Κατερίνα Νικολάτου: «Στο θέατρο όλα επιτρέπονται»

Από το Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ στο 12ο Φεστιβάλ Δάσους, Το Ψυγείο του Copi, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Νικολάτου, μάς δείχνει την ζωντάνια και φρέσκια ματιά των νεώτερων δημιουργών και καλλιτεχνών του θεάτρου στη Θεσσαλονίκης. Η σκηνοθέτιδα μιλά στο theopinion για τον σκοτεινό, γκροτέσκο και βαθιά ανθρώπινο κόσμο του Copi, αλλά και την συγκίνησή της για ένα έργο και μια συνεργασία που ξεκίνησε ως διπλωματική εργασία στο Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ και πλέον διεκδικεί επάξια τη θέση της στη θεατρική σκηνή της Θεσσαλονίκης.

Το έργο του Copi είναι πολυσύνθετο, μακριά έναν κλασικό ρεαλιστικό μονόλογο μοναξιάς. Πώς δουλέψατε με τον Δημοσθένη Μιχαηλίδη αυτό το πέρασμα από τον έναν ερμηνευτή σε ένα ολόκληρο πολυφωνικό σύμπαν;

Με τον Δημοσθένη γνωριζόμαστε από τα πρώτα χρόνια της φοίτησής μας στο Τμήμα Θεάτρου, οπότε νιώθω πως μας συνδέει κάτι πολύ ουσιαστικό, τόσο καλλιτεχνικά, όσο και ανθρώπινα. Από τις πρώτες κιόλας αναγνώσεις του έργου αισθανθήκαμε πως μπροστά μας ξεδιπλώνεται ένας κόσμος σαν κόμικ, γεμάτος εικόνες, χιούμορ και υπερβολή. Από εκεί και πέρα, η διαδικασία των προβών μάς οδήγησε να ανακαλύψουμε διαφορετικές οπτικές, ετερόκλητες ιδέες, αυτοσχεδιασμούς και μια μεγάλη δόση τρέλας. Μέσα όμως από όλες αυτές τις απρόσμενες μεταμορφώσεις και τις αλλεπάλληλες περσόνες, ο Copi αποκαλύπτει τελικά κάτι βαθιά ανθρώπινο: την απέραντη μοναξιά. Και αυτό είναι, πιστεύω, το μεγαλύτερο υποκριτικό challenge που καλούμαστε να διαχειριστούμε επί σκηνής.

Υπάρχει πάντα ένας κίνδυνος όταν ανεβάζει κανείς Copi σήμερα: να τον κάνει είτε «cult», είτε «γραφικό» ή ακόμη να τον υπερ-εξηγήσει. Πώς αντιμετωπίσατε το σκηνικό ανέβασμα αυτού του έργου;

Από την πρώτη στιγμή που διαβάσαμε το έργο, αισθανθήκαμε πως υπάρχει μέσα του κάτι βαθιά σκοτεινό και γκροτέσκο. Αυτό ήταν και το βασικό μας σημείο εκκίνησης. Κινηθήκαμε μέσα σε πολύ συγκεκριμένα αισθητικά πλαίσια, αντλώντας έμπνευση από το νουάρ σινεμά και τον γερμανικό εξπρεσιονισμό, αναζητώντας εικόνες παραμορφωμένες, αντιφατικές και σχεδόν εφιαλτικές. Δεν προσπαθήσαμε να βάλουμε φρένο στην τρέλα του έργου, αντίθετα, επιλέξαμε να την ακολουθήσουμε μέχρι τέλους, προκειμένου να γεννηθούν ακόμη πιο δυνατές και ανοίκειες εικόνες επί σκηνής. Με κεντρικό άξονα το ίδιο το ψυγείο και την ιδιότητά του να συντηρεί ό,τι βρίσκεται στο εσωτερικό του, φανταστήκαμε έναν κόσμο αργής σήψης και μούχλας γύρω του. Έναν κόσμο που αποσυντίθεται διαρκώς.

Το έργο μιλά για ομοφοβία, μοναξιά και θάνατο, αλλά δεν τα χειρίζεται με ευπρέπεια. Τι ρόλο παίζουν στο ανέβασμά σας ο σαρκασμός και το στοιχείο του γκροτέσκο που υπάρχει στο έργο και πώς ισορροπείτε ανάμεσα στο τραύμα και την σχεδόν ασεβή ματιά του Copi;

Θα μιλήσω με μία ατάκα του κειμένου “Εδώ είναι θέατρο, κυρία μου!”. Και θα συμπληρώσω με μία δανεική: “στο θέατρο όλα επιτρέπονται” (ίσως;). Η αθυροστομία και ο αυτοσαρκασμός του Copi είναι ακριβώς αυτό που επιτρέπει στο έργο να σαγηνεύει τόσο πολύ τον θεατή. Σκηνοθετικά, είναι αρκετά αντιφατικό να προσπαθείς να βρεις βάθος σε ένα κείμενο που εκ πρώτης όψεως φαίνεται να μην λαμβάνει τίποτα στα σοβαρά. Όμως, μέσα από αυτόν τον μικρόκοσμο που στήνει ο Copi, παρά την απουσία κανόνων και ορίων, προβάλλει μία γνώριμη κατάσταση. Η εικόνα της κοινωνίας μας παρουσιάζεται διαστρεβλωμένη, τεντωμένη από τα αυτιά ως τα νύχια, δίχως καμία απολύτως λογική συνάφεια. Η δραματουργία του απρόσμενου κρατά τον θεατή σε μια διαρκή έκσταση, όμως η θλιβερή ασχήμια και η γκροτεσκο αισθητική του υπενθυμίζει πως “Δεν θα βγούμε πότε από εδώ μέσα. Ποτέ. Ποτέ. Ποτέ.”.

Από το La Mano de Dios στο Ψυγείο, μοιάζει να σας ενδιαφέρουν οι στιγμές όπου η πραγματικότητα σπάει και γίνεται μύθος, φαντασίωση ή απειλή. Είναι αυτό ένα σταθερό σκηνοθετικό σας ενδιαφέρον;

Ως σκηνοθέτης ψάχνω πάντα έναν τρόπο να καταλάβω πως και γιατί ένα έργο που κρατώ στα χέρια μου καλείται να συνομιλήσει με το κοινό του σήμερα. Στην περίπτωση του Ψυγείου, αυτό που με κέντρισε από την αρχή ήταν η συνειδητοποίηση ότι ο Copi έγραψε το έργο μέσα στην εποχή της μεγάλης επιδημίας του AIDS. Ο ίδιος νοσούσε από τον ιό και γνώριζε πολύ καλά, όπως χιλιάδες άλλοι ασθενείς, ότι δεν υπάρχει θεραπεία. Όταν διαβάζεις το έργο υπό αυτή την οπτική, ξεδιπλώνονται αμέσως νέες πτυχές του. Η φαντασίωση, το παράλογο, η υστερία και το χιούμορ δεν λειτουργούν ως φυγή από την πραγματικότητα, αλλά ως ένας τρόπος να την αντέξεις και να την κοιτάξεις κατάματα. Αληθινός, πιστός και απαράμιλλα μη απολογητικός, ο Copi μας προσκαλεί να εξετάσουμε την σκληρή αλήθεια μέσα από τον υστερία της απόλυτης τρέλας. Και ίσως αυτό να είναι κάτι που με αφορά συνολικά ως δημιουργό: οι στιγμές όπου η πραγματικότητα ραγίζει και αποκαλύπτει κάτι πιο βαθύ, πιο σκοτεινό και ταυτόχρονα πιο ανθρώπινο.

Το Ψυγείο μπορεί να διαβαστεί και ως έργο για όσα «παγώνουμε» μέσα μας για να συνεχίσουμε να ζούμε. Υπάρχει, όμως, μια στιγμή όπου αυτά επιστρέφουν. Στη δική σας ανάγνωση, τι ακριβώς επιστρέφει στην Α.;

Στην ερώτηση “Τι υπάρχει στο εσωτερικό του ψυγείου” δεν μπορεί να δοθεί μία απλή απάντηση. Στο έργο παρουσιάζονται κάποιες μικρές αναφορές, μνήμες, θραύσματα του εαυτού και της ανθρώπινης ύπαρξης. Ίσως με αυτό το έργο ο Copi δεν ρωτά τόσο τι κρύβει η Α. στο ψυγείο της, όσο τι κρύβουμε εμείς στα δικά μας: φόβοι, τραύματα, επιθυμίες, μοναξιά, απώλειες… Κάποια στιγμή, αναπόφευκτα, όλα αυτά επιστρέφουν και ζητούν να ακουστούν. Όπως θα έλεγε ο Elvis Presley: Is your heart filled with pain? Shall I come back again? Tell me, dear, are you lonesome tonight?

