ΠΑΟΚ και Παρτίζαν: Δύο ονόματα, μία φωνή, μία ασπρόμαυρη καρδιά!

Μια συζήτηση με τον Κυριάκο Στ. Χατζηκυριακίδη, Επίκουρο Καθηγητή Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και Έδρας Ποντιακών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενόψει του αγώνα ΠΑΟΚ-Παρτιζάν στις 14 Νοεμβρίου στις 16.45. 

Κύριε Καθηγητά, μιλήσατε και στο επιστημονικό συνέδριο του ΠΑΟΚ 100 χρόνια “Ποδόσφαιρο και Κοινωνία” που έγινε στο ΑΠΘ, πείτε μας πώς ξεκίνησε η σχέση των οπαδών του ΠΑΟΚ με την Παρτίζαν Βελιγραδίου και ποια είναι η ιστορική της αφετηρία;

Η «αδελφοποίηση», όπως την αποκαλούν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, διαμορφώθηκε μέσα από προσωπικές πρωτοβουλίες, αλληλογραφία, ανταλλαγές, ταξίδια και φιλοξενία. Αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση επικοινωνίας «από τα κάτω», μέσω της οποίας η τοπική οπαδική ταυτότητα απέκτησε διεθνική εμβέλεια και σταθερό κοινωνικό περιεχόμενο.

Η συνεξέταση προφορικών μαρτυριών, ιδιωτικών επιστολών, οπαδικών εντύπων και φωτογραφικού υλικού αναδεικνύει διαδοχικές φάσεις αυτής της προσέγγισης. Ο Χρήστος Παπανικολάου, γνωστός στους παλαιότερους ως «Αρχηγός» της Θύρας 4, συνδέει τις πρώτες γνωριμίες με τις μετακινήσεις του μπασκετικού ΠΑΟΚ στο Βελιγράδι κατά την περίοδο 1986-1988. Η συμπαράσταση οπαδών της Παρτίζαν στον ΠΑΟΚ απέναντι στον Ερυθρό Αστέρα προσέφερε, σύμφωνα με την αφήγησή του, ένα αρχικό πεδίο συνάντησης. 

Ποιος ήταν ο ρόλος των οπαδικών εντύπων και της αλληλογραφίας στη διαμόρφωση αυτής της φιλίας;

Σε μια εποχή κατά την οποία η επικοινωνία στηριζόταν κυρίως στο ταχυδρομείο, περιοδικά όπως το ιταλικό Supertifo λειτουργούσαν ως δίκτυα ανταλλαγής εικόνων, διευθύνσεων και εμπειριών. Οι φωτογραφίες των εξεδρών, οι αφηγήσεις μετακινήσεων και οι αγγελίες αλληλογραφίας επέτρεπαν στους αναγνώστες να αναγνωρίσουν συγγένειες με μακρινές κερκίδες. Επιπλέον, η κυκλοφορία βιντεοκασετών προσέθετε τον ήχο, την κίνηση και τη συλλογική ένταση, μεταφέροντας την ατμόσφαιρα ενός γηπέδου πολύ πέρα από τα γεωγραφικά όριά του.

Στις αρχές του 1992, ο Uroš Rajković, ηγετικό στέλεχος των οργανωμένων οπαδών της Παρτίζαν, των Grobari που σημαίνει νεκροθάφτες, εντόπισε στο Supertifo αγγελία οπαδού του ΠΑΟΚ και ανταποκρίθηκε στέλνοντας επιστολή και φωτογραφίες. Η απάντηση προήλθε από τον Παπανικολάου, ο οποίος συστηνόταν ως ένα από τα ηγετικά μέλη της Θύρας 4 και ζητούσε χώρο στο έντυπο του Σέρβου συνομιλητή του για την παρουσίαση της κερκίδας του ΠΑΟΚ. Η αναφορά στην αδελφική σχέση Ελλήνων και Σέρβων προσέδιδε στην επαφή ένα ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο. Η αμοιβαία ανταπόκριση μετέτρεψε αυτή τη συμβολική εγγύτητα σε συγκεκριμένη προσωπική γνωριμία. 

