Open House Thessaloniki: Ένα Σαββατοκύριακο που μας έκανε να δούμε αλλιώς την πόλη
Από τις ξεναγήσεις σε δεκάδες κτίρια και τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τις προσόψεις της Θεσσαλονίκης μέχρι το μεγάλο closing party στο «Δέντρο στο Μπαρ»
Η Θεσσαλονίκη αποχαιρετά το φετινό Open House με τον τρόπο που του ταιριάζει: έχοντας μετατρέψει για δύο ημέρες την αρχιτεκτονική σε μια ανοιχτή πρόσκληση προς κατοίκους και επισκέπτες να γνωρίσουν την πόλη λίγο διαφορετικά. Το Σάββατο 21 και την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, δεκάδες κτίρια άνοιξαν τις πόρτες τους, χώροι που στην καθημερινότητα παραμένουν απρόσιτοι έγιναν προσβάσιμοι στο κοινό και οι δρόμοι της Θεσσαλονίκης γέμισαν με ανθρώπους που αποφάσισαν να αφιερώσουν το Σαββατοκύριακό τους στην εξερεύνηση της αρχιτεκτονικής της.
Η φετινή διοργάνωση, με κεντρικό θέμα «Emerging City – Η πόλη που αναδύεται», δεν περιορίστηκε στην παρουσίαση όμορφων κτιρίων ή εντυπωσιακών εσωτερικών χώρων. Αντίθετα, έδωσε την ευκαιρία να αναδειχθεί η Θεσσαλονίκη ως μια πόλη που μετασχηματίζεται, διατηρεί τις ιστορικές της αναφορές, αλλά ταυτόχρονα αναζητά νέες χρήσεις, νέες ταυτότητες και διαφορετικούς τρόπους να αξιοποιήσει το αστικό της περιβάλλον.
Το Open House Thessaloniki 2026 ολοκλήρωσε έτσι την κεντρική του δράση, αφήνοντας πίσω του κάτι περισσότερο από μια σειρά αρχιτεκτονικών ξεναγήσεων. Άφησε μια διαφορετική ματιά στην πόλη και, κυρίως, μια υπενθύμιση ότι πίσω από τις γνώριμες προσόψεις, τις πολυκατοικίες και τα ιστορικά μνημεία υπάρχουν ιστορίες που αξίζει να ανακαλύψουμε.
Από το Μουσείο Ύδρευσης μέχρι το Αλκαζάρ: Μια πόλη γεμάτη αρχιτεκτονικές εκπλήξεις
Το φετινό πρόγραμμα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν αντιμετώπισε την αρχιτεκτονική ως κάτι αποκομμένο από την καθημερινότητα. Αντίθετα, έφερε τους επισκέπτες σε επαφή με διαφορετικές εποχές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, μέσα από κτίρια που αποτυπώνουν τις διαδοχικές μεταμορφώσεις της.
Στη λίστα των χώρων που άνοιξαν για το κοινό βρέθηκαν ιστορικά μνημεία, παλιά βιομηχανικά κτίρια, ξενοδοχεία, επαγγελματικοί χώροι, κατοικίες, πολιτιστικοί χώροι και σύγχρονες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις. Η ποικιλία αυτή αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της διοργάνωσης, καθώς έδωσε τη δυνατότητα στους επισκέπτες να αντιληφθούν πόσο διαφορετικές αρχιτεκτονικές ταυτότητες συνυπάρχουν μέσα στον ίδιο αστικό ιστό.
Ανάμεσα στις ξεχωριστές στάσεις ήταν το Μουσείο Ύδρευσης, ένα κτίριο του 1894 που λειτούργησε αρχικά ως κεντρικό αντλιοστάσιο της πόλης. Η αποκατάσταση και επανάχρησή του το μετέτρεψαν σε έναν χώρο που αφηγείται την ιστορία της υδροδότησης της Θεσσαλονίκης, διατηρώντας παράλληλα τον παλιό μηχανολογικό εξοπλισμό του. Ήταν μια χαρακτηριστική περίπτωση του πώς ένα κτίριο με καθαρά λειτουργικό και βιομηχανικό παρελθόν μπορεί να αποκτήσει μια νέα πολιτιστική ζωή.
