Η σιωπηλή κατάθλιψη των Χριστουγέννων: όταν η γιορτή δεν συναντά το συναίσθημα

Αρθρογραφεί στο TheOpinion η Κυριακή Λέντζιου, Κλινική Ψυχολόγος BSc, MSc, PhD© – Ψυχοθεραπεύτρια

«Αν αυτές τις μέρες νιώθεις πιο βαρύς, πιο άδειος ή πιο κουρασμένος απ’ όσο “θα έπρεπε”, δεν είσαι ο μόνος. Για πολλούς ανθρώπους τα Χριστούγεννα δεν φέρνουν ανακούφιση, αλλά αναμετρήσεις με όσα λείπουν, όσα πονάνε ή όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ. Αυτό το κείμενο δεν γράφτηκε για να σε πείσει να χαρείς, αλλά για να σου δώσει χώρο να είσαι όπως είσαι».

Τα Χριστούγεννα είναι φορτισμένα με εικόνες, προσδοκίες και νοήματα. Δεν είναι απλώς μια περίοδος στο ημερολόγιο, αλλά μια συλλογική αφήγηση που μιλά για χαρά, οικογένεια, αγάπη και σύνδεση. Και ακριβώς γι’ αυτό, για πολλούς ανθρώπους, αυτή η περίοδος γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη. Όχι επειδή δεν θέλουν να χαρούν, αλλά επειδή δεν μπορούν.

Η κατάθλιψη δεν υποχωρεί επειδή αλλάζει ο χρόνος, ούτε επειδή στολίζονται οι δρόμοι. Αντιθέτως, τις γιορτές συχνά γίνεται πιο έντονη, πιο βαριά, πιο μοναχική. Το συναίσθημα της θλίψης έρχεται σε σύγκρουση με την εικόνα της γιορτής και αυτή η σύγκρουση δημιουργεί εσωτερική πίεση, ενοχή και σιωπή. Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να «σταθούν», να ανταποκριθούν, να μη χαλάσουν το κλίμα, ενώ μέσα τους νιώθουν αποσυνδεδεμένοι, άδειοι ή εξαντλημένοι.

Η περίοδος των Χριστουγέννων λειτουργεί συχνά σαν καθρέφτης. Φέρνει στην επιφάνεια όσα λείπουν, όσα χάθηκαν, όσα δεν έγιναν ποτέ όπως θα ήθελε κανείς. Απώλειες ανθρώπων, σχέσεων, ρόλων ή προσδοκιών γίνονται πιο ορατές μέσα σε ένα πλαίσιο που μιλά διαρκώς για ενότητα και ευτυχία. Για κάποιον που βιώνει κατάθλιψη, αυτή η αντίθεση μπορεί να είναι επώδυνη. Όσο πιο έντονη είναι η εικόνα της χαράς γύρω του, τόσο πιο έντονη γίνεται η αίσθηση ότι ο ίδιος βρίσκεται «εκτός».

Υπάρχει επίσης μια άρρητη κοινωνική απαίτηση τις γιορτές: να είσαι καλά. Να συμμετέχεις. Να δείχνεις ευγνωμοσύνη. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, το άτομο δεν βιώνει μόνο τη δυσκολία της κατάθλιψης, αλλά και την ενοχή που τη συνοδεύει. «Δεν θα έπρεπε να νιώθω έτσι», «κάτι δεν πάει καλά με εμένα», «είμαι αχάριστος». Αυτές οι σκέψεις δεν ανακουφίζουν, βαθαίνουν τη μοναξιά και ενισχύουν την απόσυρση.

