Η αντιπολιτευτική πλειοδοσία παροχών που βολεύει τον Μητσοτάκη

Τσίπρας και Ανδρουλάκης αγχώνονται να προκαταλάβουν την οικονομική ατζέντα πριν από τη ΔΕΘ. Όσο όμως οι εξαγγελίες πολλαπλασιάζονται, η συζήτηση μεταφέρεται από την κοινωνική πίεση στην αξιοπιστία των προγραμμάτων, ένα πεδίο που η κυβέρνηση θεωρεί προνομιακό

 

Το ξεχωριστό στοιχείο της φετινής συγκυρίας είναι πως η πολιτική αναμέτρηση γύρω από τη φετινή ΔΕΘ άρχισε πριν μιλήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε στη Θεσσαλονίκη ένα εκτεταμένο οικονομικό σχέδιο και, μία ημέρα αργότερα, ο Νίκος Ανδρουλάκης αξιοποίησε την επέτειο της 3ης Σεπτέμβρη για να επαναφέρει τις κεντρικές κοινωνικές δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ. Η χρονική συμπύκνωση δύσκολα θεωρείται τυχαία καθώς τα δύο κόμματα επιχειρούν να καθορίσουν εκ των προτέρων το πεδίο της συζήτησης, ώστε ο πρωθυπουργός να ανέβει στο βήμα έχοντας ήδη απέναντί του έναν κατάλογο απαιτήσεων, υποσχέσεων και αριθμών.

Η στρατηγική αυτή μοιάζει εύλογη σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια, το στεγαστικό κόστος και η πίεση στα εισοδήματα εξακολουθούν να καθορίζουν σημαντικό μέρος της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Κρύβει όμως έναν πολιτικό κίνδυνο που μεγαλώνει όσο διευρύνεται ο ανταγωνισμός των παροχών. Όταν κάθε πλευρά προσθέτει ακόμη μία εξαγγελία για να ξεπεράσει την προηγούμενη, η προσοχή μετακινείται σταδιακά από το ποιος υπόσχεται περισσότερα στο ποιος μπορεί να αποδείξει ότι όσα λέει εφαρμόζονται.

Η μάχη για το ποιος θα προλάβει την κοινωνική δυσαρέσκεια

Ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα με έντονο αναδιανεμητικό χαρακτήρα και πολλές παρεμβάσεις σε μισθούς, φορολογία, στέγη, ιδιωτικό χρέος και κοινωνικές παροχές. Η ΕΛ.Α.Σ. επιχειρεί έτσι να εμφανιστεί ως ο φορέας μιας συνολικής οικονομικής εναλλακτικής, η οποία απευθύνεται κυρίως σε όσους θεωρούν ότι η ανάπτυξη των τελευταίων ετών δεν έχει μεταφραστεί σε ανάλογη βελτίωση της καθημερινότητάς τους.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης από την άλλη, κινείται σε διαφορετική παράδοση, χρησιμοποιώντας μέτρα που έχουν ισχυρή αναφορά στο κοινωνικό κράτος και στο παλαιότερο πολιτικό λεξιλόγιο του ΠΑΣΟΚ. Ο 13ος μισθός στο Δημόσιο, η σταδιακή επαναφορά της 13ης σύνταξης, το νέο ΕΚΑΣ, οι 120 δόσεις και η ενίσχυση της προστασίας της πρώτης κατοικίας συγκροτούν ένα πακέτο που φιλοδοξεί να συνδυάσει κοινωνική αποκατάσταση με την εικόνα μιας υπεύθυνης κυβερνητικής πρότασης.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στη μεταξύ τους σχέση, καθώς Τσίπρας και Ανδρουλάκης δεν απευθύνονται προφανώς μόνο απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, αλλά διεκδικούν σε μεγάλο βαθμό το ίδιο ακροατήριο και προσπαθούν να αποδείξουν ποιος μπορεί να εκφράσει πιο πειστικά την ανάγκη αλλαγής οικονομικής κατεύθυνσης. Έτσι δημιουργείται μια εσωτερική πίεση στον χώρο της αντιπολίτευσης, όπου κάθε νέο μέτρο λειτουργεί ως κίνητρο για τον επόμενο να εμφανιστεί εξίσου γενναιόδωρος.

Αυτή η λογική μπορεί να αποφέρει στιγμιαίο επικοινωνιακό όφελος, ιδιαίτερα όταν μια πρόταση είναι εύκολα κατανοητή και άμεσα ελκυστική, όμως η πολιτική απόδοση δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τη δύναμη της πρώτης εντύπωσης. Όσο πλησιάζουν οι εκλογές, οι εξαγγελίες αντιμετωπίζονται περισσότερο ως πιθανές κυβερνητικές αποφάσεις και λιγότερο ως γενικές προγραμματικές κατευθύνσεις.

