Το λάθος στην ανατροφή που πληγώνει την αυτοπεποίθηση των παιδιών

Όπως σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, έτσι και στην αλληλεπίδραση μεταξύ γονέα και παιδιού, ο θυμός, οι έντονες διαφωνίες και οι τσακωμοί αποτελούν ενίοτε μέρος της καθημερινότητας.

Όταν όμως οι συγκρούσεις αυτές παύουν να είναι μεμονωμένα περιστατικά και μετατρέπονται σε καθημερινό φαινόμενο, η κατάσταση καθίσταται πλέον προβληματική, αφήνοντας σοβαρά αποτυπώματα στην ψυχοσύνθεση των ανηλίκων.

Πρόσφατη μελέτη από την Κίνα αναδεικνύει τις βαριές συνέπειες μιας τέτοιας σχέσης, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η σκληρή, αυταρχική ανατροφή αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων, αλλά και επιθετικής συμπεριφοράς στα παιδιά.

Η βίαιη ανατροφή αυξάνει τον κίνδυνο κατάθλιψης

Όπως εξηγεί ο ψυχίατρος και ψυχολόγος Στέφαν Μπέντερ, μια σκληρή ανατροφή ξεπερνά τα όρια των περιστασιακών ξεσπασμάτων. Αντίθετα, περιλαμβάνει «διαφορετικές μορφές βίας, πειθαρχίας και ελέγχου».

Τα χτυπήματα ή ο σωματικός εξαναγκασμός αποτελούν μόνο τη μία όψη του νομίσματος. Μια εξίσου επικίνδυνη μορφή είναι η ψυχολογική βία: η προσβλητική κριτική, η επιθετική γλώσσα, η χειραγώγηση ή η εσκεμμένη απόκρυψη αγάπης. Σε αυτά τα περιβάλλοντα, τα παιδιά μπορεί να δείχνουν άμεση υπακοή, όμως αυτή η συμπεριφορά που πηγάζει από τον φόβο έχει βαρύ τίμημα.

«Μια χρόνια υπερβολικά σκληρή ανατροφή συνιστά πράγματι μια χρόνια τραυματική εμπειρία», τονίζει ο Μπέντερ, υπογραμμίζοντας πως με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται δραματικά ο κίνδυνος κατάθλιψης.

Παράλληλα, τα παιδιά που νιώθουν επανειλημμένως πως τα ίδια ή τα συναισθήματά τους παραγκωνίζονται, δυσκολεύονται μεταγενέστερα να αντιληφθούν και να ρυθμίσουν τον εσωτερικό τους κόσμο. Όποιος μεγαλώνει υπό το βάρος της βίας και χωρίς ελευθερίες, χάνει την πίστη στον εαυτό του και στην ικανότητά του να επηρεάζει θετικά τις καταστάσεις, θεωρώντας ότι αδυνατεί να διαχειριστεί προκλήσεις και να πετύχει στόχους.

Για τον λόγο αυτό, είναι αδήριτη ανάγκη τα παιδιά να μάθουν να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα αυτόνομα, καλλιεργώντας την αυτοπεποίθησή τους και τον αυτοέλεγχο. Μια ανατροφή βασισμένη στον καταναγκασμό εμποδίζει αυτή την εξέλιξη, σημειώνει ο Μπέντερ, διευθυντής στην Κλινική Ψυχιατρικής, Ψυχοσωματικής και Ψυχοθεραπείας Παιδιών και Εφήβων στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κολωνίας.

Διαφορετική η εκδήλωση στα αγόρια και τα κορίτσια

Ο ειδικός επισημαίνει ακόμη ότι η εσωτερική οδύνη εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με το φύλο:

• Αγόρια: Η δυσαρέσκεια εξωτερικεύεται συχνότερα με διαταραχές της κοινωνικής συμπεριφοράς ή ακόμη και με παραβατικότητα.
• Κορίτσια: Τείνουν προς την εσωτερίκευση, εμφανίζοντας συναισθηματικά προβλήματα, κατάθλιψη, αγχώδεις ή διατροφικές διαταραχές, ιδιαίτερα από την περίοδο της εφηβείας και μετά.

Πώς πρέπει να ανατρέφεται ένα παιδί;

Στο ίδιο μήκος κύματος, η Έβελιν φαν Άσε, ψυχίατρος και ανώτερη επιμελήτρια στην Κλινική Ψυχικής Υγείας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Μίνστερ, αναφέρει πως υπάρχουν ενδείξεις ότι η αυταρχική ανατροφή ενδέχεται να αποτυπώνεται ακόμη και στο DNA, αυξάνοντας τις πιθανότητες κατάθλιψης αργότερα στη ζωή.

Σύμφωνα με την ίδια, το θεμέλιο μιας υγιούς ανατροφής είναι η συναισθηματική διαθεσιμότητα των γονέων: να ακούν ενεργά τα παιδιά και να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους φόβους και τις ανησυχίες τους. «Όταν υπάρχει κατά βάση μια καλή σχέση, τότε το να θυμώσει ένας γονιός περιστασιακά έχει φυσικά διαφορετική βαρύτητα», εξηγεί.

Παράλληλα, απαραίτητη είναι η ύπαρξη σαφών καν.όνων και ορίων, τα οποία πρέπει να επικοινωνούνται με σαφήνεια, συνοδευόμενα από τις ανάλογες συνέπειες όταν παραβιάζονται.

«Όσο μικρότερα είναι τα παιδιά, τόσο μεγαλύτερο ρόλο παίζουν οι γονείς», συμπληρώνει ο Μπέντερ, η ομάδα του οποίου σχεδιάζει ειδικά προγράμματα εκπαίδευσης γονέων για την αποτελεσματική υποστήριξη των παιδιών.

Όπως καταλήγει η φαν Άσε, οι περισσότεροι γονείς κάνουν ήδη πολλά πράγματα σωστά. Το κλειδί παραμένει η συνεχής καλλιέργεια μιας στενής σχέσης με τα παιδιά, προσφέροντάς τους την απαραίτητη αγάπη, προσοχή και αμέριστη αποδοχή