Τα στερεότυπα που μας απομακρύνουν πριν καν συστηθούμε

Ζούμε σε μια εποχή που μιλά αδιάκοπα για αποδοχή, διαφορετικότητα, ενσυναίσθηση. Κι όμως, απλά μιλά! Οι περισσότερες από τις κρίσεις μας για τους ανθρώπους γύρω μας διατυπώνονται πολύ πριν προλάβουμε να τους γνωρίσουμε. Στην πραγματικότητα, συχνά δεν γνωρίζουμε ποτέ τον άνθρωπο που έχουμε απέναντι μας, γνωρίζουμε μόνο το στερεότυπο που έχουμε βάλει μπροστά του σαν φίλτρο.

Ο νέος που «δεν μπορεί να έχει αρκετή εμπειρία». Η εντυπωσιακή γυναίκα που «μάλλον δεν μπορεί να είναι και έξυπνη». Όποιος/όποια έχει κομματική ταυτότητα, που «σίγουρα στηρίζεται σε μηχανισμούς και δεν έχει άλλα προσόντα». Αυτός/αυτή που έχει ένα δυνατό επίθετο και «σίγουρα δεν έχει χτίσει τίποτα μόνος του/μόνη της». Και η λίστα συνεχίζεται, εκτείνεται σχεδόν σε κάθε πτυχή της κοινωνικής μας ζωής.

Κάθε άνθρωπος που κουβαλά επάνω του μια ταμπέλα (ακόμη και χωρίς να το επιλέξει) καλείται να κάνει κάτι διπλά δύσκολο: να αποδείξει όχι μόνο την αξία του, αλλά και ότι δεν είναι αυτό που οι άλλοι έχουν ήδη αποφασίσει πως είναι. Το βλέπουμε στην επαγγελματική καθημερινότητα. Αν είσαι γονιός – πολλώ δεν μάλλον μητέρα, κάποιοι θα υποθέσουν ότι είσαι λιγότερο αφοσιωμένος/η στη δουλειά σου. Αν δεν είσαι, τότε «μάλλον δεν καταλαβαίνεις την πραγματική ζωή». Αν είσαι γυναίκα σε θέση εξουσίας, θα περιμένουν είτε να είσαι υπερβολικά σκληρή είτε υπερβολικά ήπια, διαφορετικά από ό,τι θα ήταν αποδεκτός ένας άντρας στην ίδια θέση. Κι αν είσαι άντρας σε χώρο που θεωρείται «γυναικείος», τότε βρίσκεσαι διαρκώς υπό σιωπηρή αξιολόγηση, σαν να χρειάζεται να αποδεικνύεις ότι «δικαιούσαι» να βρίσκεσαι εκεί.

Στερεότυπα που δεν δημιουργήσαμε προσωπικά, στερεότυπα που συχνά αναπαράγονται ακούσια, αλλά που διαμορφώνουν σχέσεις, κρίσεις, επαγγελματικές πορείες. Και το παράδοξο είναι ότι συνήθως δεν τα συζητάμε ποτέ. Απλώς τα κουβαλάμε, ως φίλτρα μέσα από τα οποία παρατηρούμε τον κόσμο. Η αλήθεια είναι απλή και δύσκολη μαζί, κάθε φορά που αποφασίζουμε ποιος είναι κάποιος πριν καν του δώσουμε την ευκαιρία να τον γνωρίσουμε, χάνουμε μια ευκαιρία. Εμείς την χάνουμε. Εκείνος αργά ή γρήγορα θα δείξει τι πραγματικά είναι κι ας χρειάζεται να προσπαθήσει διπλά.

Ίσως, λοιπόν, η πραγματική πρόοδος δεν βρίσκεται σε μεγάλες δηλώσεις, αλλά σε μια μικρή καθημερινή απόφαση: να γνωρίζουμε τους ανθρώπους όπως είναι, όχι όπως νομίζουμε ότι θα είναι. Να ακούμε πριν συμπεραίνουμε. Να αφήνουμε χώρο για να μας… εκπλήξουν. Κι ας μην ήταν τελικά έκπληξη.

Γιατί στο τέλος, τα στερεότυπα λένε πάντα λιγότερα για εκείνους και περισσότερα για εμάς.