Στη δυτική είσοδο της πόλης, η Βίλα Πετρίδη αποτέλεσε ακόμη μία ενδιαφέρουσα επιλογή. Το εκλεκτικιστικό κτίριο, που κατασκευάστηκε μεταξύ 1900 και 1910 στην περιοχή του παλιού Μπεχ Τσινάρ, αποκαταστάθηκε από τον Δήμο Θεσσαλονίκης το 2014 και αποτελεί σήμερα ένα από τα χαρακτηριστικά τοπόσημα της περιοχής, φιλοξενώντας το Ελληνογερμανικό Ίδρυμα Νεολαίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η επίσκεψη στο ιστορικό κτίριο της ΠΑΕΓΑ, στον χώρο του λιμανιού. Η παλιά γενική αποθήκη του 1927-1928 μεταμορφώθηκε σε έναν σύγχρονο επιχειρηματικό κόμβο, στεγάζοντας πλέον τα γραφεία της Deloitte. Η αρχιτεκτονική του επανασχεδιασμού συνδυάζει τη βιομηχανική αισθητική με σύγχρονα υλικά και παρεμβάσεις, αναδεικνύοντας ακριβώς τη φιλοσοφία της φετινής θεματικής.
Ωστόσο, μία από τις πιο χαρακτηριστικές διαδρομές του φετινού Open House ήταν εκείνη που συνέδεσε δύο διαφορετικές θρησκευτικές και ιστορικές παραδόσεις, σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του κέντρου: τη συμβολή της Βενιζέλου με την Εγνατία.
Όπως κατέγραψε το The Opinion στο ρεπορτάζ του Κωστή Κοτσώνη, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν στην Παναγία των Χαλκέων και στο τέμενος Χαμζά Μπέη, γνωστό στους περισσότερους ως Αλκαζάρ. Δύο μνημεία που βρίσκονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, αλλά αφηγούνται διαφορετικές περιόδους της πολυπολιτισμικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης.
Open House 2026: Ξεναγηθήκαμε στο σταυροδρόμι όπου συναντιούνται θρησκείες και πολιτισμοί
Η Παναγία των Χαλκέων, γνωστή και ως Κόκκινη Εκκλησιά λόγω της κατασκευής της από πλίνθους, χρονολογείται στο 1028. Η αρχιτεκτονική της, οι τοιχογραφίες και τα διακοσμητικά στοιχεία της αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της βυζαντινής περιόδου. Μάλιστα, το 2026 ολοκληρώθηκε η αποκατάστασή της από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης, δίνοντας νέα δυνατότητα ανάδειξης του μνημείου.
Λίγα μέτρα παρακάτω, το τέμενος Χαμζά Μπέη αποκαλύπτει μια εντελώς διαφορετική σελίδα της ιστορίας. Πρόκειται για το πρώτο τέμενος που χτίστηκε και λειτούργησε ως τζαμί στη Θεσσαλονίκη μετά την οθωμανική κατάκτηση, το 1468. Στους αιώνες που ακολούθησαν άλλαξε πολλές χρήσεις, φιλοξένησε πρόσφυγες, μετατράπηκε σε εμπορικούς χώρους και τελικά συνδέθηκε με τον ιστορικό κινηματογράφο «Αλκαζάρ», που λειτούργησε στην αυλή του.
Μετά τις εργασίες αποκατάστασης της περιόδου 2023-2026, το μνημείο απέκτησε νέα ταυτότητα ως χώρος πολιτισμού. Η επίσκεψή του στο πλαίσιο του Open House είχε, επομένως, ιδιαίτερη σημασία: δεν επρόκειτο απλώς για μια αρχιτεκτονική ξενάγηση, αλλά για μια ευκαιρία να αναδειχθεί η διαδοχή των πολιτισμών που διαμόρφωσαν την πόλη.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία της διοργάνωσης. Να μπορεί κάποιος να περπατήσει σε έναν δρόμο που διασχίζει καθημερινά και να ανακαλύψει ότι πίσω από ένα κτίριο που θεωρούσε δεδομένο υπάρχει μια ιστορία αιώνων, μια διαφορετική χρήση ή μια αρχιτεκτονική λεπτομέρεια που μέχρι πρότινος περνούσε απαρατήρητη.
Το «Emerging City» και η Θεσσαλονίκη που αλλάζει
Η επιλογή της θεματικής «Emerging City – Η πόλη που αναδύεται» δεν ήταν τυχαία. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία μετασχηματισμού και το φετινό Open House επιχείρησε να φωτίσει ακριβώς αυτή τη μετάβαση.
Η διοργάνωση έδωσε έμφαση σε νέες αρχιτεκτονικές δημιουργίες, πρόσφατα ολοκληρωμένα έργα και επαναχρήσεις υφιστάμενων κτιρίων. Το ενδιαφέρον δεν περιορίστηκε, δηλαδή, στη διατήρηση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, αλλά επεκτάθηκε στον τρόπο με τον οποίο αυτή μπορεί να συνυπάρξει με τις σύγχρονες ανάγκες μιας μεγάλης πόλης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν οι μικροκατοικίες στον Βαρδάρη, όπου ένα πρώην βιομηχανικό κτίριο του 1982 επανασχεδιάστηκε για να καλύψει τις ανάγκες σύγχρονης νεανικής κατοίκησης. Η αξιοποίηση ενός παλιού κελύφους για μια διαφορετική λειτουργία αναδεικνύει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα του σύγχρονου αστικού σχεδιασμού: πώς μπορούν οι υπάρχοντες χώροι να αποκτήσουν δεύτερη ζωή, αντί να εγκαταλείπονται.
Στην ίδια λογική εντάχθηκαν τα νέα αρχιτεκτονικά γραφεία και οι επαγγελματικοί χώροι που παρουσιάστηκαν στο πρόγραμμα, όπως και το σύγχρονο studio αρχιτεκτονικής και design στην οδό Κλεισούρας. Εκεί, η ευελιξία των χώρων επιτρέπει τη μετατροπή του ισογείου από χώρο υποδοχής σε εκθεσιακό περιβάλλον και χώρο καλλιτεχνικών δράσεων, ενώ το επάνω επίπεδο φιλοξενεί τον χώρο δημιουργικής εργασίας της ομάδας.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η αρχιτεκτονική δεν αφορά μόνο το παρελθόν ή την αισθητική των κτιρίων. Συνδέεται με τον τρόπο που ζούμε, εργαζόμαστε, κατοικούμε και κινούμαστε μέσα στην πόλη. Και το Open House κατάφερε να φέρει αυτή τη συζήτηση έξω από τα εξειδικευμένα αρχιτεκτονικά γραφεία και πιο κοντά στο ευρύ κοινό.
Οι άνθρωποι πίσω από τις ξεναγήσεις: 550 εθελοντές στην πρώτη γραμμή
Αν υπάρχει, όμως, ένα στοιχείο που κάνει το Open House να ξεχωρίζει από μια συνηθισμένη πολιτιστική διοργάνωση, αυτό είναι οι άνθρωποί του. Ο θεσμός στηρίζεται στον εθελοντισμό και στη διάθεση ανθρώπων να μοιραστούν τις γνώσεις και την αγάπη τους για την πόλη.