Το πεδίο που προτιμά η κυβέρνηση

Η Νέα Δημοκρατία έχει κάθε λόγο να επιδιώξει αυτή τη μετατόπιση καθώς η κυβέρνηση δυσκολεύεται περισσότερο όταν η συζήτηση αφορά αποκλειστικά την ακρίβεια, το κόστος κατοικίας και την αίσθηση ότι σημαντικό μέρος της κοινωνίας δεν συμμετέχει όσο θα ήθελε στην οικονομική πρόοδο. Εκεί βρίσκεται αντιμέτωπη με το αποτύπωμα επτά ετών διακυβέρνησης και με προβλήματα που δεν μπορούν να αποδοθούν σε κάποιον προηγούμενο.

Όταν όμως το ερώτημα γίνεται ποιο πρόγραμμα μπορεί να χρηματοδοτηθεί χωρίς να δημιουργήσει νέα δημοσιονομικά προβλήματα, οι συσχετισμοί αλλάζουν. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να επιστρέψει στην περιοχή όπου η κυβέρνησή του θεωρεί ότι διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα, δηλαδή στη σταθερότητα, στη διαχείριση του προϋπολογισμού και στην εικόνα μιας οικονομίας που δεν πρέπει να επιστρέψει σε πρακτικές περασμένων δεκαετιών.

Σε αυτό τον άξονα, ο πρωθυπουργός δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί την αντιπολίτευση στο άθροισμα των υποσχέσεων, επειδή πολιτικά τον εξυπηρετεί περισσότερο να παρουσιάσει περιορισμένες παρεμβάσεις με σαφή χρηματοδότηση και στη συνέχεια να ζητήσει από τους αντιπάλους του να εξηγήσουν με την ίδια ακρίβεια κάθε δική τους πρόταση.

Αν η αναμέτρηση πάρει αυτή τη μορφή, η αντιπολίτευση θα έχει συμβάλει η ίδια στη μεταφορά της συζήτησης σε ένα πιο δύσκολο γι’ αυτήν έδαφος. Αντί ο πρωθυπουργός να καλείται διαρκώς να απολογείται για όσα θεωρούν ανεπαρκή οι πολίτες, αποκτά τη δυνατότητα να εξετάζει τον λογαριασμό των αντιπάλων του και να αναδεικνύει κάθε κενό.

Η παγίδα γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή η πλειοδοσία αυξάνει αναπόφευκτα τις πιθανότητες αστοχίας. Όσο περισσότερα μέτρα περιλαμβάνονται σε ένα πρόγραμμα, τόσο περισσότερες είναι οι παραδοχές που πρέπει να αντέξουν σε έλεγχο. Κάθε πρόταση χρειάζεται δικαιούχους, χρονοδιάγραμμα, διοικητικό μηχανισμό, εκτίμηση κόστους και σαφή πηγή χρηματοδότησης. Ένα αδύναμο σημείο μπορεί να αρκεί για να επισκιάσει ένα πολύ ευρύτερο πακέτο.

Η κοστολόγηση αφαιρεί αξία από την ταχύτητα

Σε προηγούμενες εκλογικές περιόδους υπήρχε σημαντικό πλεονέκτημα για εκείνον που ανακοίνωνε πρώτος μια δημοφιλή παρέμβαση, καθώς μπορούσε να την ταυτίσει με το κόμμα του και να αναγκάσει τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν. Η νέα δυνατότητα αξιολόγησης των προτάσεων από το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο περιορίζει αυτή τη λογική, επειδή και ο δημόσιος διάλογος δεν σταματά πλέον στην εξαγγελία.

Η ερώτηση μεταφέρεται γρήγορα στο επόμενο επίπεδο, στο πόσο κοστίζει πραγματικά η πρόταση, πότε εφαρμόζεται, τι μέρος της δαπάνης είναι μόνιμο, ποια έσοδα θεωρούνται δεδομένα και πώς εντάσσεται στον ευρωπαϊκό δημοσιονομικό σχεδιασμό. Όταν αυτά τα ερωτήματα αποκτούν θεσμική μορφή, το επικοινωνιακό κέρδος της ταχύτητας γίνεται πιο εύθραυστο.

Αυτό αφορά άμεσα το ΠΑΣΟΚ, μιας και η Χαριλάου Τρικούπη έχει ήδη δώσει εκτιμήσεις για τον 13ο μισθό και για τη σταδιακή επαναφορά της 13ης σύνταξης. Η ύπαρξη αριθμών ενισχύει την εικόνα προετοιμασίας, ταυτόχρονα προσφέρει στην κυβέρνηση συγκεκριμένα σημεία πάνω στα οποία μπορεί να ασκήσει πίεση. Αν προκύψουν ουσιώδεις αποκλίσεις ανάμεσα στις κομματικές εκτιμήσεις και στην ανεξάρτητη αποτίμηση, η πολιτική ζημιά μπορεί να είναι μεγαλύτερη από εκείνη μιας γενικής και λιγότερο θεαματικής πρότασης.

