Όταν άγρια ζώα γίνονται «γείτονες» σε αστικές ή ημιαστικές περιοχές

Δεν πρόκειται για κάτι “μυστηριώδες” ή αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, ούτε για ένδειξη κάποιας παγκόσμιας “καταστροφής”. Είναι μια αυξανόμενη τάση που παρατηρείται σε πολλές χώρες και ονομάζεται “urban wildlife”  δηλαδή προσαρμογή άγριων ζώων σε αστικά περιβάλλοντα. Μαζικά τα είδαμε να κόβουν βόλτες σε δρόμους και πεζοδρόμια στον καιρό της πανδημίας, παντού, τότε που κλειστήκαμε στα σπίτια μας και τους αφήσαμε το περιβάλλον, ξανά, αποκλειστικά δικό τους.

Καλύτερη… ανθρώπινη διαχείριση

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι πόλεις επεκτείνονται συνεχώς ενώ πυρκαγιές, ξηρασία και ανθρώπινες δραστηριότητες καταστρέφουν δάση και βιότοπους περιορίζοντας το χώρο των ζώων που αναγκάζονται να πλησιάσουν κατοικημένες περιοχές για να βρουν καταφύγιο ή τροφή.  Πχ ο πληθυσμός των αγριογούρουνων στη χώρα μας έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια λόγω ήπιων χειμώνων, έλλειψης μεγάλων φυσικών εχθρών και άφθονης τροφής από καλλιέργειες. Οι λύκοι επίσης επανεμφανίζονται περισσότερο, καθώς βρίσκουν εύκολη τροφή στα σκουπίδια και στους αμέτρητους ανοιχτούς επίγειους κάδους, στα πολλά αδέσποτα -ευθύνη και πάλι των δήμων- και φυσικά στα αγριογούρουνα.

Όλα αυτά κάνουν τα ζώα να “συνηθίζουν” τις αστικές περιοχές και τα δίποδα με καραμπίνες, πυροτεχνήματα, πυροβολισμούς κτλ. Οι δε ακραίες καιρικές συνθήκες, που πια δεν είναι ακραίες αλλά… συχνές, εκτοπίζουν ζώα και τα φέρνουν πιο κοντά μας. Παγκοσμίως, παρόμοια φαινόμενα βλέπουμε με αγριογούρουνα σε Ρώμη και Βαρκελώνη, αρκούδες σε περιοχές κοντά σε χωριά ελληνικά και ευρωπαικά, κογιότ στις ΗΠΑ. Φυσικά το πρόβλημα εντείνεται όταν οι ζώνες είναι ημιαστικές, όπως το Πανόραμα δίπλα στο Χορτιάτη απ όπου τα διώχνουν και αυτά αναγκάζονται να κατέβουν προς άλλες περιοχές πχ Σουρωτή όπου η εμφάνιση λύκων, αλεπούδων και αγριογουρουνων είναι στην ημερήσια διάταξη. Που και που εμφανίζονται και ελάφια και λαγοί, όσα ακόμη κατάφεραν να μας… ξεφύγουν. Οι δήμοι συζητούν μέτρα όπως απώθηση και καλύτερη διαχείριση απορριμμάτων τα τελευταία… δέκα χρόνια με συσκέψεις ακόμη και στο ΥΜΑΘ. Πρωτοβουλίες που όπως αποδεικνύονται γίνονται για να γίνονται όπως και ορισμένες εκκλήσεις δημάρχων που αποποιούνται την ευθύνη θαρρείς και το θέμα της σωστής αποκομιδής απορριμμάτων ή η στείρωση των αδέσποτων-θηραμάτων είναι “αλλουνού παπά Ευαγγέλιο”.

