ΔΕΘ: Τα πρώτα εκατό χρόνια ήταν… παράξενα
Ούτως ή άλλως η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης δεν υπήρξε ποτέ απλώς μια εμπορική διοργάνωση, χώρος ψυχαγωγίας ή πολιτικής αρένας...
North Stories 
Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης δεν ξεκίνησε το 1926 σαν κάποια εθνικά αποδεκτή ιδέα. Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές της ίδιας της διοργάνωσης, ο Νικόλαος Γερμανός πρότεινε μια διεθνή εμποροπανήγυρη και οι οικονομικοί κύκλοι της Αθήνας αντέδρασαν σαν να τους ζητούσαν να μεταφέρουν το κοινοβούλιο στη δυτική Θεσσαλονίκη. Το θεώρησαν απειλή για τα συμφέροντά τους, προσπάθησαν να το καθυστερήσουν, να το μποϊκοτάρουν, να το… θάψουν. Το αρμόδιο υπουργείο κράτησε την κλασική ελληνική στάση «ας το δούμε λίγο». Και όμως, η τότε πολύπαθη… συμπρωτεύουσα με επιμονή και πίεση το πέρασε. Από εκείνη τη στιγμή, η έκθεση φαίνεται να πήρε μια πολύ συγκεκριμένη απόφαση ότι οκ το εμπόριο είναι ωραίο, αλλά το απόλυτο, καθαρό, ανεπεξέργαστο… παράλογο είναι αυτό που πραγματικά πουλάει.
Το 1928, όπως καταγράφουν τα λευκώματα της έκθεσης, μια εταιρεία παρουσίασε ομοίωμα του Λευκού Πύργου από σαπούνι. Όχι μεταλλικό. Όχι ξύλινο. Σαπούνι. Οι επισκέπτες στέκονταν μπροστά σε ένα μνημείο που, θεωρητικά, μπορούσες να το πάρεις σπίτι, να το βάλεις στο μπάνιο και να πλυθείς με αυτό μέχρι να εξαφανιστεί. Την ίδια εποχή, μέσα στους χώρους, στήνονταν λούνα πάρκ με τον «Γύρο του Θανάτου» μια μοτοσικλέτα που γυρνούσε σε κάθετο… βαρέλι! Γιατί να περιοριστείς σε γεωργικά μηχανήματα και υφάσματα όταν μπορείς να προσθέσεις και λίγο υπαρξιακό τρόμο ανάμεσα στα περίπτερα; Και όπως φάνηκε από την προσέλευση του κόσμου, αυτό τους έλειπε.
Το 1954 το αμερικανικό περίπτερο, σύμφωνα με τις ίδιες ιστορικές συνοψίσεις, παρουσίασε κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης. Οι επισκέπτες έβλεπαν για πρώτη φορά τον εαυτό τους στην οθόνη και αντιδρούσαν σαν να είχαν μόλις ανακαλύψει ότι υπάρχουν και μάλιστα τους έβαλαν σε κουτί! Ήταν η εποχή που η τεχνολογία ακόμα έμοιαζε με μαγεία και η ΔΕΘ την σερβίριζε χωρίς κανένα φίλτρο, χωρίς προειδοποίηση, χωρίς καν να ρωτήσει αν το κοινό ήταν έτοιμο. Τρία χρόνια αργότερα, το 1957, σύμφωνα με τις αφηγήσεις και όπως έχει υιοθετηθεί από τη Helexpo, γεννήθηκε ο φραπές. Ένα τυχαίο πείραμα δημιούργησε -λέει- το επίσημο ρόφημα της ραθυμίας ίσως και της Θεσσαλονίκης.
