Επιστροφή στη βιομηχανική παραγωγή, αλά γκρεκ

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρόσφατα πρότεινε τη δημιουργία ενιαίου ευρωπαϊκού εταιρικού τύπου, ονόματι EU Inc., ως μέσο για να ενισχυθεί το επιχειρείν και η βιομηχανική παραγωγή στη Γηραιά Ήπειρο. Ωστόσο η Ευρώπη δεν υποφέρει από έλλειψη νομικών σχημάτων, αλλά από αδυναμία ενοποίησης στην πράξη. Μία κοινή εταιρική μορφή υπάρχει ήδη από το 2001 -η μάλλον άγνωστη Societas Europaea- μα ελάχιστοι τη χρησιμοποιούν, επειδή δεν προσφέρει κάποιο ουσιαστικό πλεονέκτημα. Την ίδια στιγμή, η κατακερματισμένη γραφειοκρατία των κρατών-μελών, με τα 27 διαφορετικά καθεστώτα φορολογίας, ασφάλισης, πτώχευσης, τελωνείων, περιβάλλοντος, ερμηνείας GDPR και επαγγελματικών δικαιωμάτων, λειτουργεί ως υψηλό ανάχωμα.

Οι Βρυξέλλες επιμένουν να παράγουν θεσμικά μικροπράγματα με φανταχτερό περιτύλιγμα, προβάλλοντας ως μεγάλες επιτυχίες το ελεύθερο roaming ή την προστασία για τους αεροπορικούς επιβάτες. Όντως θετικά επιτεύγματα, μόνο που δεν συνιστούν βιομηχανική πολιτική. Η Ένωση έχει χάσει το σφρίγος που χαρακτήριζε τις δεκαετίες συγκρότησης της Κοινής Αγοράς, της ζώνης Σένγκεν και της νομισματικής ενοποίησης. Το αλοτινό όραμα έχει αντικατασταθεί από ατέρμονες διαβουλεύσεις, πολυμελείς επιτροπές γραφειοκρατών, και σχολαστικές εκθέσεις.

Πάντως προκρούστεια βιομηχανική πολιτική δεν μπορεί να χαραχθεί, διότι οι συνθήκες είναι διαφορετικές από χώρα σε χώρα: διαφοροποιούνται σημαντικά οι αναλογίες μικρων-μεσαιων-μεγαλων επιχειρήσεων, οι δεξιότητες εργαζομένων, η διαθεσιμότητα επενδυτικού κεφαλαίου, η πρόσβαση σε πρώτες ύλες, το διεθνές προφίλ. Εκ των πραγματων, δεν μπορουν να γινουν όλοι Γερμανοί βιομηχανοι χημικων, ιταλοι παραγωγοι αγροδιατροφικών αγαθών, Γάλλοι δημιουργοί ειδων πολυτελείας, Ολλανδοί εξπέρ στα logistics, Σλοβάκοι κατασκευαστές αυτοκινήτων ή Ιρλανδοί πληροφορικάριοι. Κάθε κράτος οφείλει να χαράξει τη δική του πορεία, με χρηματοδοτική και τεχνολογική υποστήριξη της ΕΕ, και όχι με στεγνή επιβολή προτύπων.

Για την Ελλάδα, το ερώτημα της παραγωγής είναι ακόμη πιο πιεστικό. Η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού έχει φτάσει στα όριά της, ενώ οι παγκόσμιες αλυσίδες μεταφορών γίνονται ολοένα πιο ασταθείς. Η χώρα χρειάζεται να ξαναβρεί παραγωγικό ρόλο, όχι όμως σε κλάδους όπου δεν διαθέτει πλεονέκτημα. Όσο κι αν θα το θέλαμε, δεν μπορεί να σταθεί με αξιώσεις στον εξοπλισμό μεταφορας φυσικου αερίου, στις ναυπηγήσεις και στα φωτοβολταϊκά. Μπορεί όμως να αξιοποιήσει τη μικρή κλίμακα, την ευελιξία και την ποιότητα, στοιχεία που διαθέτει σε σχετική αφθονία. 

Η μικρή-έξυπνη παραγωγή ειδών ένδυσης, επίπλων και χειροποίητων αντικειμένων υψηλής αισθητικής μπορεί να δώσει νέα ταυτότητα στην ελληνική μεταποίηση. Για να επιτευχθεί αυτή, απαιτείται επανακατάρτιση, τεχνίτες, εργαστήρια και μικρές μονάδες με εξωστρεφές πνεύμα. Συνεπώς, η εισαγωγή εργατών δεν πρέπει να αφορά μόνο τα χωράφια, τα καϊκια και τα ξενοδοχεία, αλλά και πολλά παλιά επαγγέλματα: ξυλουργούς, ραφτάδες, υαλουργούς, μεταλλοτεχνίτες, υποδηματοποιούς, υλοποιώντας ιδέες Ελλήνων σχεδιαστών και βιοτεχνών.

Προφανής δεν μιλάμε για επιστροφή στο παρελθόν, αλλά για αξιοποίηση παλιάς γνώσης σε σύγχρονο επίπεδο. Αν η Ελλάδα θέλει να συμμετέχει στη νέα βιομηχανική εποχή, πρέπει να πουλά όχι μαζικότητα αλλά ταυτότητα – προϊόντα με σφραγίδα προέλευσης και αναγνωρίσιμη αξία. Η πολυπόθητη επιστροφή στην μεταποίηση μπορεί να ξεκινήσει από το μικρό, αρκεί να γίνει με φαντασία και μεθοδικότητα.