Τα δικαιώματα των επιβατών: Τι ισχύει, και τι θα ισχύει, μετά από έναν χρόνο αν κάτι… πάει στραβά στο ταξίδι σας

Ταξιδεύοντας με αεροπλάνο, τρένο, λεωφορείο, πλοίο. Στο peak της τουριστικής σεζόν αυτή η περίοδος, και καλό είναι να γνωρίζουμε τι δικαιούμαστε όταν ταξιδεύουμε με μέσα μαζικής μεταφοράς. Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κινητικότητα των επιβατών, όταν κάτι ‘πάει στραβά’.

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Κάθε χρόνο, περίπου 13 δισεκατομμύρια πολιτών ταξιδεύουν, με αεροπλάνα, τρένα, λεωφορεία, πλοία, στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη περισσότεροι ταξιδεύουν τοπικά. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί, σε 15 δισεκατομμύρια μέχρι το 2030 και σε 20 δισεκατομμύρια μέχρι το 2050. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη βιώσιμη και έξυπνη κινητικότητα, θέτει ως στόχο τη μείωση των εκπομπών ρύπων, στις μεταφορές, κατά 90% μέχρι το 2050, χρησιμοποιώντας ως εργαλεία την ψηφιοποίηση των μεταφορών, που αυξάνει την αποτελεσματικότητα και την ευελιξία.

Στο πλαίσιο του Πακέτου για την κινητικότητα των επιβατών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε μια σειρά από προτάσεις, για να ενδυναμώσει τα δικαιώματα των ταξιδιωτών.

Η εμπειρία, που αποκτήθηκε, από την κρίση της πανδημίας και την πτώχευση του ταξιδιωτικού κολοσσού Thomas Cook το 2019 καθώς και οι στόχοι της παραπάνω Στρατηγικής οδήγησαν την Επιτροπή να αποσαφηνίσει τους κανόνες αποζημίωσης των ταξιδιωτών και τους κανόνες παροχής ενημέρωσης και υποστήριξης, όταν κάτι «πάει στραβά», σε ταξίδι που κλείστηκε μέσω διαμεσολαβητή, ή σε ταξίδι, με διαφορετικά μέσα (πολυτροπικές μετακινήσεις).

Τι περιλαμβάνουν οι όροι

Οι όροι που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνουν: • Ισχυρότερα δικαιώματα επιβατών: -Οι επιβάτες αεροπορικών εταιριών, που κλείνουν το εισιτήριό τους, μέσω διαμεσολαβητών, θα έχουν τα ίδια δικαιώματα σε περίπτωση προβλήματος, με τους επιβάτες, που αγόρασαν το εισιτήριό τους απευθείας από την αεροπορική εταιρία. -Για πρώτη φορά, θεσμοθετούνται τα δικαιώματα των καταναλωτών που ταξιδεύουν με πολλά και διαφορετικά μέσα μεταφοράς. Έτσι, οι επιβάτες θα λαμβάνουν καλύτερη πληροφόρηση και ενημέρωση, που θα περιλαμβάνει τους ελάχιστους χρόνους ανταπόκρισης ανάμεσα στα διαφορετικά μέσα μεταφοράς καθώς και βοήθεια όταν αγοράζουν ενιαίο εισιτήριο για πολλαπλά μέσα μεταφοράς και «χάνουν» ανταποκρίσεις. -Τέλος, ενισχύονται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, όταν ταξιδεύουν. • Αναθεώρηση της Οδηγίας για τα οργανωμένα ταξίδια: -Οι ταξιδιώτες θα αποζημιώνονται, όταν κάτι «πάει στραβά», εντός 14 ημερών. Για να υλοποιηθεί αυτή η δυνατότητα, οι πωλητές και οι διοργανωτές ταξιδιών θα αποζημιώνονται, από τους παρόχους υπηρεσιών, εντός 7 ημερών. -Οι ταξιδιώτες δε θα επιτρέπεται να καταβάλλουν, ως προκαταβολή, ποσό πάνω από το 25% της συνολικής τιμής του πακέτου, εκτός και αν πρέπει να καταβάλουν το συνολικό αντίτιμο κάποιων υπηρεσιών που περιλαμβάνονται στο πακέτο π.χ. αεροπορικά εισιτήρια. Οι διοργανωτές δε θα μπορούν να ζητήσουν το υπόλοιπο 75% του ποσού, νωρίτερα από τις 28 ημέρες πριν την έναρξη του ταξιδιού. -Σε όσους ταξιδιώτες δίνεται κουπόνι, ως αποζημίωση, πρέπει να έχουν ενημερωθεί ότι δικαιούνται άμεση επιστροφή των χρημάτων τους, εφόσον το επιθυμούν. Εάν επιλέξουν να αποδεχτούν το κουπόνι, θα πρέπει να ενημερωθούν για όλους τους όρους της χρήσης και της εξαργύρωσής του. Επίσης, τα κουπόνια πρέπει να καλύπτονται, με ασφάλειες, για την περίπτωση της χρεωκοπίας. -Οι ταξιδιώτες, αν οι συνδυασμένες υπηρεσίες που αγοράζουν αποτελούν πακέτο, θα πρέπει να λαμβάνουν ενημέρωση ποιος είναι υπεύθυνος σε περίπτωση προβλήματος και ποια είναι τα δικαιώματά τους. • Αναθεώρηση του κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμού για τις υπηρεσίες πληροφόρησης στις πολυτροπικές μετακινήσεις: -Οι επιβάτες θα μπορούν να βρίσκουν ευκολότερα πληροφορίες, σε πραγματικό χρόνο, για τους διαφορετικούς τρόπους μεταφοράς, μέσω των υπηρεσιών πληροφόρησης για τις μετακινήσεις, και να έχουν πρόσβαση σε ειδοποιήσεις, σε πραγματικό χρόνο, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, για παράδειγμα σχετικά με καθυστερήσεις και ματαιώσεις.

Θα έχουν στη διάθεσή τους, επίσης, νέα είδη πληροφόρησης, όπως η δυνατότητα μεταφοράς ποδηλάτων στο τρένο και η προσβασιμότητα, για παράδειγμα, για επιβάτες με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Ο συνδυασμός τρόπων μεταφοράς, μπορεί να μειώσει τις συνολικές εκπομπές ρύπων, από τον τομέα των μεταφορών, καθώς δίνει στους ταξιδιώτες τη δυνατότητα επιλογής του πλέον αποδοτικού και βιώσιμου τρόπου μεταφοράς. -Δημιουργείται ένας κοινός Ευρωπαϊκός Χώρος δεδομένων κινητικότητας, ο οποίος θα διευκολύνει την πρόσβαση, τη συγκέντρωση και την κοινοχρησία δεδομένων, από υφιστάμενες και μελλοντικές πηγές δεδομένων, για τις μεταφορές και την κινητικότητα.

-Οι ταξιδιώτες θα έχουν πρόσβαση σε δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, ώστε να ενημερώνονται σχετικά με την κατάσταση των μεταφορών και τις συνθήκες κυκλοφορίας και έτσι να προγραμματίζουν καλύτερα τις μετακινήσεις τους.

Ο χώρος αυτός θα δώσει, επίσης, τη δυνατότητα σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς να αναπτύξουν καινοτόμες υπηρεσίες μεταφορών και να χαράξουν μια πολιτική μεταφορών με βάση τα δεδομένα.

Ταξιδεύοντας με αεροπλάνο

Με στόχο την προστασία των καταναλωτών και ταξιδιωτών, το Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕΠΚΑ) ενημερώνει το κοινό σχετικά με τις μετακινήσεις με διάφορα μέσα μεταφοράς.

Ταξιδεύοντας με αεροπλάνο, γενικώς, τα επιχειρηματικά μοντέλα των αεροπορικών εταιρειών βασίζονται ολοένα και περισσότερο στην επιβολή πρόσθετων χρεώσεων για υπηρεσίες όπως οι χειραποσκευές, ή η επιλογή θέσης, καθώς και στην εμπορευματοποίηση βασικών αναγκών των επιβατών. Αυτό δεν συνεπάγεται μόνο σημαντικό πρόσθετο κόστος, για τους επιβάτες, αλλά και μειωμένη διαφάνεια, ως προς τη διαμόρφωση των τιμών και περιορισμένη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων τους.

Πρόσφατα, και συγκεκριμένα στις 15 Ιουνίου 2026, ύστερα από δύσκολες διαπραγματεύσεις, οι νομοθέτες (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο), συμφώνησαν να ενδυναμώσουν βασικά δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών εταιρειών μέσα από νομοθετικές βελτιώσεις.

Τι ζητούσαν οι καταναλωτές εδώ και χρόνια:

•   Να διασφαλιστεί ότι θα μπορούν οι ταξιδιώτες να έχουν μαζί τους ένα μικρό προσωπικό αντικείμενο και μία χειραποσκευή επί του αεροσκάφους, χωρίς πρόσθετο κόστος, ως μέρος της βασικής τιμής του εισιτηρίου. Και τα δύο αντικείμενα πρέπει να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ασφάλειας και τις μέγιστες επιτρεπόμενες διαστάσεις και το μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος, που καθορίζει ο μεταφορέας. •   Να αποτραπεί η χρέωση, για επιλογή θέσεων, από τις αεροπορικές εταιρείες, για όσους περιλαμβάνονται στην ίδια κράτηση προκειμένου να καθίσουν μαζί, ιδίως των οικογενειών με παιδιά. Οι χρεώσεις αυτές είναι αθέμιτες και ενδέχεται να θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια. •   Να απαγορευθούν οι ρήτρες «μη εμφάνισης» για όλους τους τύπους πτήσεων και ταξιδιών, π.χ. απευθείας δρομολόγια «από σημείο σε σημείο» και συνδεδεμένες πτήσεις.

Τι συμφώνησαν Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Ευρωπαϊκό Συμβούλιο;

-Πιο σαφείς και αυστηρούς κανόνες για αποζημιώσεις και καθυστερήσεις. Αν μια πτήση καθυστερήσει πάνω από 3 ώρες, οι επιβάτες εξακολουθούν να δικαιούνται αποζημίωση.

Η αποζημίωση ανέρχεται σε: 250€ για πτήσεις έως 1.500 χλμ., 400€ για πτήσεις από 1.500 έως 3.500 χλμ., 600€ για πτήσεις άνω των 3.500 χλμ.

-Οι τιμές των εισιτηρίων θα είναι πιο ξεκάθαρες. Θα φαίνεται καθαρά η τιμή με χειραποσκευή και η τιμή χωρίς χειραποσκευή.

-Η διαδικασία διεκδίκησης αποζημίωσης γίνεται πιο απλή, με συγκεκριμένες προθεσμίες, ώστε οι επιβάτες να λαμβάνουν πιο εύκολα όσα δικαιούνται.

-Θα είναι πιο ξεκάθαρο πότε μια αεροπορική εταιρεία δεν υποχρεούται να καταβάλει αποζημίωση λόγω έκτακτων περιστάσεων.

-Οι επιβάτες δεν θα υποχρεούνται να παραμένουν μέσα στο αεροσκάφος σε περίπτωση μεγάλης καθυστέρησης πριν από την αναχώρηση.

-Καταργείται ο κανόνας «no-show». Αν κάποιος δεν χρησιμοποιήσει την πτήση αναχώρησης, θα μπορεί να χρησιμοποιήσει κανονικά την πτήση επιστροφής χωρίς επιπλέον χρέωση.

-Παιδιά κάτω των 14 ετών μπορούν να κάθονται δίπλα στον ενήλικα που τα συνοδεύει χωρίς επιπλέον χρέωση θέσης.

-Ενισχύονται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και των επιβατών με μειωμένη κινητικότητα.

-Οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να ενημερώνουν καλύτερα τους επιβάτες για τα δικαιώματά τους.

Σημειώνεται ότι οι αναθεωρημένοι κανόνες θα εφαρμοστούν έπειτα από 12 μήνες, αφού εγκρίνουν επίσημα την πολιτική συμφωνία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, και γίνει δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών μπορείτε να δείτε στον επίσημο ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εδώ

Τι είναι το ETIAS

Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (European Travel Information and Authorization System ETIAS) είναι η νέα άδεια ταξιδιού για ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης προκειμένου να μπορούν να εισέλθουν σε 30 ευρωπαϊκές χώρες.

Θα ισχύει για βραχείας διάρκειας διαμονή, για διάστημα έως 90 ημερών κατά τη διάρκεια περιόδου 180 ημερών.

