ΗΠΑ: Τι προκάλεσε το μπλακ άουτ στις αερομεταφορές – Πότε αναμένεται η αποκατάσταση των πτήσεων

Μπλακ άουτ στις αερομεταφορές προκλήθηκε στις ΗΠΑ, ένα πρόβλημα που ξεκίνησε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, όταν εργασίες συντήρησης και αναβάθμισης του τηλεπικοινωνιακού δικτύου της FAA προκάλεσαν εκτεταμένη αστάθεια στα συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ.

Η FAA αναγκάστηκε να διατάξει πανεθνική αναστολή απογειώσεων για σχεδόν πέντε ώρες, προκειμένου να αποτρέψει ενδεχόμενους κινδύνους για την ασφάλεια των πτήσεων.

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πανεθνική αναστολή απογειώσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Παρότι η απαγόρευση άρθηκε το βράδυ της Παρασκευής, οι επιπτώσεις συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του Σαββάτου, με χιλιάδες επιβάτες να παραμένουν εγκλωβισμένοι στα αεροδρόμια και τις αεροπορικές εταιρείες να προσπαθούν να αποκαταστήσουν τα προγράμματά τους.

Πώς ένας δρομολογητής προκάλεσε παράλυση του αμερικανικού εναέριου χώρου

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η αμερικανική εταιρεία τεχνολογίας και αμυντικών συστημάτων L3Harris, η οποία έχει αναλάβει την αντικατάσταση των παλαιών χάλκινων τηλεπικοινωνιακών καλωδίων της FAA με σύγχρονες οπτικές ίνες.

Ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, αποκάλυψε ότι κατά τη διάρκεια προγραμματισμένων εργασιών εγκατάστασης νέου εξοπλισμού παρουσιάστηκε πρόβλημα σε έναν ή περισσότερους δρομολογητές, προκαλώντας υπερφόρτωση του δικτύου.

Σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους, τα προβλήματα ενδέχεται να συνδέονται με δύο δρομολογητές που εγκαταστάθηκαν σε εγκαταστάσεις στο Άρκανσο και το Τέξας.

Ο Ντάφι εξήγησε ότι οι νέοι δρομολογητές άρχισαν να στέλνουν περισσότερα από 1.000 αιτήματα σύνδεσης κάθε τέσσερα έως πέντε δευτερόλεπτα, υπερφορτώνοντας άλλα συστήματα επικοινωνιών.

Η δυσλειτουργία επηρέασε 17 από τα 22 περιφερειακά κέντρα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας της FAA, όπως αναφέρει το ertnews, δημιουργώντας αστάθεια στη μετάδοση δεδομένων και προβλήματα στις επικοινωνίες με τα αεροσκάφη και στη λειτουργία των ραντάρ.

«Προσπαθούμε να διαπιστώσουμε αν υπήρξε ανικανότητα, δηλαδή ανθρώπινο λάθος ή λάθος κατά την εγκατάσταση από την L3Harris, ή αν εγκαταστάθηκε ένας ελαττωματικός δρομολογητής. Δεν έχουμε ακόμη προσδιορίσει την αιτία», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών.

Ο επικεφαλής της FAA, Μπράιαν Μπέντφορντ, διευκρίνισε ότι κανένα κέντρο ελέγχου δεν έχασε πλήρως τη λειτουργικότητά του, ωστόσο η αστάθεια του δικτύου ήταν αρκετά σοβαρή ώστε να επιβληθεί η αναστολή των απογειώσεων για λόγους ασφαλείας.

Πότε αναμένεται η πλήρης αποκατάσταση των πτήσεων

Η FAA εκτιμά ότι οι αερομεταφορές θα έχουν επιστρέψει σε μεγάλο βαθμό στους κανονικούς τους ρυθμούς έως αργά το βράδυ της Κυριακής 15 Νοεμβρίου, τοπική ώρα ΗΠΑ.

Ο Μπράιαν Μπέντφορντ δήλωσε το Σάββατο ότι το σύστημα επικοινωνιών έχει πλέον σταθεροποιηθεί, ενώ ζήτησε συγγνώμη από τους επιβάτες για την πρωτοφανή αναστάτωση.

