Δεν είναι το πρόβλημα η πολιτική, αλλά η ασάφεια

Με αφορμή μια πρόσφατη συζήτηση που είχα με μια πολύ νεότερη συνάδελφο, με την οποία έχουμε γενικά διαφορετικές απόψεις, αλλά αμοιβαία εκτίμηση, συνειδητοποίησα για ακόμη μία φορά πόσο βαθιά ριζωμένη και πόσο άδικη είναι η συλλογική μας αντίληψη για την πολιτική.

Η κουβέντα ξεκίνησε από την επικαιρότητα και από το ενδεχόμενο ένα δημόσιο – πλέον – πρόσωπο που έχει απασχολήσει την επικαιρότητα, να μετατρέψει τη δημόσια παρουσία του σε πολιτική πρωτοβουλία.

Δεν είναι το πρόσωπο αυτό καθαυτό που έχει σημασία. Εγώ αντιμετωπίζω την κίνηση με σκεπτικισμό, ενώ η συνάδελφος την επικροτεί. Και οι δύο όμως συμφωνήσαμε στο εξής: ότι ο περισσότερος κόσμος θεωρεί πως όποιος ασχολείται με την πολιτική το κάνει για να ωφεληθεί προσωπικά. Και συμφωνήσαμε πως αυτή η αντίληψη είναι βαθιά διαστρεβλωμένη.

Πιστεύω στην πολιτική ως έννοια και ως αναγκαία κοινωνική λειτουργία. Η πολιτική δεν είναι εκ φύσεως κάτι ύποπτο ή ανήθικο. Είναι ο χώρος όπου συναντώνται η ευθύνη, η γνώση, η κοινωνική εμπειρία και η διάθεση προσφοράς. Το γεγονός ότι κάποιοι την εργαλειοποίησαν ανά τα χρόνια για ίδιον όφελος δεν ακυρώνει την αξία της, ακυρώνει εκείνους που την ευτέλισαν.

Στην ελληνική πραγματικότητα, όμως, έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε την πολιτική με καχυποψία, συχνά με μια σχεδόν αυτάρεσκη απόσταση. Το «δεν ασχολούμαι με την πολιτική» ακούγεται συχνά σαν δήλωση ηθικής καθαρότητας. Στην πράξη, όμως, η αποχή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι παραχώρηση χώρου. Όσο περισσότεροι άνθρωποι με εμπειρία, σκέψη και κοινωνική συνείδηση κρατούν αποστάσεις, τόσο πιο εύκολα η πολιτική ταυτίζεται με ό,τι όλοι υποτίθεται ότι αποστρέφονται.

Υπάρχει, ωστόσο, για μένα, και μια άλλη πλευρά της συζήτησης, πιο λεπτή και λιγότερο βολική. Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος θέλει να ασχοληθεί με την πολιτική. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτό γίνεται χωρίς καθαρό λόγο, χωρίς ρητή δήλωση προθέσεων, μέσα από υπαινιγμούς, ασάφειες και μια διαρκή αιώρηση ανάμεσα στο «δεν είμαι πολιτικός» και στο «αφήνω να εννοηθεί ότι ίσως γίνω». Η πολιτική, ακριβώς επειδή είναι χώρος ευθύνης, δεν αντέχει τα μισόλογα. Όποιος επιλέγει να κινηθεί προς τα εκεί οφείλει να το κάνει με διαφάνεια, όχι γιατί «υποχρεούται» να απολογηθεί, αλλά γιατί οφείλει να σέβεται τον δημόσιο χώρο που διεκδικεί.

Η κοινωνία κουράστηκε από πρόσωπα που την χρησιμοποιούν ως όχημα προσωπικής προβολής, από όποιον χώρο κι αν προέρχονται, όσο παλιά ή νέα κι αν είναι στην πολιτική. Κι αυτή η κούραση συχνά μεταφράζεται άδικα σε γενικευμένη απαξίωση της πολιτικής συνολικά. Εκεί ακριβώς γεννιέται η σύγχυση: άλλο η δυσπιστία απέναντι στην ασάφεια και άλλο η απόρριψη της πολιτικής ως αναγκαίας δημοκρατικής λειτουργίας.

Αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξει κάτι, χρειάζεται να κάνουμε δύο πράγματα ταυτόχρονα. Από τη μία, να πάψουμε να δαιμονοποιούμε συλλήβδην όσους επιλέγουν να ασχοληθούν με τα κοινά. Από την άλλη, να απαιτούμε καθαρό λόγο, σαφείς θέσεις και ειλικρίνεια κινήτρων. Όχι με όρους ανθρωποφαγίας, αλλά με όρους δημοκρατίας, γιατί η πολιτική δεν είναι χώρος υπαινιγμών, αλλά χώρος ευθύνης και λογοδοσίας.