Ο Copi γράφει από μια εποχή όπου η queer ύπαρξη συνδέεται με κοινωνική περιθωριοποίηση, στιγματισμό, AIDS, αλλά και με μια ακραία σκηνική ελευθερία. Πώς συνομιλεί με την σημερινή εποχή;

Το δικό μας σήμερα εξακολουθεί να είναι μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις και κρίσεις. Από τη μία πλευρά, κυριαρχούν η άκρατη ελευθερία και ο εκσυγχρονισμός· από την άλλη, αναβιώνουν ακραίες μορφές ρατσισμού, σεξισμού, ομοφοβίας και συντηρητισμού. Σίγουρα πολλά έχουν αλλάξει στον κόσμο μας από το πρώτο ανέβασμα του Ψυγείου το 1983. Ο χρόνος κυλά, η επιστήμη προοδεύει και η ιατρική εξελίσσεται. Ωστόσο, ο άνθρωπος και η κοινωνία του μοιάζουν συχνά καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουν τα ίδια λάθη.

Γι’ αυτόν τον λόγο ο Copi παραμένει τόσο επίκαιρος. Μέσα από το χιούμορ, την πρόκληση και την ακραία θεατρικότητά του, φωτίζει ζητήματα ταυτότητας, φόβου, αποκλεισμού και ανάγκης για αποδοχή που εξακολουθούν να μας αφορούν βαθιά. Το έργο του δεν συνομιλεί μόνο με το παρελθόν μιας κοινότητας που βίωσε τον στιγματισμό και την απώλεια, αλλά και με ένα παρόν που συνεχίζει να ταλαντεύεται ανάμεσα στην πρόοδο και την οπισθοδρόμηση.

Η παράσταση παρουσιάζεται στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών, στο πλαίσιο του 12ου Φεστιβάλ Δάσους. Τι σημαίνει για σένα καλλιτεχνικά αυτήν η συνέργεια;

Η ομάδα μας είναι πραγματικά ενθουσιασμένη για αυτή την ευκαιρία, γιατί το πρότζεκτ γεννήθηκε αρχικά μέσα στο Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ ως διπλωματική εργασία τριών επιμέρους κατευθύνσεων: υποκριτικής, σκηνογραφίας-ενδυματολογίας και φωτισμού. Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό να βλέπεις μια τέτοια δουλειά να ταξιδεύει έξω από τα ακαδημαϊκά πλαίσια και να βρίσκει χώρο μέσα σε έναν τόσο σημαντικό θεσμό όπως το Φεστιβάλ Δάσους. Με έναν τρόπο, αυτή η πορεία επιβεβαιώνει και τη δυναμική παρουσία των φοιτητών και αποφοίτων του Τμήματος Θεάτρου στην επαγγελματική σκηνή της πόλης. Ταυτόχρονα, αναδεικνύεται και η ίδια η φύση της σχολής, που βασίζεται στη σύμπραξη και τη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων. Για εμάς, αυτή η συνέργεια δεν είναι μόνο μια καλλιτεχνική εξέλιξη της παράστασης, αλλά και μια ουσιαστική δικαίωση της κοινής δουλειάς και εμπιστοσύνης που χτίστηκε μέσα στη διαδικασία.

Επόμενες στάσεις για την παράσταση και τα επόμενα επαγγελματικά σχέδια; Στη Μόσχα αδερφές μου, στη Μόσχα!

Ταυτότητα παράστασης

Σκηνοθεσία: Κατερίνα Νικολάτου Ερμηνεύει: Δημοσθένης Μιχαηλίδης Μετάφραση: Δημήτρης Οικονομίδης Σκηνογραφία – Ενδυματολογία: Νίκη Λεδάκη Φωτισμοί: Τουλίν Οσμάν

info

Πού: Μικρό Θέατρο Μονής Λαζαριστών, Κολοκοτρώνη 25-27, Σταυρούπολη Πότε: Τετάρτη 20, Πέμπτη 21 και Παρασκευή 22 Μαΐου 2026, στις 21:15 Ηλικιακή καταλληλότητα: άνω των 16 ετών Εισιτήρια: 12€ κανονικό, 10€ μειωμένο — φοιτητών, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων, άνω των 65, 8€ θεατρική ατέλεια Προπώληση: Ticket Services και ταμεία ΚΘΒΕ Πληροφορίες: 2315 200 200