Η άδεια θα συνδέεται με το διαβατήριο του ταξιδιώτη, θα ισχύει για μέγιστο διάστημα 3 ετών ή μέχρι να λήξει η ισχύς του διαβατηρίου, ανάλογα με το ποια ημερομηνία προηγείται. Αν αποκτήσετε νέο διαβατήριο, θα πρέπει να αποκτήσετε νέα ταξιδιωτική άδεια ETIAS.

Η υποβολή αίτησης για ταξιδιωτική άδεια ETIAS θα κοστίζει 20 ευρώ, αν και ορισμένοι ταξιδιώτες απαλλάσσονται από την καταβολή αυτού του τέλους.

Η λειτουργία του ETIAS θα ξεκινήσει το τελευταίο τρίμηνο του 2026 ενώ προς το παρόν δεν απαιτείται καμία ενέργεια από τους ταξιδιώτες.

Να υπενθυμίσουμε και το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System EES) ένα αυτοματοποιημένο σύστημα για την καταχώριση υπηκόων τρίτων χωρών που ταξιδεύουν για βραχεία παραμονή κάθε φορά που διέρχονται τα εξωτερικά σύνορα σε Ευρωπαϊκές χώρες.

Αφορά τη βραχεία παραμονή έως 90 ημέρες εντός οιασδήποτε περιόδου 180 ημερών, και έχει τεθεί σε λειτουργία από τις 10 Απριλίου 2026.

Για τους σκοπούς του EES, ως «υπήκοος τρίτης χώρας» νοείται ταξιδιώτης που δεν έχει την ιθαγένεια οποιασδήποτε χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή την ιθαγένεια της Ισλανδίας, του Λιχτενστάιν, της Νορβηγίας ή της Ελβετίας.

Ωστόσο, επειδή κατά την εφαρμογή του, παράλληλα με την έναρξη της τουριστικής περιόδου, προκάλεσε πολύωρες καθυστερήσεις, σε ταξιδιώτες εκτός Ζώνης Σένγκεν, το νέο σύστημα έχει ‘παγώσει’ για τους Βρετανούς τουρίστες προκειμένου να υπάρχει ομαλότερη λειτουργία στα αεροδρόμια και μείωση των ταλαιπωριών.

Ταξιδεύοντας με τρένο

Με στόχο την προστασία των καταναλωτών και ταξιδιωτών, το Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕΠΚΑ) ενημερώνει το κοινό σχετικά με τις μετακινήσεις με διάφορα μέσα μεταφοράς.

Για παράδειγμα, ταξιδεύοντας με τρένο στην Ελλάδα, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι:

-Η σύμβαση μεταφοράς, την οποία συνάπτει ο επιβάτης με την HELLENIC TRAIN, κατά το χρόνο αγοράς του τίτλου μεταφοράς του, αποδεικνύεται με έναν, ή περισσότερους τίτλους μεταφοράς (στη μορφή που έχει εκάστοτε εγκρίνει η HELLENIC TRAIN), οι οποίοι παραδίδονται στον επιβάτη

– Για τη διεξαγωγή της επιβατικής μεταφοράς στο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο εφαρμόζονται οι διατάξεις του «Κανονισμού των δια Σιδηροδρόμου Μεταφορών (ΚΑ.ΜΕ.Σ)» (ΕΚ) 2021/782, σε συνδυασμό με τα προβλεπόμενα από το Νόμο 3891/2010 και τη Σύμβαση για τις Διεθνείς Σιδηροδρομικές Μεταφορές (COTIF, Ν.3646/2008, ΦΕΚ Α 36) καθώς και το ισχύον πλαίσιο Κανονιστικών Διατάξεων της Hellenic Train για τις Επιβατικές Μεταφορές.

Για να ενημερωθείτε για την έκδοση εισιτηρίων, τα ωράρια λειτουργίας των σταθμών, τις εκπτώσεις στις τιμές των εισιτηρίων, καθώς και τυχόν προσφορές, την ακύρωση – μεταβολή – αλλαγή των εισιτηρίων, τα δικαιώματα σας σε περίπτωση καθυστέρησης – απώλειας ανταπόκρισης – ματαίωσης δρομολογίων, την έκδοση καρτών, τη μετακίνηση Α.Μ.Ε.Α., τη μεταφορά ζώων συντροφιάς – ποδηλάτων – αποσκευών, θα πρέπει να επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της Hellenic Train.