Μια «πληγή» πάνω στην… «πληγή» των ιδιωτικών δομών φροντίδας
Πότε η πολιτεία θα δημιουργήσει δημόσια κέντρα αποκατάστασης και φιλοξενίας ηλικιωμένων σε μια χώρα που συνεχώς γερνάει;
Στην Ελλάδα του 2026 ο κατάκοιτος δεν έχει εύκολα δημόσιο κρεβάτι. Έχει οικογένεια, νοσοκομείο που δεν μπορεί να τον κρατήσει ή μια θέση σε τρίκλινο που κοστίζει μιάμιση σύνταξη. Όταν δε μια ιδιωτική δομή που λειτουργεί ταυτόχρονα ως νεφρολογικό κέντρο, ως αντικαρκινικό ιατρείο και ως χώρος φιλοξενίας ηλικιωμένων κλείνει, το κενό δεν το καλύπτει η πολιτεία. Το καλύπτει ο επόμενος… λογαριασμός.
Χειρότερα και από τη Βουλγαρία
Η Eurostat μετρά στην Ελλάδα 20 κλίνες μακροχρόνιας φροντίδας ανά 100.000 κατοίκους. Είναι η χαμηλότερη αναλογία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Βουλγαρία έχει 26, η Πορτογαλία 94. Η Ολλανδία έχει 1.390, η Σουηδία 1.298, το Βέλγιο 1.249. Η δημόσια δαπάνη για τη μακροχρόνια φροντίδα κινείται γύρω στο 0,1–0,2% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 1,7% στην ΕΕ. Οι δημόσιες κλίνες κλειστής φροντίδας χωρούν κυρίως στα παραρτήματα των Κέντρων Κοινωνικής Πρόνοιας, μονάδες χρονίων παθήσεων και τμήματα για άτομα με αναπηρία, λίγες θέσεις σε όλη τη χώρα. Στη Θεσσαλονίκη η βασική τέτοια δομή είναι το παράρτημα «Άγιος Παντελεήμονας», με γηριατρικά τμήματα και τμήματα αναπηρίας. Δεν φτάνει. Τα ΚΗΦΗ και η «Βοήθεια στο Σπίτι» είναι ημερήσια ή κατ’ οίκον στήριξη. Δεν αντικαθιστούν τη νύχτα ενός κατάκοιτου. Άρα οι επιλογές είναι συγκεκριμένες, αν εξαιρέσεις τις φιλανθρωπικές στέγες της Εκκλησίας, με λιγότερα χρήματα και πληρότητα στον… θεό. Σπίτι, χωρίς αρκετά χέρια για έναν άνθρωπο με χρόνιο νόσημα ή αναπηρία. Δημόσιο νοσοκομείο, για εβδομάδες, σε κρεβάτι που χρειάζεται άλλος. Ιδιωτική μονάδα, αν υπάρχουν τα χρήματα όπου το μηνιαίο κόστος κινείται, ανάλογα με την πόλη και τις παροχές. Εξαρτάται από το αν το δωμάτιο είναι μονόκλινο ή πεντάκλινο, από το αν ο φιλοξενούμενος έχει αυτονομία κινήσεων, άνοια ή ανάγκη συνεχούς νοσηλείας.
Ό,τι έφτασε σε έλεγχο ή σε δικαστήριο
Τον Αύγουστο του 2020, σε μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων στη Θεσσαλονίκη, εκδηλώθηκε συρροή COVID. Νόσησαν 69 φιλοξενούμενοι και 10 εργαζόμενοι. Η έρευνα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, όπως πέρασε στο κατηγορητήριο, κατέγραψε 156 τρόφιμους σε δομή με δυναμικότητα 88. Στην Ευρώπη του πρώτου κύματος, μεγάλο κομμάτι των θανάτων από COVID συνδέθηκε με τους οίκους ευγηρίας, κοντά στο μισό στο Βέλγιο και στη Γαλλία, πάνω από το ένα τρίτο στην Ισπανία. Η Ελλάδα είχε λιγότερους ηλικιωμένους μέσα σε ιδρύματα, άρα και μικρότερο απόλυτο αριθμό. Όπου όμως η συρροή έπιασε υπεράριθμη μονάδα με λίγο προσωπικό, το αποτέλεσμα ήταν βαρύ. Από τους 33.740 θανάτους που καταγράφηκαν ως COVID έως τις αρχές του 2023, το 81,5% ήταν άνθρωποι 70 ετών και άνω. Τον Ιούλιο του 2019, σε άλλη μονάδα της Θεσσαλονίκης, πήρε φωτιά ο θάλαμος ενός 66χρονου τετραπληγικού. Η πυρανίχνευση δεν λειτούργησε. Πέθανε στο νοσοκομείο από τα εγκαύματα. Στα Χανιά, έξι άτομα δικάζονται για 32 ανθρωποκτονίες από πρόθεση σε ήρεμη ψυχική κατάσταση, με πράξεις και παραλείψεις, και για εγκληματική οργάνωση. Πάνω από είκοσι υπάλληλοι και προϊστάμενοι της Περιφέρειας Κρήτης αντιμετωπίζουν πλημμελήματα για παραλείψεις ελέγχου. Στις δε κλινικές της Θεσσαλονίκης που σφραγίστηκαν τον Σεπτέμβριο του 2026, συγγενείς κατήγγειλαν ότι ηλικιωμένη πέθανε από αφυδάτωση ύστερα από περίπου είκοσι μέρες και ότι μια γυναίκα μπήκε 80 κιλά και βγήκε… νεκρή 27.
Η διάγνωση που ήδη υπάρχει
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μιλάει για αρμοδιότητες κατακερματισμένες σε υπουργεία και φορείς, σχεδόν ανύπαρκτη δημόσια ιδρυματική δυναμικότητα, φροντίδα κατ’ οίκον που πέφτει κυρίως σε γυναίκες της οικογένειας, ιδιωτική αγορά χωρίς επαρκή έλεγχο. Η Εθνική Στρατηγική για τη Μακροχρόνια Φροντίδα παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2024, όμως τις δημόσιες κλίνες δεν τις έχει ακόμα αυξήσει. Έτσι, όταν κλείνει μια δομή της οποίας η βεβαίωση καλής λειτουργίας έχει ανακληθεί ή όταν ένας φάκελος δείχνει 156 τρόφιμους αντί για 88, οι επόμενες ερωτήσεις προκύπτουν αβίαστα. Πότε η πολιτεία θα δημιουργήσει δημόσια κέντρα αποκατάστασης και φροντίδας ηλικιωμένων σε μια χώρα που συνεχώς γερνάει; Και πότε θα ελέγχει τις δομές χωρίς να περιμένει καταγγελία συγγενών, ώστε να διασφαλίζονται αξιοπρεπείς και ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης;