Ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης παρουσιάζει έναν αιώνα ιστορίας

Υπάρχουν αρχεία που φυλάσσονται σε ντουλάπια, και υπάρχουν αρχεία που αφηγούνται και διατηρούν ζωντανή την ιστορία στο παρόν και στο μέλλον. Το Ιστορικό Αρχείο του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, παρουσιάστηκε στα γραφεία του Συλλόγου στην Καλαμαριά, φέρνοντας στο φως τεκμήρια ενός αιώνα που συνδέουν την ιατρική, την κοινωνία και την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Ένα έργο που, σύμφωνα με τους ανθρώπους του ΙΣΘ, δεν αφορά μόνο την καταγραφή του παρελθόντος, αλλά τη διάσωσή του και τη μεταφορά του στις επόμενες γενιές

Ένας αιώνας σε 8.000 σελίδες

Το Ιστορικό Αρχείο περιλαμβάνει περισσότερες από 8.000 σελίδες τεκμηρίων, που καταγράφουν την πορεία του Συλλόγου από το 1924 έως σήμερα.

Στον πυρήνα του αρχείου βρίσκονται 53 βιβλία με πρακτικά συνεδριάσεων, βιβλία μητρώου μελών, αποφάσεις Γενικών Συνελεύσεων, Διοικητικών και Πειθαρχικών Συμβουλίων, οικονομικές εγγραφές, διοικητικές διαδικασίες και εκθέσεις επί υποβαλλόμενων εφέσεων. Ξεχωριστή θέση κατέχουν οι φάκελοι ιατρών-μελών.

«Το αρχείο δεν καταγράφει μόνο γεγονότα. Καταγράφει εποχές»

Ο πρόεδρος του ΙΣΘ, Νίκος Νίτσας, ο οποίος είχε την πρωτοβουλία δημιουργίας του Ιστορικού Αρχείου, υπογράμμισε πως πρόκειται για υλικό που υπερβαίνει τα όρια ενός επαγγελματικού φορέα.

«Το αρχείο αυτό δεν καταγράφει μόνο γεγονότα. Καταγράφει εποχές. Καταγράφει κρίσεις, μεταβάσεις, κοινωνικές μεταβολές. Καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο η ιατρική κοινότητα ανταποκρίθηκε στις προκλήσεις κάθε περιόδου», σημείωσε.

Όπως τόνισε ο κ. Νίτσας, η ιστορία του Συλλόγου βαδίζει παράλληλα με την ιστορία της Θεσσαλονίκης, γεγονός που καθιστούσε αναγκαία τη διάσωση του υλικού και τη διάθεσή του στην έρευνα.

«Η ιστορία δεν είναι απλώς καταγραφή του παρελθόντος. Είναι θεμέλιο του μέλλοντος», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Από το χαρτί στο ψηφιακό αποθετήριο

Την οργάνωση, διάσωση και διάθεση του ιστορικού και ψηφιακού αρχείου παρουσίασε η Υπεύθυνη του Ιστορικού Αρχείου , Μαλαματένια Κατιρλιώτου, ιστορικός και υποψήφια διδάκτωρ Ιστορίας της Ιατρικής.

Όπως εξήγησε, ο στόχος είναι διπλός: η προστασία των τεκμηρίων από τη φθορά του χρόνου και ταυτόχρονα η καταχώριση και διαφύλαξη της ιστορικής πληροφορίας. Κάθε εγγραφή από τα βιβλία πρακτικών ή τα μητρώα μετατρέπεται σε ξεχωριστό ψηφιακό δελτίο, με ημερομηνίες, πρόσωπα, θεματικές ενότητες και συνδεδεμένα πολυμέσα, όπως σαρωμένες σελίδες εγγράφων.

«Μέσα από το αρχείο διακρίνεται η ιστορία του Συλλόγου, της πόλης και της ιατρικής επιστήμης»

, ανέφερε η κ. Κατιρλιώτου, παρουσιάζοντας ενδεικτικά τεκμήρια μιας διαδρομής που υπερβαίνει τον έναν αιώνα.

Τα ντοκουμέντα μιλούν 

Ανάμεσα στα τεκμήρια που ξεχωρίζουν, βρίσκεται η βεβαίωση για εκχώρηση άδειας οδήγησης στην Αρίστη Ευνουχίδου – Παγιατάκη, από τις πρώτες γυναίκες γιατρούς μέλη του Συλλόγου και πρώτη γυναίκα δημοτική σύμβουλος το 1951.

Σε άλλο έγγραφο του 1946 καταγράφεται η επικείμενη ίδρυση του Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ με τη δωρεά της ελληνοαμερικανικής αδελφότητας ΑΧΕΠΑΝΣ, φωτίζοντας μια κρίσιμη στιγμή για τη δημόσια υγεία της πόλης.

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί και βεβαίωση του Οκτωβρίου 1945 για την ανασύσταση της Παιδιατρικής Κλινικής της ιατρού Μαρίας Ζωγραφίδου, η οποία είχε λεηλατηθεί από τους Γερμανούς στην Κατοχή, ενώ η ίδια συνελήφθη και φυλακίστηκε επειδή περιέθαλψε Άγγλους αιχμαλώτους.

Στο αρχείο περιλαμβάνονται ακόμη επιστολές και παρεμβάσεις του Συλλόγου για ζητήματα ιατρικής δεοντολογίας, όπως συστάσεις για αντιδεοντολογικές διαφημίσεις της εποχής, μεταξύ αυτών και καταχώριση ΩΡΛ ιατρού το 1954 για «πλαστικές επεμβάσεις ρινός και ώτων».

Όλα τα φυσικά τεκμήρια έχουν καθαριστεί και τοποθετηθεί σε ειδικά αρχειακά κουτιά φύλαξης, ενώ ο χώρος του Αρχείου έχει διαμορφωθεί με ντουλάπες και προθήκες για την ασφαλή διατήρηση και έκθεσή τους.

Οι 8.100 σελίδες τεκμηρίων διασώθηκαν, ψηφιοποιήθηκαν και ταξινομήθηκαν με τη συνδρομή διεπιστημονικής ομάδας, ενώ τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη του ψηφιακού αποθετηρίου ανέλαβε το Ερευνητικό Κέντρο Αθηνά.

«ΙΣΘ, Μοναδικό παράδειγμα στην Ελλάδα»

Η καθηγήτρια Ιστορίας της Ιατρικής Νίκη Παπαβραμίδου, διευθύντρια του Μουσείου Ιστορίας της Ιατρικής του ΑΠΘ, δήλωσε πως αισθάνεται υπερήφανη ως Θεσσαλονικιά για το γεγονός ότι ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης διαθέτει ένα τόσο καλά οργανωμένο και διατηρημένο ιστορικό αρχείο.

Όπως σημείωσε, πρόκειται ίσως για τον μοναδικό ιατρικό σύλλογο της χώρας με τόσο πλήρες αρχειακό υλικό, την ώρα που ακόμη και σε κεντρικούς θεσμικούς φορείς δεν υπάρχουν αντίστοιχα οργανωμένες ιστορικές καταγραφές.

Η κα. Παπαβραμίδου, χαρακτήρισε το Αρχείο ανεξάντλητη πηγή γνώσης για την ιστορία της ιατρικής στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι η αξία του υπερβαίνει τα στενά όρια ενός επαγγελματικού φορέα.

Σύμφωνα με την ίδια, ο ΙΣΘ αποτελεί παράδειγμα γιατί αντιμετώπισε το αρχείο του όχι απλώς ως χώρο φύλαξης εγγράφων, αλλά ως φορέα της ιστορίας της ιατρικής, της πόλης, των γιατρών και των ανθρώπων της.

Παράλληλα, αναγνώρισε εγκαίρως ότι δεν αρκεί η ασφαλής φυσική διατήρηση των τεκμηρίων, αλλά απαιτείται και η ψηφιακή διασφάλιση τους για το μέλλον, καθώς και η συνεργασία διαφορετικών επιστημονικών πεδίων για την ορθή διαχείριση και αξιοποίησή τους.

Η μνήμη γίνεται μέλλον

Ιδιαίτερη θέση στο Ιστορικό Αρχείο καταλαμβάνουν οι φάκελοι των μελών, που αποτυπώνουν την προσωπική διαδρομή κάθε γιατρού και τη συμβολή του στην ιατρική κοινότητα της πόλης. Οι φάκελοι αυτοί διατηρούνται ως φυσικό αρχείο, σε ειδικά κουτιά φύλαξης κατασκευασμένα από κατάλληλα υλικά προστασίας.

Οι φάκελοι φυλάσσονται στην αίθουσα του ΙΣΘ στην Καλαμαριά, η οποία μετονομάστηκε σε «Αίθουσα Θεμιστοκλή Σακελλαρίδη», προς τιμήν του συνιδρυτή και πρώτου προέδρου του Συλλόγου το 1924. Ο Θεμιστοκλής Σακελλαρίδης υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη του ΙΣΘ και διετέλεσε πρόεδρός του, από το 1924 έως το 1926 και από το 1936 έως το 1938, θέτοντας τα θεμέλια για την οργάνωση και τη θεσμική του πορεία στα πρώτα κρίσιμα χρόνια λειτουργίας του.

Το Ιστορικό Αρχείο του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο φύλαξης. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός μνήμης όπου η επιστήμη συναντά την ιστορία και την κοινωνία.