Για πολλούς ανθρώπους, τα Χριστούγεννα συνοδεύονται από έντονη κόπωση, απώλεια ενδιαφέροντος, διαταραχές ύπνου, συναισθηματικό μούδιασμα ή μια αίσθηση κενού που δεν εξηγείται εύκολα. Άλλοι αποφεύγουν τις κοινωνικές επαφές, όχι από αδιαφορία, αλλά επειδή δεν έχουν την ψυχική ενέργεια να προσποιηθούν ότι είναι καλά. Άλλοι συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά προς τα έξω, ενώ μέσα τους νιώθουν ότι απλώς αντέχουν.

Σε αυτό το πλαίσιο, η δυσκολία δεν είναι ότι κάποιος δεν «μπαίνει στο κλίμα», αλλά ότι το κλίμα δεν αφήνει χώρο για όλα τα συναισθήματα. Η κατάθλιψη τις γιορτές δεν χρειάζεται διόρθωση, χρειάζεται αναγνώριση. Χρειάζεται λιγότερη πίεση και περισσότερη κατανόηση. Χρειάζεται να επιτραπεί στον άνθρωπο να είναι όπως είναι, χωρίς να πρέπει να εξηγεί, να απολογείται ή να αλλάζει το συναίσθημά του για να γίνει αποδεκτός.

Τι μπορεί να βοηθήσει, όταν τα Χριστούγεννα βαραίνουν

Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις και σίγουρα δεν υπάρχει τρόπος να «φτιαχτεί» το συναίσθημα με το ζόρι. Υπάρχουν όμως μικρές, ρεαλιστικές κινήσεις που μπορούν να μειώσουν την ένταση και να προσφέρουν λίγη ψυχική ανάσα.

• Να επιτρέψεις στον εαυτό σου να μην είναι όπως «πρέπει». Να μην πιέσεις τη διάθεσή σου να ταιριάξει με το κλίμα. Η αποδοχή του πώς νιώθεις συχνά ανακουφίζει περισσότερο από κάθε προσπάθεια αλλαγής.
• Να κρατήσεις κάποιες βασικές σταθερές στην καθημερινότητά σου. Ο ύπνος, το φαγητό, μια μικρή κίνηση μέσα στη μέρα, βοηθούν το σώμα και το νευρικό σύστημα να μην απορρυθμιστούν πλήρως.
• Να επιλέξεις προσεκτικά πού και με ποιους θα διαθέσεις την ενέργειά σου. Δεν χρειάζεται να συμμετέχεις σε όλα. Μία επαφή που νιώθεις ασφαλής αξίζει περισσότερο από πολλές που σε εξαντλούν.
• Να ξεχωρίσεις τη μοναχικότητα από την απομόνωση. Το να μείνεις μόνος μπορεί να είναι φροντίδα. Το να αποκοπείς πλήρως, όμως, συχνά βαθαίνει τη θλίψη. Ακόμη και μια μικρή, ανθρώπινη σύνδεση μπορεί να λειτουργήσει ρυθμιστικά.
• Και κυρίως, να αναγνωρίσεις πότε η δυσκολία ξεπερνά αυτό που μπορείς να διαχειριστείς μόνος. Όταν η θλίψη είναι επίμονη, όταν το κενό μεγαλώνει, όταν η καθημερινότητα γίνεται δυσβάσταχτη, η ψυχοθεραπεία δεν είναι πολυτέλεια ούτε αδυναμία. Είναι χώρος κατανόησης, στήριξης και επεξεργασίας, ιδιαίτερα σε περιόδους που το συναίσθημα βαραίνει.

Τα Χριστούγεννα δεν προκαλούν την κατάθλιψη, συχνά όμως τη φανερώνουν. Και ίσως το πιο ουσιαστικό μήνυμα αυτής της περιόδου να μην είναι η υποχρεωτική χαρά, αλλά η δυνατότητα να υπάρξει χώρος για την ανθρώπινη εμπειρία, όπως κι αν αυτή εκφράζεται. Γιατί η ψυχική υγεία δεν κάνει διακοπές. Και κανείς δεν χρειάζεται να είναι «καλά», μόνο και μόνο επειδή είναι γιορτές.