Ωστόσο, η αποκατάσταση των πτήσεων αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες πρέπει να επανατοποθετήσουν αεροσκάφη και πληρώματα που βρίσκονται σε διαφορετικά αεροδρόμια από εκείνα στα οποία προβλεπόταν να βρίσκονται βάσει προγράμματος.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της πλατφόρμας παρακολούθησης πτήσεων FlightAware, το Σάββατο ακυρώθηκαν περισσότερες από 6.400 πτήσεις στις ΗΠΑ, ενώ άλλες 8.000 παρουσίασαν καθυστερήσεις.

Την Παρασκευή είχαν προηγηθεί περίπου 9.200 ακυρώσεις και 7.500 καθυστερήσεις, ενώ ήδη από το Σάββατο είχαν καταγραφεί 875 ακυρώσεις πτήσεων προγραμματισμένων για την Κυριακή.

Οι τρεις μεγάλες αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες, Delta Air Lines, United Airlines και American Airlines, ακύρωσαν περίπου το 25% των πτήσεών τους το Σάββατο, ενώ η JetBlue ακύρωσε σχεδόν το 45%.

Οι εταιρείες έχουν ανακοινώσει ειδικές διευκολύνσεις, επιτρέποντας στους επιβάτες να μεταφέρουν τις κρατήσεις τους σε μεταγενέστερες ημερομηνίες χωρίς πρόσθετες χρεώσεις.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς ακυρώσεις και καθυστερήσεις καταγράφηκαν και σε διεθνείς συνδέσεις, μεταξύ άλλων σε πτήσεις από τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Έκτακτη σύσκεψη στον Λευκό Οίκο – Αποκλείεται η κυβερνοεπίθεση

Η έκταση της κρίσης προκάλεσε άμεση κινητοποίηση της αμερικανικής κυβέρνησης.

Την Παρασκευή πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύσκεψη στην Αίθουσα Διαχείρισης Κρίσεων (Situation Room) του Λευκού Οίκου, ενώ οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες εξέτασαν αρχικά το ενδεχόμενο κυβερνοεπίθεσης.

Ωστόσο, οι μέχρι στιγμής έρευνες δεν έχουν εντοπίσει στοιχεία που να υποδεικνύουν κακόβουλη ενέργεια.

«Δεν βλέπουμε κανένα στοιχείο κακόβουλης δραστηριότητας και κανένα στοιχείο που να σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη», δήλωσε ο Μπράιαν Μπέντφορντ.

Η L3Harris ανακοίνωσε ότι αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη σοβαρότητα το περιστατικό και συνεργάζεται με την FAA για τη διερεύνηση των συνθηκών που οδήγησαν στην αναστολή των πτήσεων.

Η εταιρεία υποστήριξε επίσης ότι έχει ήδη ολοκληρώσει περισσότερο από το 70% των προγραμματισμένων εργασιών μετάβασης από τα παλαιά χάλκινα καλώδια σε δίκτυο οπτικών ινών.

Συστήματα 25 ετών, παλιοί υπολογιστές και ανταλλακτικά από το eBay

Το περιστατικό ανέδειξε τις χρόνιες ελλείψεις και την τεχνολογική παλαιότητα των υποδομών ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον Σον Ντάφι, ορισμένοι από τους δρομολογητές που αντικαθίστανται είναι περίπου 25 ετών και θα έπρεπε να είχαν αποσυρθεί ήδη από το 2006.

Η FAA εξακολουθεί να δαπανά περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως για τη συντήρηση του παλαιού τηλεπικοινωνιακού δικτύου με χάλκινα καλώδια.

Παράλληλα, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται υπολογιστές Compaq ηλικίας δεκαετιών, ενώ ανταλλακτικά για ορισμένα συστήματα αναζητούνται ακόμη και μέσω της πλατφόρμας eBay.

Μόλις την περασμένη εβδομάδα, η FAA ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να αντικαταστήσει έως το τέλος του 2028 τις απαρχαιωμένες δισκέτες υπολογιστών (floppy disks) που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση μετεωρολογικών και άλλων κρίσιμων πληροφοριών σε περισσότερες από 400 εγκαταστάσεις ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.