Πώς αντιμετωπίζουμε τα άγρια ζώα

Οι στρατηγικές αντιμετώπισης στο εξωτερικό εστιάζουν κυρίως στην πρόληψη και τη συνύπαρξη, όχι στην εξόντωση, εκτός ακραίων περιπτώσεων. 1. Παγίδευση με κλουβιά ή δίκτυα σε χώρες της Ευρώπης. Χρησιμοποιούνται για ζωντανή αιχμαλωσία αγριογούρουνων ή αλεπούδων και μετά μεταφορά σε φυσικά περιβάλλοντα ή… ευθανασία. 2. Τοξοκυνήγι. Στην Ισπανία, εξειδικευμένες ομάδες τοξοτών κυνηγούν αγριογούρουνα μέσα σε πόλεις είναι αθόρυβο, ακριβές και ασφαλές χωρίς κίνδυνο αδέσποτων σφαιρών. Ιδανικό για πυκνοκατοικημένες ζώνες όπως η Βαρκελώνη. 3. Έλεγχος γονιμότητας. Χορήγηση αντισυλληπτικών μέσω δολωμάτων για να μειωθεί ο πληθυσμός μακροπρόθεσμα χωρίς θανάτωση. Δοκιμάζεται σε αγριογούρουνα και κογιότ σε ΗΠΑ/Ευρώπη, σε συνδυασμό με μείωση τροφής. 4. Ηλεκτρικοί ή ενισχυμένοι φράχτες. Τοποθέτηση ηλεκτρικών φραχτών γύρω από πάρκα, σχολεία ή κάδους απορριμμάτων για να αποτρέψουν την είσοδο (!) 5. Προηγμένες τεχνικές απώθησης. Χρήση laser φώτων, υπερήχων, αυτόματων σπρέι ή drones για να “εκπαιδεύσουν” τα ζώα να αποφεύγουν ανθρώπινες περιοχές. 6. Δημιουργία οικολογικών διαδρόμων. Σχεδιασμός “πράσινων διαδρόμων” μακριά από κατοικίες για να κατευθύνονται τα ζώα με ασφάλεια. 7. Εγκατάσταση καμερών για παρακολούθηση και πρόβλεψη κινήσεων, συν apps όπου οι κάτοικοι αναφέρουν εμφανίσεις κάτι που βοηθά σε γρήγορη αντίδραση των συναρμοδίων δασικών υπηρεσιών. 8. Ολοκληρωμένα προγράμματα συνύπαρξης, δηλαδή συνδυασμός όλων των παραπάνω με εκπαίδευση και διάλογο.  Πρώτα πρόληψη (όχι τροφή, φράχτες κλπ), μετά απώθηση και τέλος ελεγχόμενη… αφαίρεση.

Η φύση… επιστρέφει στο χώρο που της πήραμε!

Πάντως αν συνεχίσουμε να σπρώχνουμε τα όρια των οικοσυστημάτων η εξέλιξη δεν θα ευνοήσει απαραίτητα εμάς τους πιο θορυβώδεις, πιο απαιτητικούς, πιο ρυπογόνους και πιο… καταστροφικούς. Θα ευνοήσει όσους προσαρμόζονται γρήγορα, όσους βρίσκουν τροφή στα αποφάγια, όσους δεν χρειάζονται άπειρους πόρους για να επιβιώσουν. Αλεπούδες που μαθαίνουν τα δρομολόγια των κάδων, αγριογούρουνα που διασχίζουν λεωφόρους σαν να είναι δάση, λύκοι που παρακολουθούν από απόσταση και περιμένουν. Και σε ένα πιο μακρινό μέλλον όχι απαραίτητα δυστοπικό, αλλά σίγουρα διαφορετικό οι πόλεις μπορεί να γίνουν πραγματικά δικές τους κάτι που είδαμε στον καιρό της πανδημίας! Και τελικά  οι άνθρωποι να κάνουμε σπάνιες εμφανίσεις ως οι «παλιοί κάτοικοι» που περνούν που και που από γειτονιές άλλων ειδών. Η εξέλιξη δεν έχει ηθική, δεν έχει προτίμηση. Έχει μόνο προσαρμογή. Και αυτή τη στιγμή, δεν προσαρμοζόμαστε αρκετά γρήγορα ενώ εκείνα το κάνουν, μπροστά στα μάτια μας. Άλλωστε η ζωική νοημοσύνη  συχνά μας εκπλήσσει με το πόσο πολύπλοκη μπορεί να γίνει, χωρίς να χρειάζεται λόγο ή τεχνολογία. Πολλά ζώα λύνουν προβλήματα, χρησιμοποιούν εργαλεία, δείχνουν συναισθήματα και προσαρμόζονται σε νέα περιβάλλοντα με τρόπους με δική τους, μοναδική λογική (βλ μυρμήγκια και μέλλισσες)

Αντίστροφη μέτρηση

Μάλλον θα πρέπει να αρχίσει να μας περνάει από το μυαλό, οτι μπορεί και να μην είμαστε οι μόνοι… έξυπνοι στον πλανήτη αν και γι αυτό έχουμε πλεον την ΑΙ. Η νοημοσύνη δεν μετριέται μόνο με γλώσσα, μέγεθος,  μορφή και τεχνολογία ή μεγάλους εγκεφάλους. Μετριέται με προσαρμοστικότητα, με την ικανότητα να επιβιώνεις σε έναν κόσμο που αλλάζει. Και αυτή τη στιγμή, πολλά ζώα προσαρμόζονται καλύτερα από εμάς στις συνέπειες των δικών μας πράξεων. Τελικά ίσως αυτές οι επισκέψεις και μάλιστα έξω και μέσα στις αυλές σπιτιών (βλ φωτο Σάββα Αυγητίδη στη Σουρωτή Θεσσαλονίκης) δεν είναι απειλή. Είναι υπενθύμιση ότι η φύση δεν εξαφανίζεται, ούτε καν περιορίζεται, απλά προσαρμόζεται. Και αν δεν προσαρμοστούμε κι εμείς με σεβασμό, με μέτρο, με ταπεινοφροσύνη μπορεί μια μέρα, σε ένα μέλλον δυστοπικό και απόμακρο, να είμαστε εμείς οι σπάνιοι επισκέπτες στις δικές τους πόλεις.