Από το εργοτάξιο στη σελίδα: Μια αφήγηση για τους αόρατους της Ιστορίας
Βιβλιοκριτική από τον Διονύση Ασημιάδη.
Διονύσης Ασημιάδης 
Το μυθιστόρημα «Στον κύκλο των βλάσφημων – Μια εργατική κωμωδία» του Αλμπέρτο Προυνέτι αποτελεί το τρίτο και ίσως πιο ώριμο μέρος της άτυπης τριλογίας του γύρω από την εργατική τάξη της Ιταλίας.
Πρόκειται για ένα έργο που σμίγει την αυτοβιογραφία με το μυθοπλαστικό σχόλιο και διατρέχεται από μια ξεχωριστή λογοτεχνική ποιότητα, η οποία αντλεί δύναμη από τη βιωμένη εμπειρία και την ακατέργαστη, λαϊκή αφήγηση. Ο συγγραφέας καταφέρνει να χτίσει ένα αφηγηματικό σύμπαν που φέρνει στο προσκήνιο τις φωνές των αφανών πρωταγωνιστών της μεταπολεμικής Ευρώπης: εργάτες, συγκολλητές, μετανάστες και ανθρώπους που έζησαν στο περιθώριο των μεγάλων αφηγήσεων.
Με αφηγητή τον πατέρα του, έναν άνθρωπο της δράσης, της δουλειάς, της αντίστασης και του καυστικού χιούμορ ο συγγραφέας οργανώνει μια αφήγηση που μοιάζει να εναλλάσσεται ανάμεσα στη μαρτυρία και την παρωδία. Η δομή του έργου αξιοποιεί μια λογοτεχνικά ευρηματική προσέγγιση.
Σύντομα επεισόδια που θυμίζουν ανέκδοτα, σπαράγματα προφορικής ιστορίας και αποσπάσματα με μυθοπλαστικό χαρακτήρα, πλέκονται μεταξύ τους με τρόπο οργανικό. Η εργατική εμπειρία δεν παρουσιάζεται με γραφειοκρατική αποστειρωμένη γλώσσα, αλλά μέσα από τη ζωντάνια, την ειρωνεία και τις αντιφάσεις της καθημερινής ζωής. Ο λόγος είναι πηγαίος, άμεσος, συχνά σκωπτικός, αλλά πάντοτε με μια βαθύτερη συνείδηση του τι σημαίνει ταξική θέση και πολιτισμική μνήμη.
Η «κωμωδία» του τίτλου δεν αφορά τόσο την εύθυμη διάθεση όσο την κατασκευή μιας εργατικής κοσμοθεωρίας με στοιχεία σάτιρας και λαϊκής σοφίας. Εντός του βιβλίου χρησιμοποιείται το χιούμορ όχι για να ελαφρύνει τα πράγματα, αλλά για να φέρει στην επιφάνεια τις εντάσεις, τα τραύματα και τις αξιοπρέπειες που δεν χωρούν σε κανονιστικά αφηγήματα. Ο πατέρας, ως κεντρική μορφή, αποδίδεται όχι ως ήρωας, αλλά ως φορέας μιας κουλτούρας που αντιστέκεται σιωπηλά, καθημερινά, μέσα από τη γλώσσα, τη στάση ζωής και την εργασιακή εμπειρία.
Η γοητεία του βιβλίου έγκειται στην ικανότητά του να ανασυνθέτει μια ολόκληρη εποχή και έναν τρόπο ζωής χωρίς εξιδανικεύσεις. Δεν επιδιώκεται να μετατραπεί η εργατική τάξη σε σύμβολο. Αντιθέτως, προβάλλεται όπως υπήρξε: πολυφωνική, αντιφατική, βαθιά ανθρώπινη. Το αποτέλεσμα είναι ένα αφήγημα που φέρει το αποτύπωμα της Ιταλίας του παρελθόντος, αλλά αγγίζει και τις ανησυχίες του παρόντος. Τη διάβρωση της εργατικής ταυτότητας, την απώλεια της κοινότητας, τη διάσταση ανάμεσα σε βίωμα και δημόσιο λόγο.
Το Στον κύκλο των βλάσφημων συνιστά ένα λογοτεχνικό έργο που δεν περιορίζεται στο να αφηγηθεί το παρελθόν, αλλά σχολιάζει ενεργά την ιστορική μνήμη, την κοινωνική αλλοτρίωση και την αναζήτηση ταυτότητας σε ένα κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Με όχημα μια γλώσσα πυκνή, καυστική αλλά και βαθιά συναισθηματική, ο Αλμπέρτο Προυνέτι προσφέρει ένα μυθιστόρημα που στέκει ταυτόχρονα ως προσωπική κατάθεση, πολιτικό σχόλιο και λογοτεχνικό επίτευγμα.