Την ίδια στιγμή, η προσπάθεια αντικατάστασης των χειρόγραφων δελτίων παρακολούθησης πτήσεων σε 49 μεγάλα αεροδρόμια, η οποία ξεκίνησε το 2022, δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το 2028.

Ζητούνται επιπλέον 50 δισ. δολάρια για τον εκσυγχρονισμό

Μετά το μπλακ άουτ, ο Αμερικανός υπουργός Μεταφορών επανέφερε το αίτημά του για πρόσθετη χρηματοδότηση 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, προκειμένου να επιταχυνθεί ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και των αεροδρομιακών υποδομών.

Το Κογκρέσο είχε ήδη εγκρίνει χρηματοδότηση 12,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ωστόσο, σύμφωνα με Δημοκρατικούς βουλευτές, από το ποσό αυτό έχει δαπανηθεί μέχρι στιγμής μόλις 1 δισεκατομμύριο, παρά την ανάθεση συμβάσεων συνολικής αξίας 4,3 δισεκατομμυρίων.

Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον, δήλωσε ότι υποστηρίζει την έγκριση πρόσθετων κονδυλίων εντός του έτους.

Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί βουλευτές Ρικ Λάρσεν και Αντρέ Κάρσον, οι οποίοι αναμένεται να αναλάβουν ηγετικές θέσεις στις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής μετά την αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών, προανήγγειλαν έλεγχο των κυβερνητικών χειρισμών.

Όπως τόνισαν, στόχος είναι να αποδοθούν ευθύνες και να διασφαλιστεί ότι μια ανάλογη κρίση δεν θα επαναληφθεί.

Ο φόβος νέου μπλακ άουτ και το προηγούμενο του 2023

Η κρίση της Παρασκευής δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό.

Τον Ιανουάριο του 2023, ένα ανθρώπινο λάθος κατά τη διαχείριση αρχείων στο σύστημα ειδοποιήσεων προς τους πιλότους (NOTAM) είχε προκαλέσει πανεθνική αναστολή απογειώσεων, επηρεάζοντας περίπου 11.000 πτήσεις.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, χιλιάδες πτήσεις στις βορειοανατολικές ΗΠΑ καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν εξαιτίας συνδυασμού βλάβης σε τηλεπικοινωνιακό κύκλωμα εγκατάστασης στη Φιλαδέλφεια και ακούσιας κοπής καλωδίου οπτικών ινών στο Νιου Τζέρσεϊ.

Οι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι, χωρίς συνολικό εκσυγχρονισμό, παρόμοια περιστατικά είναι πιθανό να επαναληφθούν.

Ο πρώην επικεφαλής της αμερικανικής Υπηρεσίας Ασφάλειας Μεταφορών (TSA), Τζον Πιστόλε, δήλωσε στο BBC ότι η επανεκκίνηση του συστήματος μέσα σε περίπου τεσσερισήμισι ώρες αποδεικνύει ότι διαθέτει κάποια ανθεκτικότητα.

Έθεσε, ωστόσο, ένα κρίσιμο ερώτημα: «Τι εγγυάται ότι δεν θα ξανασυμβεί αύριο;»

Το ερώτημα αυτό συνοψίζει την ανησυχία που προκαλεί το μεγαλύτερο μπλακάουτ στις αμερικανικές αερομεταφορές εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες, καθώς η αποκατάσταση των πτήσεων δεν σημαίνει απαραίτητα και επίλυση των βαθύτερων προβλημάτων του συστήματος.

«Παρόμοιο πρόβλημα αντιμετωπίσαμε και στην Ελλάδα, αλλά μικρότερης έκτασης»

Παρόμοιο πρόβλημα με εκείνο που προκάλεσε εκτεταμένη αναστάτωση στις αερομεταφορές των ΗΠΑ αντιμετώπισε και η Ελλάδα στις αρχές Ιανουαρίου, αν και σε σαφώς μικρότερη έκταση, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, Παναγιώτη Ψαρρό. Ο ίδιος έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την κατάσταση των συστημάτων επικοινωνιών στη χώρα μας, επισημαίνοντας ότι οι καθυστερήσεις στην αναβάθμισή τους εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία, ενώ τόνισε ότι απαιτούνται άμεσες αποφάσεις για την αποτροπή ανάλογων περιστατικών στο μέλλον.