Το 1964, κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου που τότε ήταν συνυφασμένο με την έκθεση, η Ελένη Ανουσάκη εμφανίστηκε με φόρεμα και τόσο βαθύ ντεκολτέ που σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής προκάλεσε παρέμβαση εισαγγελέα για προσβολή της δημόσιας αιδούς. Αστυνομικοί προσπάθησαν να την εμποδίσουν να μπει. Η ίδια αργότερα έδωσε πιο ήπια εκδοχή, αλλά η ουσία παραμένει, στη ΔΕΘ ακόμα και ένα ντεκολτέ μπορούσε να γίνει θέμα δημόσιας τάξης. Γιατί όχι; Αν έχεις ήδη σαπουνένιο μνημείο και Γύρο του Θανάτου, το επόμενο λογικό βήμα είναι να στείλεις την αστυνομία για ένα… ντεκολτέ! Το 1965, σύμφωνα με λεπτομερείς καταγραφές της 30ής ΔΕΘ, Αμερικανοί αστροναύτες και Σοβιετικοί κοσμοναύτες πάτησαν τον… πλανήτη της Έκθεσης. Η Θεσσαλονίκη έγινε προσωρινά το πεδίο της διαστημικής κούρσας του Ψυχρού Πολέμου. Οι Αμερικανοί δήλωσαν περήφανοι που η λέξη «αστροναύτης» είναι ελληνική. Οι Σοβιετικοί μίλησαν για την ελληνική μυθολογία ως πηγή θάρρους. Όλα αυτά ενώ δίπλα πουλιόντουσαν τρακτέρ και καραμέλες. Λίγα χρόνια αργότερα η κρατική ΕΡΤ έκανε αφιέρωμα -στις εκπομπέςΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ και ΕΛΛΑΔΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ Η ΑΘΗΝΑ- για την ιστορία της ΔΕΘ με τη φωνή του Αλέξη Κωστάλα και τις πιο… διαστημικές και εξωπλανητικές μουσικές. Πιθανοτατα και η πρωτεύουσα είχε αποδεχθεί οτι η Έκθεση στοχεύει στο διάστημα.
Το 1966 συνελήφθη άντρας με γυναικεία ρούχα για προσβολή της δημόσιας αιδούς καθώς περιφερόταν στους χώρους. Και το 1968, σύμφωνα με αναφορές της έκθεσης, στο λούνα παρκ εκτέθηκε νεκρή φάλαινα ονόματι «Γολιάθ», μήκους περίπου 22 μέτρων, ανάμεσα σε ρόδες και παιχνίδια. Γιατί; Γιατί το κοινό προφανώς χρειαζόταν οπωσδήποτε να δει ένα θαλάσσιο κήτος σε κατάσταση προηγούμενης ζωής για να ολοκληρώσει την εμπορική του εμπειρία. Στα πιο κοντινά μας χρόνια, το 2020 η έκθεση ματαιώθηκε εντελώς λόγω πανδημίας η πρώτη πλήρης ακύρωση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από την πρώτη στιγμή που η ΔΕΘ άρχισε να φιλοξενεί πρωθυπουργούς, ξεκινώντας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1928, μέχρι σήμερα, το “Ι.ΒΕΛΛΙΔΗΣ” μετατράπηκε σταδιακά σε κάτι πολύ περισσότερο από εμπορικό βήμα. Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, καθιερώθηκε ως το ετήσιο πολιτικό σόου της χώρας, όπου κάθε ηγέτης κυβέρνησης κάνει οικονομικές εξαγγελίες σαν να μοιράζει εισιτήρια για μια καλύτερη ζωή από… αύριο. Πρώτα έρχονταν ο εκάστοτε πρωθυπουργός και ύστερα οι υπόλοιποι αρχηγοί των κομμάτων. Βέβαια φέτος ένας εξ αυτών δεν φαίνεται να σέβεται την παράδοση και τη σειρά.
Το 2009 ο Γιώργος Παπανδρέου, στο πλαίσιο της ΔΕΘ, είπε τη φράση που τον κυνηγάει ,«Λεφτά υπάρχουν». Το 2014 ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε το περίφημο «Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης» ένα πακέτο υποσχέσεων που ακουγόταν σαν μουσική στα αυτιά όσων είχαν κουραστεί από τη λιτότητα. Η πόλη όλα τα ακούει με το χαμόγελο εκείνου που έχει μάθει ότι τα φώτα θα σβήσουν, τα τηλεοπτικά συνεργεία θα φύγουν και οι… λογαριασμοί θα μείνουν. Βέβαια ευτυχώς τώρα τελευταία θα μείνουν και έργα, όπως το μετρό, η επέκταση του και η νέα περιφερειακή οδός. Όμως οι περισσότεροι κάτοικοι πλέον αποφεύγουν να βολτάρουν την ημέρα των εγκαινίων στο κέντρο της πόλης, είτε για το φόβο συγκεντρώσεων και επεισοδίων είτε για ενδεχόμενο μπάχαλο στο κυκλοφοριακό της πόλης, αφού για λόγους ασφαλείας πιθανότατα θα κλείσουν ορισμένοι σταθμοί του Μετρό Θεσσαλονίκης. Συνεπώς είναι αμφίβολο αν θα υπάρξει προσέλευση κόσμου όπως παλιά, ακομη και στην περίπτωση που η νέα διοίκηση αποφασίσει να ανοίξει τις πύλες της, χωρίς εισιτήρια και χωρίς προσκλήσεις, όπως είχε κάνει στο ξεκίνημα της δημιουργίας της, ο ιδρυτής Νικόλαος Γερμανός ώστε ο κόσμος να μάθει και να αγαπήσει την έκθεσή τους…
