Μέτρα για καύσιμα: ψίχουλα μπροστά στην ενεργειακή κρίση;

Χθες, διά στόματος Πιερρακάκη, η κυβέρνηση ανακοίνωσε δέσμη ανακουφιστικών μέτρων περίπου 300 εκατομμυρίων ευρώ για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο. Ψηφιακή κάρτα 50-60 ευρώ για καύσιμα, μεταφορές, ταξί. Ανάσα, μα όχι λύση· για όποιον μετακινείται καθημερινά, ειδικά εκτός μεγάλων πόλεων, το ποσό εξαντλείται πριν τελειώσει ο μήνας. Η επιδότηση στο diesel, περίπου 20 λεπτά στην τελική τιμή, επίσης κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά έρχεται αργά. Ανταποκρινόμενη στην ενεργειακή κρίση, η αγορά έχει ήδη προσαρμοστεί σε σαφώς υψηλότερα επίπεδα.

Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στην αντλία, μα και στην πρίζα. Η κυβέρνηση αποφεύγει να θίξει το ζήτημα του ηλεκτρισμού, όμως το καθεστώς είναι δεδομένο: η τιμή χονδρικής καθορίζεται από την ακριβότερη μονάδα καυσίμου, δηλαδή του φυσικού αερίου. Κάθε αύξηση εκεί μετακυλίεται παντού. Ίσως όχι άμεσα στους λογαριασμούς, αλλά νομοτελειακά. Ο Απρίλιος του 2026 προοιωνίζεται ως σημείο καμπής, και όλα δείχνουν ότι οι τιμές θα παραμείνουν ψηλά για όλο το έτος.

Έτσι όπως εξελίσσεται η κατάσταση, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δεν θα είναι παροδική. Θα είναι δομική: εκτός από τη γεωπολιτική διάσταση, οι ζημιές στις ιρανικές και καταριανές υποδομές θα αποκατασταθούν μετά από πολλούς μήνες, ακόμη κι αν οι εχθροπραξίες διακοπούν άμεσα. Εφόσον οι βομβαρδισμοί συνεχιστούν επί μακρόν, θα μιλάμε για μια νέα κανονικότητα τιμών. Παράλληλα, οι αλλεπάλληλες αμφίσημες κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ γεννούν περιβάλλον αστάθειας που αποτυπώνεται άμεσα στις αγορές. Μια δήλωση αρκεί για να πέσουν οι τιμές, μια διάψευση για να εκτοξευθούν. Η χθεσινή ημέρα είχε και τα δύο.

Άρα οι κυβερνώντες πρέπει να καταλάβουν πως δεν πρόκειται για μια «ακριβή περίοδο». Δυστυχώς, εν πολλοίς, τα νέα μέτρα έχουν ήδη ξεπεραστεί από τα γεγονότα.

Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε το εξής: το διεθνές δίκαιο και η εθνική κυριαρχία είναι προϋποθέσεις αρμονικής συμβίωσης των χωρών. Ωστόσο, η μακροχρόνια καταπίεση ενός λαού από ένα αυταρχικό καθεστώς δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή. Η επέμβαση στο Ιράν είναι ηθικά δικαιολογημένη, όμως οι οικονομικές συνέπειές της θα είναι σοβαρές. Και θα τις πληρώσουν, για άλλη μια φορά, οι κοινωνίες.

Μπροστά σε τούτη την πραγματικότητα, οι κυβερνητικές δράσεις έχουν υψηλή βαρύτητα. Το Δημόσιο εισπράττει 5-6 δισεκατομμύρια ετησίως από την ενέργεια (επιβάλλει από τους υψηλότερους συντελεστές στην ΕΕ)· πάνω από το μισό της τελικής τιμής των καυσίμων είναι φόροι. Ο ΕΦΚ επιβαρύνει και το ρεύμα, ενώ ο αναλογών ΦΠΑ θα αποφέρει πρόσθετα έσοδα. Ενώ αυτά αυξάνονται λόγω των υψηλών τιμών, τα νοικοκυριά δεν μπορούν να αποσβέσουν οτιδήποτε, σε αντίθεση με τις επιχειρήσεις. Εκείνες τουλάχιστον εκπίπτουν αρχικά τον ΦΠΑ και κατόπιν τις υπόλοιπες δαπάνες από την κερδοφορία τους.

Αντί, λοιπόν, το οικονομικό επιτελείο να φανεί αισθητά πιο γενναιόδωρο, προχωρά σε πρόωρη αποπληρωμή δανείων ύψους 7 δισ. ευρώ τον προσεχή Ιούνιο. Να θυμίσουμε ότι για τον ίδιο σκοπό καταβλήθηκαν άλλα 5,3 δισ. τον Δεκέμβριο. Ποσά πολύ κοντά στις συνολικές ετήσιες ενεργειακές εισροές του ΥΠΟΙΚ. Μπροστά σε τέτοια μεγέθη, τα 300 εκατομμύρια για επιδόματα είναι σχεδόν ψίχουλα.

Με άλλα λόγια, η αριθμητική του χρέους θα συνεχίσει να βελτιώνεται. Την ίδια στιγμή, η πραγματική οικονομία θα πιέζεται, αν και δεν υπάρχει σύγκριση με προηγούμενες περιόδους. Τώρα η Πολιτεία έχει επαρκή έσοδα. Έχει περιθώριο, αλλά επιλέγει προτεραιότητες.

Πάντως, εάν η κατάσταση επιδεινωθεί, τα μέτρα σύντομα θα αποδειχθούν ανεπαρκή. Ως εκ τούτου, η ήδη αναιμική μεγέθυνση του ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί περαιτέρω, λόγω της μειωμένης αγοραστικής δύναμης των πολιτών και της χαμηλότερης ανταγωνιστικότητας των βιομηχανιών. Ένα κράτος δεν κρίνεται από το πόσο γρήγορα μειώνει το χρέος του. Κρίνεται από το πώς στηρίζει την κοινωνία όταν πιέζεται και πώς εξασφαλίζει μακροπρόθεσμη, ισόρροπη ανάπτυξη. Η ορθή επιλογή πολιτικής μοιάζει προφανής. Όμως αποδεικνύεται πως δεν είναι.