Μιλώντας στην εκπομπή «Σ/Κ από τις 5» του ΕΡΤnews, ο κ. Ψαρρός συνέδεσε το περιστατικό στις Ηνωμένες Πολιτείες με το τεχνικό πρόβλημα που παρουσιάστηκε στην Ελλάδα στις 4 Ιανουαρίου. Όπως εξήγησε, τότε ένα πρόβλημα στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο επηρέασε τους πομπούς, με αποτέλεσμα να προκληθεί αλυσιδωτή δυσλειτουργία και να μπλοκαριστεί μέρος του συστήματος.

«Είχαμε και εμείς παρόμοιο πρόβλημα, όχι σε αυτή την έκταση», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας εργάζεται προκειμένου να μην επαναληφθεί ένα τέτοιο περιστατικό.

Τα απαρχαιωμένα συστήματα και οι καθυστερήσεις στην Ελλάδα

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας στην κατάσταση των τηλεπικοινωνιακών υποδομών της χώρας, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει ένα παλαιό δίκτυο μεταφοράς επικοινωνιών, το οποίο συνδέει τις κεραίες στις κορυφές των βουνών με τα αεροδρόμια και το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας.

Όπως σημείωσε, αντίστοιχα προβλήματα με τον απαρχαιωμένο εξοπλισμό καταγράφονται και στις ΗΠΑ, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μία από τις πλέον προηγμένες τεχνολογικά χώρες. Κατά την εκτίμησή του, η απουσία των απαραίτητων επενδύσεων έχει συμβάλει στη δημιουργία σοβαρών αδυναμιών στα συστήματα αεροναυτιλίας.

Αναφερόμενος ειδικότερα στην Ελλάδα, ο κ. Ψαρρός υπενθύμισε ότι η προμήθεια νέου συστήματος επικοινωνιών είχε παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα στάσιμη, κυρίως εξαιτίας προβληματικών χειρισμών.

Μάλιστα, εξέφρασε την ανησυχία του για τις εξελίξεις γύρω από τη διαδικασία αναβάθμισης του δικτύου, καθώς, όπως είπε, η προσπάθεια της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας να προχωρήσει σε απευθείας ανάθεση λόγω αποκλειστικότητας δεν προχώρησε, αφού η αρμόδια αρχή που γνωμοδοτεί για τέτοιες διαδικασίες διαπίστωσε ότι δεν είχε προηγηθεί έρευνα αγοράς.

Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα να χαθούν, σύμφωνα με τον ίδιο, τέσσερις με πέντε μήνες, προκαλώντας πρόσθετη καθυστέρηση σε μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται κρίσιμη για την ασφάλεια και την ομαλή λειτουργία της εναέριας κυκλοφορίας.

«Το πρόβλημα δεν είναι ποιος θα πάρει την προμήθεια. Το θέμα είναι ότι χρειαζόμαστε ένα δίκτυο και φαίνεται ότι οι χειρισμοί δημιουργούν περαιτέρω καθυστέρηση», τόνισε, επισημαίνοντας ότι οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί θα πρέπει να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα των πρόσφατων γεγονότων.

Η εκκρεμότητα με το νέο σύστημα και την ψηφιακή υποδομή

Ένα ακόμη ζήτημα που ανέδειξε αφορά τη δωρεά νέου συστήματος, το οποίο, όπως ανέφερε, αναμενόταν να παραδοθεί στα τέλη Ιανουαρίου. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, εξακολουθεί να απουσιάζει το απαραίτητο ψηφιακό δίκτυο που θα υποστηρίξει τη λειτουργία του και θα επιτρέψει τη μεταφορά των πληροφοριών από και προς τις κεραίες στις ορεινές περιοχές.

