ΔΕΘ: Στη σκιά του… γαϊδάρου

Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης και το ξεκίνημά της θυμίζουν έντονα το θεατρικό έργο του Ελβετού Φρίντριχ Ντύρρενματ «Περί όνου σκιάς» το οποίο εμπνεύστηκε από τα αρχαία Άβδηρα όπου οδοντίατρος νοικιάζει έναν γάιδαρο. Στη μέση του δρόμου, κάτω από τον καυτό ήλιο, κάθεται για λίγο να ξεκουραστεί στη σκιά του ζώου αλλά ο αγωγιάτης απαιτεί επιπλέον λεφτά διότι νοίκιασε τον γάιδαρο και όχι τη σκιά του! Από αυτή την ασήμαντη, σχεδόν γελοία διαφορά, ξεσπά δικαστική μάχη. Η πόλη διχάζεται σε δύο παρατάξεις, τους Ονικούς και τους Σκιερούς. Μπαίνουν στην αρένα δικηγόροι, πολιτικοί, ιερείς, κάτοικοι κ.α. Ο φανατισμός φουντώνει. Και στο τέλος η πόλη σχεδόν καταστρέφεται  για μια… σκιά.

Ακριβώς η ίδια λογική ίσχυσε και για τη Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ού αιώνα. Μια πόλη που μόλις έχει ενταχθεί στο ελληνικό κράτος, γεμάτη πρόσφυγες, με πληγές ακόμα ανοιχτές, αποφασίζει να διεκδικήσει τον δικό της ρόλο στον εμπορικό χάρτη της χώρας. Ο Νικόλαος Γερμανός οραματίζεται μια διεθνή εμποροπανήγυρη. Η ιδέα της ΔΕΘ γεννιέται το 1925 και πραγματοποιείται το 1926. Όχι χωρίς εμπόδια. Όχι χωρίς γραφειοκρατία από την Αθήνα. Όχι χωρίς εκείνη τη διαρκή, υπόγεια ή και ανοιχτή αντιπαλότητα ανάμεσα στην πρωτεύουσα και τη συμπρωτεύουσα. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η σκιά του γαϊδάρου. Η ίδια η έκθεση ήταν ένα πρακτικό εμπορικό γεγονός.

Αυτό που πραγματικά διεκδικούσαν και οι δύο πλευρές ήταν η σκιά, το κύρος, ο συμβολισμός, το ποιος θα ελέγχει τον λόγο και τους πόρους της βόρειας Ελλάδας. Η Θεσσαλονίκη ήθελε τη δική της φωνή και τον δικό της χώρο στο εμπορικό και συμβολικό παιχνίδι. Η Αθήνα κρατούσε τα κλειδιά της εξουσίας και των εγκρίσεων. Και ανάμεσα στους δύο πόλους γεννήθηκαν προστριβές που πολλές φορές έμοιαζαν δυσανάλογες με το πραγματικό διακύβευμα, ακριβώς όπως η σκιά εκείνου του γαϊδάρου. Το έργο του Ντύρρενματ δεν μιλάει κυριολεκτικά για την Ελλάδα. Μιλάει όμως για κάτι βαθιά ελληνικό και ταυτόχρονα παγκόσμιο, για το πόσο εύκολα μια διαφορά κύρους, μια διεκδίκηση συμβόλου, μια τοπική φιλοδοξία μπορεί να μετατραπεί σε αιτία διχασμού. Για το πώς τα συμφέροντα -συνήθως μικροπολιτικά ή μεγάλα οικονομικά- ντύνονται με ιδεολογία και οι άνθρωποι χωρίζονται σε παρατάξεις για πράγματα που, από απόσταση, φαίνονται δευτερεύοντα. Η ΔΕΘ τελικά καθιερώθηκε μετ εμποδίων, πολλών εμποδίων. Έγινε θεσμός. Έγινε ταυτότητα της Θεσσαλονίκης. Και κάθε χρόνο, σχεδόν έναν αιώνα μετά, εξακολουθεί να είναι το μεγάλο ραντεβού της πόλης με τον εαυτό της και με την υπόλοιπη χώρα. Ίσως ακριβώς επειδή κάποιοι τότε δεν συμβιβάστηκαν να μείνουν στη σκιά ή να την πληρώσουν επιπλέον. Οι διαφορές θα υπάρχουν πάντα, το ζήτημα είναι αν θα τις αφήσουμε να μας καταπιούν ή αν θα μάθουμε -επιτέλους- να τις αντιμετωπίζουμε χωρίς να «χαλάμε» την πόλη…

Στα χαρακώματα κυβέρνηση – Τσίπρας πριν από τη ΔΕΘ