Γιατί το 1996 θεωρείται χρονιά-ορόσημο για την εδραίωση της αδελφοποίησης;

Το ‘96, ο δεκαεννιάχρονος Αλέξανδρος από την Καβάλα έγραψε στον Uroš Rajković, έχοντας βρει τη διεύθυνσή του στην εφημερίδα «ΠΑΟΚΤΣΗΣ». Φωτογραφίες, περιοδικά, σημαίες, κασκόλ και ειδήσεις κυκλοφορούσαν ανάμεσα στις δύο πλευρές, δημιουργώντας προσδοκίες συνέχειας και αμοιβαιότητας. Στην εμβάθυνση της επικοινωνίας συνέβαλε ουσιαστικά και ο Παύλος Κεσικιάδης.

Ο Uroš Rajković αποδίδει στο 1996 ιδιαίτερη σημασία ως ορόσημο εδραίωσης της φιλίας, καθώς η χρονολογία αυτή αποτυπώνει την πύκνωση των επαφών και τη μετάβαση από μεμονωμένες γνωριμίες σε συλλογικό δεσμό. Το αφιέρωμα του περιοδικού Daj Gol στον ΠΑΟΚ (Φεβρουάριο του 1997), με συνεντεύξεις μελών της Θύρας 4 και του συνδέσμου Νεάπολης, διεύρυνε την αμοιβαία γνωριμία, προβάλλοντας πρακτικές, σύμβολα και αφηγήσεις της ελληνικής κερκίδας.

Πότε η σχέση των δύο πλευρών απέκτησε δημόσια έκφραση μέσα στα γήπεδα και ποιες συναντήσεις υπήρξαν καθοριστικές;

Η δημόσια έκφραση της σχέσης συνδέθηκε με τον αγώνα μπάσκετ Παρτίζαν-Κροάσια Οσιγκουράνιε Σπλιτ στο Αλεξάνδρειο Μέλαθρο, στις 6 Φεβρουαρίου 1997. Μέσα στο εύθραυστο μεταπολεμικό περιβάλλον των σερβοκροατικών σχέσεων, η επιλογή της Θεσσαλονίκης μετέτρεψε την τυπικά ουδέτερη έδρα σε χώρο ευνοϊκό για την Παρτίζαν. Ανάμεσα στους πολυάριθμους οπαδούς της βρέθηκε κι ένας μικρός αλλά συμβολικά σημαντικός πυρήνας Παοκτσήδων. Η αλληλογραφία αποκτούσε πλέον κοινό χώρο, πρόσωπα και συλλογική εικόνα. Παράλληλα, η συμπαράσταση προς μια σερβική ομάδα απέναντι σε κροατικό αντίπαλο αποτύπωνε τη συνύπαρξη της διασυνοριακής προσέγγισης με τις εντάσεις της βαλκανικής συγκυρίας.

Τον Αύγουστο του ίδιου έτους, η παρουσία των  Grobari στην Τούμπα, στον αγώνα ΠΑΟΚ-Σπάρτακ Τρνάβα, ενίσχυσε την αμοιβαιότητα των επισκέψεων. Το οπαδικό έντυπο KOP (Σεπτέμβριος 1997) κατέγραψε την περιήγηση στη Θεσσαλονίκη, τη συνάντηση με τους οικοδεσπότες και την εμπειρία της κερκίδας. Η καταληκτική παρομοίωση των Παοκτσήδων με «μακρινούς συγγενείς», που είχαν έρθει κοντά εκείνον τον Αύγουστο, συμπύκνωνε τον μετασχηματισμό της οπαδικής συμπάθειας σε προσωπική οικειότητα. Η πόλη και το γήπεδο λειτουργούσαν από κοινού ως τόποι οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Πώς εξελίχθηκε η αδελφοποίηση από τη δεκαετία του 2000 και τι συμβολίζει το σύνθημα «Iste boje, ista vera»;