Για τη φετινή διοργάνωση, περίπου 550 εθελοντές ανέλαβαν να υποδεχθούν και να ξεναγήσουν το κοινό στα κτίρια που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Δεν ήταν απλώς οι άνθρωποι που άνοιγαν τις πόρτες των χώρων και καθοδηγούσαν τους επισκέπτες. Ήταν εκείνοι που έδιναν ζωή στις ιστορίες των κτιρίων, εξηγούσαν αρχιτεκτονικές επιλογές, ανέδεικνυαν λεπτομέρειες και συνέδεαν το παρελθόν με το παρόν.
Αυτή η ανθρώπινη διάσταση είναι ίσως ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα του Open House. Η αρχιτεκτονική, που αρκετές φορές μοιάζει με ένα αντικείμενο περιορισμένο σε ειδικούς και επαγγελματίες, γίνεται προσβάσιμη σε όλους. Δεν χρειάζεται κάποιος να έχει σπουδάσει αρχιτεκτονική για να συμμετάσχει, να θέσει ερωτήσεις ή να ανακαλύψει κάτι καινούργιο.
Η δωρεάν είσοδος στις ξεναγήσεις και η δυνατότητα επίσκεψης σε διαφορετικά σημεία της πόλης διαμορφώνουν μια εμπειρία ανοιχτή σε διαφορετικές ηλικίες και ενδιαφέροντα. Άλλωστε, ο θεσμός από την αρχή του, το 2012 στη Θεσσαλονίκη, έχει ως βασικό στόχο να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά στην αρχιτεκτονική και να τους κάνει να κοιτάξουν διαφορετικά τους δρόμους από τους οποίους περνούν καθημερινά.
Δεν ήταν μόνο οι ξεναγήσεις: Οι παράλληλες δράσεις που έδωσαν μεγαλύτερη διάρκεια στη γιορτή
Το Open House Thessaloniki 2026 δεν περιορίστηκε στο κεντρικό Σαββατοκύριακο. Η φετινή διοργάνωση αναπτύχθηκε σε ένα εννιαήμερο πρόγραμμα, από τις 14 έως τις 22 Νοεμβρίου, με παράλληλες δράσεις που έδωσαν διαφορετικές αφορμές για να γνωρίσει κανείς την πόλη.
Το MADE in Thessaloniki έφερε το κοινό πιο κοντά σε εργαστήρια τέχνης, καταστήματα, δημιουργικά studios και χώρους παραγωγής. Η συγκεκριμένη δράση είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς έδωσε την ευκαιρία στους επισκέπτες να δουν από κοντά πώς λειτουργούν χώροι δημιουργίας και να γνωρίσουν τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από προϊόντα και καλλιτεχνικές δουλειές της Θεσσαλονίκης.
Αντίστοιχα, το OPEN WALKS έδωσε έμφαση στην περιήγηση και στη σχέση της αρχιτεκτονικής με το ευρύτερο αστικό περιβάλλον. Οι διαδρομές στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και στις εργατικές κατοικίες της Αγίας Κυριακής προσέφεραν μια διαφορετική οπτική σε περιοχές που συνδέονται με την παραγωγική, κοινωνική και πολεοδομική ιστορία της πόλης.
Στο πρόγραμμα εντάχθηκαν επίσης επισκέψεις στις εγκαταστάσεις της STONE GROUP INTERNATIONAL, ενώ το OPEN OFFICE έδωσε τη δυνατότητα γνωριμίας με αρχιτεκτονικά γραφεία της Θεσσαλονίκης, μέσα από ξεναγήσεις που πραγματοποιήθηκαν από τους ίδιους τους αρχιτέκτονες.
Με αυτόν τον τρόπο, η διοργάνωση κατάφερε να ξεφύγει από την εικόνα ενός διημέρου στο οποίο το κοινό απλώς επισκέπτεται ορισμένα κτίρια. Αντίθετα, δημιούργησε μια μεγαλύτερη πολιτιστική διαδρομή, που συνέδεσε την αρχιτεκτονική με το design, την τέχνη, την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργική δραστηριότητα της πόλης.
OPEN PHOTO, OPEN YOUR MAP και OPEN VOTE: Η συμμετοχή συνεχίζεται και μετά το Σαββατοκύριακο
Η φετινή διοργάνωση έδωσε χώρο και στη δημιουργική συμμετοχή των επισκεπτών, μέσα από τρεις διαγωνιστικές δράσεις που δεν ολοκληρώνονται μαζί με τις αρχιτεκτονικές ξεναγήσεις.
Το OPEN PHOTO, με θέμα «Golden Hour: Light as Architecture», προσκαλεί τους συμμετέχοντες να αποτυπώσουν τη σχέση του φωτός με την αρχιτεκτονική. Το OPEN YOUR MAP αξιοποιεί τον χάρτη της διοργάνωσης ως μέρος της φωτογραφικής εμπειρίας, ενώ το OPEN VOTE δίνει στο κοινό τη δυνατότητα να επιλέξει την αγαπημένη του ξενάγηση.
Οpen House Thessaloniki 2026: Αυτά είναι τα 74 κτίρια που ανοίγουν για ξεναγήσεις
Οι διαγωνισμοί πραγματοποιούνται από τις 21 έως τις 29 Νοεμβρίου, επομένως η συμμετοχή του κοινού δεν σταματά με την ολοκλήρωση των επισκέψεων στα κτίρια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το OPEN VOTE, καθώς η επιλογή της αγαπημένης ξενάγησης μεταφέρει μέρος της αξιολόγησης της διοργάνωσης στους ίδιους τους επισκέπτες. Μάλιστα, ένας τυχερός ψηφοφόρος θα κερδίσει, έπειτα από κλήρωση, μία φωτογραφική μηχανή Fujifilm.
Σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία της διοργάνωσης είχε και το OPEN BOX, το ενημερωτικό περίπτερο στη συμβολή των οδών Αριστοτέλους και Μητροπόλεως. Εκεί οι επισκέπτες μπορούσαν να προμηθευτούν το έντυπο πρόγραμμα, τον χάρτη της πόλης και αναμνηστικά προϊόντα, όπως τσάντες, τετράδια, αφίσες, μπρελόκ και καρτ ποστάλ.
Ο χάρτης, μάλιστα, είχε και έναν επιπλέον συμβολισμό, καθώς οι επισκέπτες μπορούσαν να συλλέγουν σφραγίδες από κάθε κτίριο που επισκέπτονταν. Μια μικρή λεπτομέρεια που μετέτρεπε την περιήγηση σε προσωπική συλλογή αναμνήσεων από τη φετινή διοργάνωση.
TIME TO CLOSE PARTY: Η αρχιτεκτονική δίνει τη θέση της στη μουσική
Κάθε μεγάλη γιορτή χρειάζεται και το αντίστοιχο κλείσιμο. Και στην περίπτωση του Open House, η ολοκλήρωση των ξεναγήσεων δεν σημαίνει ότι τελειώνει αμέσως και η διάθεση για συνάντηση, διασκέδαση και γιορτή.
Το καθιερωμένο TIME TO CLOSE PARTY έρχεται να δώσει τον τελευταίο τόνο στη φετινή διοργάνωση, μεταφέροντας το επίκεντρο από τα κτίρια και τις αρχιτεκτονικές διαδρομές στην παρέα και τη μουσική.
Το ραντεβού έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, στις 21:30, στο «Δέντρο στο Μπαρ», στη Βασιλέως Γεωργίου 25. Στα decks βρίσκεται και φέτος ο Chris Stam, από το 1 Nite Club / 1NC powered by Palooza events, αναλαμβάνοντας τη μουσική της βραδιάς.
Η είσοδος είναι ελεύθερη και η πρόσκληση απευθύνεται σε όλους: εθελοντές, επισκέπτες, συνεργάτες και φίλους της διοργάνωσης. Παράλληλα, το Magicphoto θα βρίσκεται στον χώρο για να απαθανατίσει τις στιγμές της βραδιάς και να δημιουργήσει αναμνήσεις από το φετινό Open House.
