Γιατί οι αργίες καταλήγουν σε υπερφαγία; Πώς να το αλλάξεις χωρίς να στερηθείς

Η 28η Οκτωβρίου πλησιάζει και, ας είμαστε ειλικρινείς, για πολλούς από εμάς δεν σημαίνει μόνο παρέλαση και σημαιάκια. Είναι εκείνη η μέρα που «επιτρέπεται» να φάμε λίγο παραπάνω, να πιούμε ένα ποτηράκι παραπάνω, να αφήσουμε το στομάχι να “δουλέψει υπερωρίες”. Όμως, γιατί κάθε φορά που υπάρχει αργία, νιώθουμε σχεδόν υποχρεωμένοι να υπερκαταναλώσουμε;

Η ψυχολογία πίσω από την υπερφαγία των αργιών

Σύμφωνα με την επιστήμη της διατροφικής ψυχολογίας, η υπερφαγία κατά τις περιόδους ξεκούρασης δεν είναι απλή “έξοδος από τη ρουτίνα”. Ο εγκέφαλος συνδέει τις αργίες με ανταμοιβή και η πιο προσβάσιμη ανταμοιβή είναι το φαγητό.

Το λεγόμενο σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου (dopamine reward system) ενεργοποιείται όταν βιώνουμε κάτι ευχάριστο. Έτσι, το φαγητό μετατρέπεται σε σύμβολο χαλάρωσης και ευφορίας. Ειδικά τα πλούσια σε θερμίδες γεύματα, τα οποία διεγείρουν την απελευθέρωση ντοπαμίνης, γίνονται σχεδόν “τελετουργία” των αργιών.

Η κοινωνική διάσταση: «Έλα μωρέ, αργία είναι!»

Στην ελληνική κουλτούρα, το φαγητό είναι κοινωνική πράξη. Η παρέα, η οικογένεια, το τραπέζι, όλα συνδέονται με το “να φάμε μαζί”. Αυτή η συλλογική νοοτροπία κάνει ακόμη πιο δύσκολο να βάλουμε φρένο, αφού η κατανάλωση φαγητού γίνεται μέρος της κοινωνικής ταυτότητας.

Η κοινωνική πίεση, έστω και άτυπη (“θα φας μόνο σαλάτα;”), συνδυάζεται με την ψυχολογική χαλάρωση της αργίας και δημιουργεί το τέλειο σκηνικό για υπερκατανάλωση. Μελέτες δείχνουν ότι όταν τρώμε σε κοινωνικό περιβάλλον, καταναλώνουμε κατά μέσο όρο έως και 44% περισσότερες θερμίδες από ό,τι όταν τρώμε μόνοι μας.

Το σώμα δεν «ξεχνάει»

Ακόμη και μια σύντομη περίοδος υπερφαγίας μπορεί να επηρεάσει τον οργανισμό περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Έρευνα στο Nutrition & Metabolism (2019) έδειξε ότι η κατανάλωση περίπου 1,5 φορές περισσότερων θερμίδων από το συνηθισμένο για λίγες μόνο ημέρες οδηγεί σε αύξηση λιπώδους ιστού και επιβάρυνση της μεταβολικής ισορροπίας.

Αν αυτό επαναλαμβάνεται σε κάθε αργία, Σαββατοκύριακο ή κοινωνικό γεγονός, δημιουργείται σταδιακή συσσώρευση θερμιδικού πλεονάσματος δηλαδή μια μικρή αλλά σταθερή αύξηση βάρους μέσα στον χρόνο. Έρευνες μάλιστα δείχνουν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό ετήσιας αύξησης βάρους στους ενήλικες προέρχεται από περιόδους γιορτών ή αργιών, όχι από την καθημερινότητα.