Το ίδιο ισχύει και για την ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα. Ένα αναλυτικό πρόγραμμα δημιουργεί προσδοκίες μεγαλύτερης σοβαρότητας, οπότε κάθε ασαφές σημείο αποκτά δυσανάλογο βάρος, όμως το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο συνολικό ποσό. Μια πρόταση μπορεί να είναι δημοσιονομικά υπολογισμένη και να εμφανίζει σοβαρές δυσκολίες στην εφαρμογή της, κάτι που στην πολιτική συζήτηση αποδεικνύεται συχνά εξίσου επιβαρυντικό.

Από τα κοσμήματα στις θυρίδες μέχρι τον 13ο μισθό

Η υπόθεση της «πατριωτικής εισφοράς» έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να εκτροχιαστεί μια εξαγγελία όταν η τεχνική της επεξεργασία παραμένει ατελής. Η αναφορά στελέχους της ΕΛ.Α.Σ. σε καταγραφή κοσμημάτων και αντικειμένων αξίας που βρίσκονται σε τραπεζικές θυρίδες προκάλεσε αμέσως συζήτηση για τον τρόπο αποτίμησης, τον έλεγχο της ιδιωτικής περιουσίας και τις πρακτικές δυνατότητες εφαρμογής ενός τέτοιου μηχανισμού.

Μέσα σε λίγες ώρες, ένα μέτρο που είχε παρουσιαστεί ως εργαλείο φορολόγησης του μεγάλου πλούτου βρέθηκε να συζητείται με όρους που ευνοούσαν απολύτως την κυβερνητική κριτική. Η ανάγκη μεταγενέστερων διευκρινίσεων ενίσχυσε την εντύπωση ότι η πολιτική εξαγγελία είχε προηγηθεί της πλήρους τεχνικής επεξεργασίας.

Το ερώτημα αφορά πλέον και στη πλευρά του ΠΑΣΟΚ. Ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη έχουν κάπως μεγαλύτερη προγραμματική ωριμότητα και έχουν παρουσιαστεί πολλές φορές, η τελική δοκιμασία όμως θα έρθει όταν πρέπει να διευκρινιστεί με απόλυτη ακρίβεια το συνολικό κόστος, η χρονική κλιμάκωση και η επίδραση στους δημοσιονομικούς στόχους. Αν υπάρξουν διορθώσεις που μεταβάλλουν την αρχική εικόνα, η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να τις χρησιμοποιήσει ως απόδειξη ότι η αντιπολίτευση επιστρέφει στην παλιά λογική των εύκολων υποσχέσεων.

Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, επομένως, η πιο αποτελεσματική απάντηση στη ΔΕΘ μπορεί να είναι η αποχή από αυτό το πλειστηριασμό παροχών. Ένα μικρότερο στοχευμένο και συνεκτικό πακέτο, εφόσον διαθέτει σαφές κόστος και χειροπιαστό όφελος για κοινωνικές ομάδες που πιέζονται, μπορεί να υπηρετήσει καλύτερα το κυβερνητικό αφήγημα από μια προσπάθεια να ξεπεραστούν αριθμητικά οι προτάσεις Τσίπρα και Ανδρουλάκη.

Η επιλογή αυτή μπορεί να μην στερεί από την αντιπολίτευση το βασικό της επιχείρημα ότι η κυβέρνηση πρέπει να κάνει περισσότερα για τα εισοδήματα. Αναγκάζει όμως τα κόμματα που διεκδικούν την εξουσία να αποδείξουν ότι διαθέτουν σχέδιο το οποίο αντέχει πέρα από την ημέρα της ανακοίνωσης.

Εκεί βρίσκεται ίσως η ουσία της φετινής προεκλογικής ΔΕΘ. Η πολιτική πλειοδοσία μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική όταν συνοδεύεται από πλήρη προετοιμασία. Όταν η ταχύτητα προηγείται της επεξεργασίας, δίνεται η ευκαιρία στο να προσφέρει στον αντίπαλο την αφορμή του να μετατρέψει μια δημοφιλή υπόσχεση σε ερώτημα αξιοπιστίας. Αν οι επόμενες εβδομάδες γεμίσουν με διορθώσεις, επανυπολογισμούς και ατυχείς λεπτομέρειες εφαρμογής, η προσπάθεια της αντιπολίτευσης να στριμώξει τον Μητσοτάκη πριν από τη ΔΕΘ μπορεί να έχει πετύχει το αντίθετο αποτέλεσμα, δίνοντάς του ακριβώς το πεδίο στο οποίο επιθυμεί να διεξαχθεί η προεκλογική αναμέτρηση.