάποια προειδοποίηση…” μας λέει ο καθηγητής Κωνσταντίνος Σιούτας, γνωστός για τις έρευνές του στην Καλιφόρνια σχετικά με τις μεγάλες πυρκαγιές και την ατμοσφαιρική ρύπανση ο οποίος δεν περίμενε να οδηγηθεί και σε μια άλλη ανησυχητική διαπίστωση. Ενώ ανέλυε δεδομένα για το πώς ο καπνός των δασικών και κτηριακών πυρκαγιών μεταφέρει αόρατα σωματίδια που εισπνέουν άνθρωποι χιλιόμετρα μακριά, βρήκε στη βιβλιογραφία στοιχεία για παρόμοιες «κρυφές» ζημιές από πολέμους. Όχι τις ορατές από βόμβες και πυροβολισμούς, αλλά τις αόρατες που ακολουθούν, όπως την ρύπανση που εξαπλώνεται στον αέρα, στο νερό και στο έδαφος, ρημάζοντας την υγεία και όσων δεν εμπλέκονται στις συγκρούσεις. Όπως λέει στο theopinion.gr oι μελέτες που εντόπισε δείχνουν ότι “οι εκρήξεις σε κτίρια, οι πυρκαγιές από βομβαρδισμούς και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες λεπτών σωματιδίων PM2.5, αυτών που εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και περνούν στην κυκλοφορία του αίματος, η χημικη σύσταση των όποιων είναι ιδιαίτερα τοξική”.

Ίδια αποτελέσματα σε πόλεμο και… ειρήνη!

Στην Ουκρανία, για παράδειγμα, οι πρώτες εβδομάδες του πολέμου το 2022 έφεραν απότομες αυξήσεις σε αυτά τα σωματίδια. Αρχικά η κυκλοφορία και η βιομηχανία μειώθηκαν λόγω των συγκρούσεων, αλλά σύντομα οι βομβαρδισμοί και οι πυρκαγιές από κατεστραμμένα κτίρια τριπλασίασαν τα επίπεδα PM2.5 σε πολλές περιοχές, φτάνοντας ακόμα και πάνω από τα όρια που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Οι κάτοικοι του Κιέβου και γύρω περιοχών εισέπνεαν καπνό που περιείχε τοξικά μέταλλα και χημικές ουσίες από εκρηκτικά και καμένα υλικά, χωρίς να έχουν καμία σχέση με τα πεδία των μαχών. Μια άλλη έρευνα που παρακολούθησε δορυφορικά δεδομένα και επίγειες μετρήσεις στην Ουκρανία κατέγραψε πώς οι εκρήξεις και οι πυρκαγιές από δομικές καταστροφές αύξησαν δραματικά τα PM2.5, ενώ παράλληλα άλλαξαν τα επίπεδα οξειδίων του αζώτου και του όζοντος. Αυτή η ρύπανση δεν μένει μόνο εκεί που πέφτουν οι βόμβες. Μεταφέρεται με τον άνεμο σε γειτονικές πόλεις και χωριά, επηρεάζοντας ανθρώπους που δεν έχουν δει ποτέ μάχη από κοντά. Οι επιστήμονες προειδοποιούν για αναπνευστικά και καρδιαγγειακά προβλήματα, ακόμα και πρόωρους θανάτους, σε πληθυσμούς που νόμιζαν ότι είναι μακριά από τον κίνδυνο.

Τότε που καθάρισε η ατμόσφαιρα

Μία από τα ίδια επαναλαμβάνεται σε ευρύτερη κλίμακα στην Ευρώπη. Μετά την έναρξη του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, οι μετρήσεις σε πόλεις κοντά στις ζώνες συγκρούσεων έδειξαν αύξηση κατά περίπου 10-30% στα PM2.5 και το διοξείδιο του αζώτου, ενώ το όζον μειώθηκε. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτές οι πολεμικές δραστηριότητες ανέτρεψαν ακόμα και τα οφέλη που είχε φέρει η πανδημία του Covid από τις λιγότερες μετακινήσεις. Η ρύπανση έγινε πιο περίπλοκη χημικά, δημιουργώντας ένα «κοκτέιλ» που δυσκολεύει την ανάκαμψη της ατμόσφαιρας. Πιο πρόσφατες μετρήσεις στο Κίεβο, τον Ιούνιο του 2025, κατά τη διάρκεια επιθέσεων με πυραύλους και drones, κατέγραψαν κορυφές PM2.5 έως 241 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο,  υπερ-δεκαπλάσια από τα ασφαλή όρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας! Ο καπνός από τις πυρκαγιές που ξέσπασαν σε κατοικίες και βιομηχανικά κτίρια σκέπασε το μισό της πόλης, μεταφέροντας σωματίδια σε μεγάλες αποστάσεις. Οι πολίτες που χρησιμοποιούν απλά αισθητήρια παρακολούθησης μπόρεσαν να δουν σε πραγματικό χρόνο πώς οι εκρήξεις μετατρέπουν τον αέρα σε τοξικό νέφος. Και όλα αυτά χωρίς να υπάρχει άμεση έκρηξη δίπλα τους.

