Μήπως τα μωρά καταλαβαίνουν περισσότερα απ’ όσα νομίζουμε

Για χρόνια, η εικόνα του βρέφους που «απλώς παρατηρεί» τον κόσμο γύρω του κυριαρχούσε στη δημόσια αντίληψη. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να ανατρέψει αυτή την υπόθεση, αποκαλύπτοντας ότι ο εγκέφαλος των μωρών λειτουργεί με πολύ μεγαλύτερη πολυπλοκότητα ήδη από τους πρώτους μήνες ζωής.

Έρευνα του Trinity College στο Δουβλίνο δείχνει ότι βρέφη μόλις δύο μηνών μπορούν να διακρίνουν τα έμψυχα από τα άψυχα αντικείμενα — μια ικανότητα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πως αναπτύσσεται αργότερα.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στις 2 Φεβρουαρίου στο περιοδικό Nature Neuroscience και βασίζονται σε ανάλυση λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI) σε περισσότερα από 130 βρέφη.

Πώς «διαβάζουν» οι επιστήμονες τον βρεφικό εγκέφαλο

Η λειτουργική μαγνητική τομογραφία επιτρέπει στους ερευνητές να καταγράφουν μεταβολές στα επίπεδα οξυγόνου του αίματος στον εγκέφαλο, αποτυπώνοντας έτσι ποια εγκεφαλικά δίκτυα ενεργοποιούνται μπροστά σε διαφορετικά ερεθίσματα.

Στη μελέτη, τα δύο μηνών βρέφη υποβλήθηκαν σε απεικόνιση ενώ ήταν ξύπνια. Τοποθετήθηκαν άνετα σε ειδικά μαξιλάρια τύπου “bean bag”, φορούσαν προστατευτικά ακουστικά για τον θόρυβο του τομογράφου και παρακολουθούσαν εικόνες από δώδεκα κατηγορίες αντικειμένων που είναι οικεία κατά τον πρώτο χρόνο ζωής — από γάτες και πουλιά μέχρι δέντρα, πλαστικά παπάκια και καρότσια σούπερ μάρκετ.

Όπως εξηγεί η επικεφαλής της μελέτης, Κλιόνα Ο’Ντόχερτι, κάθε κατηγορία εικόνας δημιουργεί ένα διακριτό «μοτίβο υπογραφής» στον εγκέφαλο. Στους ενήλικες, αυτά τα μοτίβα είναι σταθερά και διακριτά όταν πρόκειται για έμψυχα και άψυχα ερεθίσματα. Το ερώτημα ήταν αν κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στα βρέφη. Η απάντηση ήταν καταφατική. Ακόμη πιο σαφής η διάκριση στους εννέα μήνες

Μάλιστα, πολλά από τα παιδιά επανεξετάστηκαν σε ηλικία εννέα μηνών. Από τα 66 βρέφη για τα οποία υπήρχαν συγκρίσιμα δεδομένα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η διάκριση μεταξύ έμψυχων και άψυχων αντικειμένων ήταν ακόμη πιο έντονη.

Αυτό υποδηλώνει ότι η συγκεκριμένη γνωστική ικανότητα όχι μόνο υπάρχει ήδη από πολύ νωρίς, αλλά ενισχύεται σημαντικά μέσα στον πρώτο χρόνο ζωής.

Τι αλλάζει αυτή η ανακάλυψη

Η σημασία της μελέτης ξεπερνά την απλή χαρτογράφηση της βρεφικής αντίληψης. Δείχνει ότι ο εγκέφαλος των μωρών οργανώνει τον κόσμο σε κατηγορίες πολύ πριν αυτό γίνει ορατό μέσα από τη συμπεριφορά.

«Τα βρέφη γνωρίζουν πολύ περισσότερα απ’ όσα πιστεύαμε», σημειώνει η Ο’Ντόχερτι. «Δεν είναι παθητικοί παρατηρητές. Ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται το περιβάλλον με εξαιρετικά σύνθετους τρόπους ήδη από τον πρώτο χρόνο ζωής — και πλέον μπορούμε να το μετρήσουμε».

Ο Γκουστάβο Σούντρε, καθηγητής Γονιδιωματικής Νευροαπεικόνισης και Τεχνητής Νοημοσύνης στο King’s College του Λονδίνου, επισημαίνει ότι τα ευρήματα ενδέχεται να ανοίξουν νέους δρόμους στην κατανόηση της ψυχικής υγείας.

Όπως εξηγεί, πολλές ψυχικές και νευροαναπτυξιακές διαταραχές διαγιγνώσκονται με βάση τη συμπεριφορά. Ωστόσο, οι εγκεφαλικοί μηχανισμοί που τις υποστηρίζουν μπορεί να διαμορφώνονται πολύ νωρίτερα — σε στάδια όπου δεν υπάρχουν ακόμη εμφανή συμπτώματα.

Ένα νέο παράθυρο στην πρώιμη ανάπτυξη

Η έρευνα προσφέρει ένα σπάνιο «παράθυρο» στον εγκέφαλο των βρεφών, αποκαλύπτοντας ότι οι θεμελιώδεις δομές κατανόησης του κόσμου — όπως η διάκριση ανάμεσα στο ζωντανό και το άψυχο — εγκαθίστανται εξαιρετικά νωρίς.

Ίσως, τελικά, τα μωρά να καταλαβαίνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα μπορούμε να δούμε. Και ίσως η επιστήμη να βρίσκεται μόλις στην αρχή της κατανόησης του πόσο δραστήριος είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος από τους πρώτους κιόλας μήνες ζωής.