Το closing party δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη παράλληλη εκδήλωση. Είναι η ευκαιρία να συναντηθούν ξανά οι άνθρωποι που συμμετείχαν στη διοργάνωση, να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και να γιορτάσουν την ολοκλήρωση μιας εβδομάδας που έφερε την αρχιτεκτονική στο επίκεντρο της ζωής της πόλης.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο όμορφες πλευρές του θεσμού: ότι δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε όσους αγαπούν τα κτίρια, αλλά δημιουργεί μια κοινότητα ανθρώπων που συναντιούνται γύρω από μια κοινή εμπειρία.
Τι αφήνει πίσω του το Open House Thessaloniki 2026
Η φετινή διοργάνωση ολοκληρώνει τον κύκλο της έχοντας αναδείξει μια πλευρά της Θεσσαλονίκης που συχνά χάνεται μέσα στην καθημερινή βιασύνη. Μια πόλη που δεν αποτελείται μόνο από τις κεντρικές πλατείες, τους εμπορικούς δρόμους και τα γνωστά σημεία συνάντησης, αλλά και από δεκάδες κτίρια που κουβαλούν διαφορετικές ιστορίες, αρχιτεκτονικές επιρροές και κοινωνικές μνήμες.
Το σημαντικότερο στοιχείο του Open House είναι ότι καταφέρνει να μετατρέψει αυτή τη γνώση σε μια εμπειρία που δεν απαιτεί ειδικές γνώσεις ή μεγάλο οικονομικό κόστος. Με δωρεάν ξεναγήσεις, εθελοντές και ένα πρόγραμμα που απλώνεται σε διαφορετικές γειτονιές, δίνει στους κατοίκους την ευκαιρία να επανασυνδεθούν με την πόλη τους.
Το OPEN HOUSE Thessaloniki 2026 συνεχίζεται με ξεναγήσεις σε 75 κτίρια
Παράλληλα, η θεματική «Emerging City» έθεσε ένα ενδιαφέρον ερώτημα για το μέλλον της Θεσσαλονίκης: πώς μπορεί μια πόλη με τόσο έντονο ιστορικό αποτύπωμα να εξελίσσεται χωρίς να χάνει την ταυτότητά της; Πώς μπορούν τα παλιά κτίρια να αποκτούν νέες χρήσεις και πώς η σύγχρονη αρχιτεκτονική μπορεί να συνυπάρχει με την πολιτιστική κληρονομιά;
Οι απαντήσεις δεν βρίσκονται σε μία μόνο ξενάγηση ή σε ένα συγκεκριμένο κτίριο. Βρίσκονται στη συνολική εικόνα που δημιουργείται όταν όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία παρουσιάζονται μαζί.
Από την Παναγία των Χαλκέων και το Αλκαζάρ μέχρι τις σύγχρονες επαγγελματικές εγκαταστάσεις και τις νέες μορφές κατοίκησης, το Open House έδειξε ότι η αρχιτεκτονική της Θεσσαλονίκης δεν είναι μια στατική υπόθεση. Είναι μια διαρκής διαδικασία αλλαγής, προσαρμογής και επαναπροσδιορισμού.
Και κάπως έτσι, μετά από δεκάδες ξεναγήσεις, εκατοντάδες εθελοντές, διαφορετικές διαδρομές και το αποψινό closing party, η φετινή γιορτή της αρχιτεκτονικής ετοιμάζεται να ρίξει αυλαία. Τα κτίρια θα επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους, οι πόρτες θα κλείσουν και οι επισκέπτες θα συνεχίσουν τις διαδρομές τους στην πόλη.
Μόνο που, μετά από ένα τέτοιο Σαββατοκύριακο, είναι πιθανό να κοιτάζουν λίγο διαφορετικά όσα βρίσκονται γύρω τους. Και αυτό, τελικά, είναι ίσως το μεγαλύτερο κέρδος του Open House.