Φέτος, ας αφήσουμε τα σχόλια εκτός χριστουγεννιάτικου τραπεζιού

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι στην Ελλάδα δεν είναι ποτέ απλώς ένα γεύμα. Είναι συνάντηση, παράδοση, οικογένεια. Και όμως, για πολλούς ανθρώπους, συνοδεύεται από ένα αόρατο βάρος: σχόλια για το σώμα, το βάρος, το πόσο ή το τι τρώμε.

«Έφαγες πολύ», «δεν τρως τίποτα», «πρόσεχε μην παχύνεις», «αδυνάτισες, μπράβο». Φράσεις που συχνά λέγονται αυθόρμητα ή “από ενδιαφέρον”, αλλά που σπάνια είναι τόσο αθώες όσο ακούγονται.

Στην ελληνική οικογένεια, το φαγητό είναι ένδειξη φροντίδας. Παράλληλα όμως, έχει συνδεθεί έντονα με την αξία, την εγκράτεια και το σώμα. Το αποτέλεσμα είναι μια άτυπη επιτήρηση: ποιος τρώει, πόσο τρώει, αν «κρατιέται» ή αν «ξέφυγε».

Τι λέει η επιστήμη για τα σχόλια βάρους και τροφής

Η επιστημονική βιβλιογραφία είναι ξεκάθαρη: ο σχολιασμός γύρω από το βάρος και τις διατροφικές επιλογές μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κακή πρόθεση.

Έρευνες δείχνουν ότι το weightstigma (στιγματισμός λόγω βάρους) συνδέεται με:

• αυξημένο άγχος και ενοχές γύρω από το φαγητό

• χαμηλότερη αυτοεκτίμηση

• μεγαλύτερη πιθανότητα διαταραγμένης διατροφικής συμπεριφοράς

• μειωμένη ικανότητα αυτορρύθμισης στην πρόσληψη τροφής

Ιδιαίτερα σε οικογενειακά περιβάλλοντα, η παρακολούθηση και η κριτική στο φαγητό έχει φανεί ότι οδηγεί είτε σε υπερφαγία είτε σε υπερβολικό περιορισμό, δύο όψεις του ίδιου προβλήματος. Με απλά λόγια όταν κάποιος νιώθει ότι τον παρατηρούν ή τον κρίνουν, χάνει την επαφή με τα σήματα πείνας και κορεσμού του. Το φαγητό παύει να είναι φυσική ανάγκη και γίνεται πηγή έντασης.

Γιατί τα Χριστούγεννα δεν είναι η «εξαίρεση»

Συχνά αντιμετωπίζουμε το χριστουγεννιάτικο τραπέζι σαν μια επικίνδυνη παρένθεση δηλαδή μια μέρα που πρέπει είτε να ελεγχθεί είτε να “ξεχαστεί” για να επανέλθουμε μετά. Αυτή η νοοτροπία ενισχύει την ανάγκη για έλεγχο τόσο εσωτερικό όσο και εξωτερικό.

Όμως μια ή δύο μέρες δεν καθορίζουν ούτε το σώμα μας ούτε την υγεία μας. Αντίθετα, η χρόνια ένταση γύρω από το φαγητό είναι αυτή που αφήνει αποτύπωμα, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά φέτος

Ίσως το πιο ουσιαστικό “δώρο” στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι δεν είναι κάποιο πιάτο, αλλά η απουσία σχολίων.

Φέτος μπορούμε:

• να μην σχολιάσουμε το σώμα κανενός

• να μην παρατηρήσουμε ποσότητες και επιλογές

• να μην αποδώσουμε αξία στο πόσο ή στο τι τρώει κάποιος

Γιατί αυτό που μένει από τις γιορτές δεν είναι το μενού. Είναι η αίσθηση. Το αν νιώσαμε άνετα, αποδεκτοί, παρόντες. Και αυτό δεν μετριέται ούτε σε θερμίδες ούτε σε πιάτα.

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι είναι αφορμή για σύνδεση, όχι για έλεγχο. Και ίσως φέτος αξίζει να του επιτρέψουμε να είναι ακριβώς αυτό.

Ενδεικτικές επιστημονικές πηγές

1. Puhl, R. M., & Suh, Y. (2015). Health consequences of weight stigma: Implications for obesity prevention and treatment. CurrentObesity Reports.

2. Tomiyama, A. J. et al. (2018). Weight stigma is stressful: A review of evidence for the Cyclic Obesity/Weight-Based Stigma model. Appetite.

3. Neumark-Sztainer, D. et al. (2010). Family weight talk and dieting: How much do they matter for body dissatisfaction and disordered eating behaviors? Journal of Adolescent Health.

4. Tylka, T. L., & Kroon Van Diest, A. M. (2013). The Intuitive Eating Scale–2. Journal of Counseling Psychology.

5. Herman, C. P., & Polivy, J. (2004). The self-regulation of eating: Theoretical and practical problems. Handbook of Self-Regulation.