Δεν σταματούν στον αέρα…

Βομβαρδισμοί καταστρέφουν εργοστάσια και υποδομές, απελευθερώνοντας ρύπους που μολύνουν ποτάμια και εδάφη, επηρεάζοντας τη γεωργία και την υδροδότηση σε γειτονικές χώρες. “Το νερό γίνεται επικίνδυνο, το έδαφος χάνει την παραγωγικότητά του, ενώ η βιοποικιλότητα απειλείται μακροπρόθεσμα. Είναι σαν μια σιωπηλή επιδημία, δεν βλέπεις τις πληγές, αλλά τις νιώθεις στα πνευμόνια, στην καρδιά, ακόμα και στα παιδιά που παίζουν έξω” λέει ο καθηγητής Σιούτας, και μας υπενθυμίζει ότι αυτά τα φαινόμενα δεν είναι ξεχωριστά. “Ο καπνός των πυρκαγιων όπως οι πρόσφατες και πολύ καταστροφικες στο Λος Αντζελες  και ο καπνός των βομβαρδισμών έχουν ένα κοινό παρονομαστή, τα λεπτά σωματίδια που ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα και εισβάλλουν στο σώμα μας χωρίς προειδοποίηση”. Οι μελέτες για την Ουκρανία δείχνουν ακριβώς αυτό που είδε και αυτός στην Αμερική, ότι οι «εκρήξεις κτιρίων που δεν φαίνονται» συνεχίζουν να σκοτώνουν πολύ καιρό μετά την τελευταία βόμβα.

Άλλος αέρας και στη Μέση Ανατολή

Μια τέτοια προσέγγιση θα ήταν εξίσου κρίσιμη και για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, όπου οι καθημερινές εκρήξεις σε πυκνοκατοικημένες περιοχές της Γάζας, του Λιβάνου και άλλων ζωνών συγκρούσεων μετατρέπουν ολόκληρα κτίρια σε σύννεφα σκόνης και καπνού, απελευθερώνοντας ακριβώς τα ίδια λεπτά σωματίδια PM2.5, τοξικά μέταλλα και χημικές ενώσεις που καταγράφηκαν στην Ουκρανία. Οι επιστήμονες προτείνουν να ενεργοποιηθούν άμεσα δορυφορικά συστήματα παρακολούθησης, επίγειοι σταθμοί μέτρησης και δίκτυα χαμηλού κόστους όπως αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στο Κίεβο, ώστε να καταγραφούν σε πραγματικό χρόνο οι απότομες κορυφές ρύπανσης κάθε φορά που μια πολυκατοικία ή ένα εργοστάσιο ισοπεδώνεται, να εντοπιστεί η μεταφορά του καπνού μέσω των ανέμων προς την Ιορδανία, την Αίγυπτο, ακόμα και την Κύπρο και την Ελλάδα, και να μετρηθούν οι αλλαγές σε οξείδια του αζώτου, όζον και άλλους ρύπους που αλλάζουν τη χημική σύσταση του αέρα σε ολόκληρη την περιοχή. Όπως ακριβώς οι μελέτες για την Ουκρανία αποκάλυψαν ότι η ρύπανση από βομβαρδισμούς ξεπέρασε τα οφέλη της πανδημίας και έφτασε σε επίπεδα δεκαπλάσια από τα ασφαλή όρια, έτσι και εδώ οι μετρήσεις θα μπορούσαν να δείξουν πώς ο αόρατος αυτός καπνός εισπνέεται από παιδιά σε καταυλισμούς, από αγρότες σε γειτονικά χωράφια και από κατοίκους πόλεων που δεν έχουν δει ποτέ μάχη από κοντά, προκαλώντας μακροπρόθεσμες βλάβες στην αναπνευστική λειτουργία, στο καρδιαγγειακό σύστημα και ακόμα και στην ανάπτυξη των νεότερων γενεών. Χωρίς αυτές τις συστηματικές μετρήσεις –που θα βασίζονταν στα ίδια επιστημονικά εργαλεία που χρησιμοποίησε ο καθηγητής Σιούτας για τις πυρκαγιές της Καλιφόρνιας– η πραγματική περιβαλλοντική και υγειονομική καταστροφή θα παραμείνει κρυμμένη αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους να πληρώνουν το τίμημα πολύ μετά το τέλος των βομβαρδισμών…

ΠΗΓΕΣ

file:///Users/macuser/Downloads/1-s2.0-S1352231026001901-main.pdf

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412023003938

https://www.mdpi.com/2071-1050/14/21/13832

https://www.researchgate.net/

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969722050318

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S004896972202962X

https://www.mdpi.com/2413-8851/9/11/477

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5185870

Φωτιές σε κτίρια με επικίνδυνα υλικά-Μελέτη Έλληνα καθηγητή στo USC για τον αέρα που… αναπνεύουμε