«Πρέπει υποτίθεται τέλη του Γενάρη να παραδοθεί το νέο σύστημα που έγινε δωρεά και δεν έχουμε το ψηφιακό δίκτυο για να υποστηρίξει αυτό το σύστημα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο πρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας υπογράμμισε ότι το ζήτημα είναι εξαιρετικά επίκαιρο και για την Ελλάδα, καθώς, παρά το γεγονός ότι το πρόβλημα στη χώρα μας είναι μικρότερης κλίμακας σε σχέση με εκείνο των ΗΠΑ, μπορεί να αντιμετωπιστεί ευκολότερα, εφόσον ληφθούν οι κατάλληλες αποφάσεις.

«Ευτυχώς στην Ελλάδα είναι πολύ μικρότερης κλίμακας το πρόβλημα, δεν το υποβαθμίζω, μπορεί να λυθεί πιο εύκολα. Αυτό θέλω να πω, αρκεί να παρθούν σωστές αποφάσεις», σημείωσε.

Τι συμβαίνει όταν χαθεί η εικόνα του ραντάρ

Εξηγώντας τις επιπτώσεις μιας εκτεταμένης τεχνικής βλάβης στα συστήματα αεροναυτιλίας, ο κ. Ψαρρός ανέφερε ότι το πρόβλημα μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τις επικοινωνίες μεταξύ ελεγκτών και πιλότων, αλλά και τη μετάδοση των δεδομένων που συνθέτουν την εικόνα του ραντάρ.

Όπως εξήγησε, η απώλεια της εικόνας του ραντάρ δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατος ο έλεγχος της εναέριας κυκλοφορίας, καθώς υπάρχουν διαδικασίες που επιτρέπουν στους ελεγκτές να συνεχίσουν να διαχειρίζονται τα αεροσκάφη χωρίς τη χρήση ραντάρ.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη μέθοδος είναι σχεδιασμένη για σημαντικά μικρότερο όγκο κυκλοφορίας και προϋποθέτει μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας μεταξύ των αεροσκαφών.

«Το δύσκολο είναι η μετάβαση από εκεί που κάνεις έλεγχο με ραντάρ και έχεις πολύ περισσότερη κυκλοφορία, ξαφνικά να αναγκαστείς να μεταβείς σε ένα άλλο είδος ελέγχου και να μειώσεις τα αεροπλάνα που είναι στον αέρα», ανέφερε.

Στην περίπτωση αυτή, απαιτείται να σταματήσουν οι απογειώσεις, ενώ τα αεροσκάφη που βρίσκονται ήδη στον αέρα πρέπει να οδηγηθούν με ασφάλεια προς τα αεροδρόμια. Η μεγαλύτερη δυσκολία για τους ελεγκτές είναι ακριβώς η μετάβαση από το ένα σύστημα ελέγχου στο άλλο, καθώς πρέπει να διαχειριστούν μια εντελώς διαφορετική επιχειρησιακή συνθήκη.

Δύσκολη η κυβερνοεπίθεση στα παλαιά συστήματα, σύμφωνα με τον πρόεδρο των Ελεγκτών

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο η αναστάτωση στις ΗΠΑ να προκλήθηκε από κακόβουλη ενέργεια ή κυβερνοεπίθεση, αλλά και για το κατά πόσο ευάλωτα είναι τα παλαιά συστήματα στην Ελλάδα, ο Παναγιώτης Ψαρρός εκτίμησε ότι ένα τέτοιο σενάριο είναι λιγότερο πιθανό.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, το γεγονός ότι τα συστήματα είναι τόσο παλιά καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πραγματοποίηση κυβερνοεπίθεσης, απορρίπτοντας ουσιαστικά την πιθανότητα αυτή ως βασικό σενάριο για το περιστατικό.

Κλείνοντας, επανέλαβε την ανάγκη να προχωρήσουν οι απαραίτητες τεχνολογικές αναβαθμίσεις, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση των αδυναμιών στις υποδομές επικοινωνιών δεν μπορεί να περιμένει, καθώς πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τη λειτουργία και την ασφάλεια των αερομεταφορών.