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι επαφές απέκτησαν μεγαλύτερη συχνότητα και έκταση. Η παρουσία οπαδών του ΠΑΟΚ στον αγώνα Παρτίζαν-Ρεάλ Μαδρίτης το 2003, η μετακίνηση των Grobari για την αναμέτρηση Ντέμπρετσεν–ΠΑΟΚ τον Νοέμβριο του 2003, καθώς και η παρουσία τους στον επεισοδιακό αγώνα Ερυθρού Αστέρα-ΠΑΟΚ για το ULEB Cup, στις 5 Δεκεμβρίου 2006, ενίσχυσαν την πρακτική της σταθερής και αμοιβαίας υποστήριξης.

Επιπροσθέτως, τα φιλικά παιχνίδια ποδοσφαίρου από το 2000 και εξής, καθώς και οι επίσημες αναμετρήσεις μπάσκετ μεταξύ των δύο ασπρόμαυρων ομάδων το 2017 και το 2025, προσέφεραν ευκαιρίες δημόσιας επιβεβαίωσης του δεσμού. Η σημαντικότερη εξέλιξη αφορούσε την κοινωνική εμβάθυνσή του με φιλοξενίες σε σπίτια και οικογενειακές φιλίες οπαδών συγκροτώντας ένα διαρκές δίκτυο, το οποίο απέκτησε διαγενεακή συνέχεια.

Μέσα σε αυτή την πορεία διαμορφώθηκε και το σύνθημα «Iste boje, ista vera» («ίδια χρώματα, ίδια πίστη») στη δεκαετία του 2000, καθώς τα ασπρόμαυρα χρώματα και η ορθόδοξη αναφορά συμπύκνωναν συμβολικά μια ήδη εδραιωμένη σχέση. Το ευρύτερο κλίμα ελληνοσερβικής προσέγγισης της δεκαετίας του 1990 προσέφερε πρόσθετους κώδικες οικειότητας, ενώ οι προσωπικές επαφές διατηρούσαν τη δική τους δυναμική. Να θυμίσω και κάτι που επίσης πολλαπλασίασε την ενότητα της σχέσης και έχει να κάνει με τις εκδηλώσεις συμπαράστασης των οπαδών της Παρτίζαν μετά την πυρκαγιά στο Μάτι το 2018 και βέβαια τις πρωτοβουλίες μνήμης και οικονομικής ενίσχυσης μετά το πολύνεκρο τροχαίο στη Ρουμανία, στις αρχές του 2026, κατέστησαν ορατό το βάθος της αμοιβαίας δέσμευσης.

Ποια είναι σήμερα η σημασία της σχέσης ΠΑΟΚ–Παρτίζαν και τι συμβολίζει το φιλικό παιχνίδι των δύο ομάδων στις 14 Νοεμβρίου;

Ο χαρακτηρισμός του ΠΑΟΚ ως «αδελφικού συλλόγου» από τη διοίκηση της Παρτίζαν και το κοινό τραγούδι «Paok Partizan» από το σερβικό συγκρότημα Blicaj, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την ίδρυση του ΠΑΟΚ, αποτύπωσαν τη μεταφορά της αδελφικής σχέσης στο επίσημο λεξιλόγιο των δύο συλλόγων, ένωσαν τις φωνές των δύο κερκίδων σε μία και διεύρυναν τη συμβολική απήχηση της φιλίας τους. Μέσα σε αυτή τη μακρά ιστορική διαδρομή εντάσσεται και το φιλικό παιχνίδι ΠΑΟΚ-Παρτίζαν στις 14 Νοεμβρίου 2026, προσφέροντας μία ακόμη ευκαιρία δημόσιας επιβεβαίωσης ενός δεσμού που ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού.

Στις 14 Νοεμβρίου ας υποδεχθούμε, λοιπόν, τη δική μας Παρτιζάν (Partizan svog)!