Ας αποτελέσει παράδειγμα η νέα τοιχογραφία στο Βαρδάρη

Πολλά θετικά σχόλια συγκέντρωσε η μεγάλη τοιχογραφία που δημιουργήθηκε πάνω σε ακάλυπτη επιφάνεια κτιρίου γραφείων, στην Πλατεία Δημοκρατίας. Ο καλλιτέχνης δεν αντιμετώπισε πρόχειρα την αποστολή του· ο νέος που συλλογίζεται το μέλλον απεικονίζεται ακουμπισμένος σε μία αναπαράσταση της μνημειώδους Χρυσής Πύλης, η οποία στεκόταν εκεί έως τα μέσα του 19ου αιώνα.

Είναι δυστυχώς πολλοί οι παρόμοιοι γυμνοί τοίχοι στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα. Επομένως, είναι ευπρόσδεκτη κάθε χορηγία ικανή να τους ευπρεπίσει και, παράλληλα, να αναβαθμίσει τον δημόσιο χώρο. Η νέα τοιχογραφία ανήκει στις σπάνιες εξαιρέσεις του κανόνα, που θέλει τις αρχιτεκτονικές επεμβάσεις να περιορίζονται στο έδαφος· αντίθετα, αυτή βρίσκεται εκεί όπου κοιτάζουν τα μάτια μας.

Την ίδια στιγμή, αρκετοί πολίτες δυσφορούν από το πώς άχαρα νεότερα κτίρια δεσπόζουν πάνω σε μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους. Γνωρίζουμε καλά τι σημαίνει αυτό, όσοι έχουμε διαθέσει ελάχιστο χρόνο παρατηρώντας προσόψεις στην Αγίου Δημητρίου, στην Πλατεία Αντιγονιδών, στη Δημητρίου Γούναρη, στο Καφαντάρη, στον Άγιο Παύλο και, φυσικά, στο Βαρδάρη: το κτίριο που δέχτηκε τη νέα τοιχογραφία ανήκει στην εν λόγω κατηγορία.

Όσοι δυσφορούν σχολιάζουν εύστοχα ότι τούτα τα κτίρια υποβιβάζουν την ιστορική κληρονομιά μας και, κατά συνέπεια, την απαξιώνουν. Σκεφτείτε το εξής: επί αιώνες η Ροτόντα περιβαλλόταν από χαμηλά σπίτια, ανάμεσα στα οποία ήταν το πλέον εντυπωσιακό οικοδόμημα, ύψους περίπου όσο μία σύγχρονη πολυκατοικία· σήμερα, τα οκταώροφα τη ζώνουν σχεδόν απειλητικά. Σύμφωνα με το ίδιο σκεπτικό, ωραίες οι τοιχογραφίες, μήπως όμως θα ήταν προτιμότερο να μην υπήρχαν καν τέτοια κτίρια; Μήπως η φασαρία για το ξενοδοχείο που έκρυψε την Ακρόπολη θα έπρεπε να γίνεται και στη Θεσσαλονίκη;

Παραδόξως, οι αναθέτοντες έργα αστικού καλλωπισμού ελάχιστα ασχολούνται με τις όψεις των γύρω κτιρίων. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι αγορές Βλάλη-Καπάνι, που κακήν κακώς αναπλάστηκαν το προηγούμενο διάστημα. Εκεί πραγματικά βλέπουμε επεμβάσεις μόνο κάτω, σε καλντερίμια, δενδροδόχους, φρεάτια και ράμπες, ενώ η εμφάνιση παραδοσιακών κτισμάτων είναι επιεικώς κακή. Όποιος στέκεται στη Σπανδωνή εντυπωσιάζεται από την εγκατάλειψη των πολυκατοικιών που την περιβάλλουν.

Παρόμοια κατάσταση στον Φραγκομαχαλά: η άκρως χρήσιμη ανακατασκευή πάλι αφορούσε μόνο τα πεζοδρόμια, σε μία περιοχή όπου διασώζεται αξιόλογο δείγμα παλαιού αρχιτεκτονικού αποθέματος. Η εικόνα είναι χειρότερη στην Πλατεία Άθωνος: αν τυχόν βρεθείτε σε σημείο με θέα τη γραφική γειτονιά, ίσως σκεφτείτε ότι περισσότερο θυμίζει τη Ντάκα του Μπανγκλαντές παρά το ιστορικό κέντρο κανονικής ευρωπαϊκής μεγαλούπολης.

Από το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Θεσσαλονίκης έχει εξαγγελθεί η ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων της Θεσσαλονίκης. Ήδη δημοσιεύτηκαν φωτορεαλιστικά των προτάσεων που έλαβαν το δεύτερο και τρίτο βραβείο, άρα είναι ζήτημα χρόνου να δούμε και τη νικήτρια πρόταση. Δυστυχώς, στις έως τώρα δημοσιευμένες εικόνες είδαμε μόνο επιδαπέδιες επεμβάσεις. Όταν προκηρυχθεί ο διαγωνισμός του τελικού έργου, οι ιθύνοντες ας κοιτάξουν και λίγο πιο ψηλά. Επιτέλους, όχι άλλες αναπλάσεις απευθυνόμενες αποκλειστικά σε σκυφτούς ανθρώπους.