COP31: Σε αδιέξοδο οι συνομιλίες για το κλίμα – «Μπλόκο» στη συμφωνία λόγω των ορυκτών καυσίμων
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες απέρριψαν το σχέδιο απόφασης που παρουσιάστηκε στην Αττάλεια, καθώς δεν περιλαμβάνει ρητή αναφορά στην απομάκρυνση από πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα
Σε κρίσιμο αδιέξοδο οδηγήθηκαν οι διαπραγματεύσεις της COP31 στην Αττάλεια της Τουρκίας, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες απέρριψαν το σχέδιο της τελικής πολιτικής απόφασης, εκφράζοντας έντονες αντιρρήσεις για την απουσία αναφοράς στα ορυκτά καύσιμα. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακας βρέθηκαν στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, με τις συνομιλίες να παρατείνονται πέρα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα και την προοπτική μιας κοινά αποδεκτής συμφωνίας να παραμένει αβέβαιη.
Ο πρόεδρος της διάσκεψης και υπουργός Περιβάλλοντος της Τουρκίας, Μουράτ Κουρούμ, ανακοίνωσε στην ολομέλεια ότι δεν υπάρχει συναίνεση για το κείμενο που κατατέθηκε, διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται να παρουσιαστεί νέα εκδοχή. «Δεν θα υπάρξει νέο κείμενο από εδώ και στο εξής. Δεν θα προχωρήσουμε στη σύνταξη νέου κειμένου σε ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχει συναίνεση», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παρά την ανακοίνωση ότι το συγκεκριμένο σχέδιο δεν εγκρίνεται, αυτό δεν σήμαινε αυτομάτως και την επίσημη ολοκλήρωση της διάσκεψης χωρίς συμφωνία. Σύμφωνα με τις τελευταίες ανταποκρίσεις, οι αντιπροσωπείες εξακολουθούσαν να παρεμβαίνουν, αναζητώντας διέξοδο από το αδιέξοδο.
Το «αγκάθι» των ορυκτών καυσίμων
Η βασική αιτία της σύγκρουσης βρίσκεται στη διατύπωση του σχεδίου για την ενεργειακή μετάβαση. Το κείμενο που παρουσίασαν η τουρκική και η αυστραλιανή προεδρία παρέπεμπε έμμεσα στην απόφαση της COP28 στο Ντουμπάι, το 2023, η οποία είχε ζητήσει για πρώτη φορά τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, δεν περιλάμβανε ρητή αναφορά στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα, ούτε συγκεκριμένη έκκληση για την εγκατάλειψή τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέρριψε την πρόταση, με τον υπουργό Κλίματος της Ιρλανδίας, Ντάρα Ο’ Μπράιαν, να δηλώνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει κλιματική συμφωνία που αποφεύγει να κατονομάσει τον βασικό παράγοντα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ο ίδιος χαρακτήρισε ανεπαρκές το κείμενο και υποστήριξε ότι η διάσκεψη κινδυνεύει να προσφέρει «πράσινο ξέπλυμα» στα ορυκτά καύσιμα.
Μιλώντας εκ μέρους της ΕΕ, έκανε λόγο για έντονες πιέσεις από πετρελαιοπαραγωγές χώρες, υποστηρίζοντας ότι η διαδικασία έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο εξαιτίας των διαφωνιών γύρω από το ενεργειακό μέλλον. Ζήτησε, μάλιστα, επανεκκίνηση της διαδικασίας των διασκέψεων του ΟΗΕ για το κλίμα.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Γαλλία. Η υπουργός Οικολογικής Μετάβασης, Μονίκ Μπαρμπί, χαρακτήρισε το προτεινόμενο κείμενο απαράδεκτη οπισθοδρόμηση, εκτιμώντας ότι απομακρύνεται από τις δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί σε προηγούμενες διασκέψεις. Παράλληλα, αξιωματούχοι της ΕΕ εξέφραζαν την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο η COP31 να ολοκληρωθεί χωρίς πολιτική συμφωνία.
Οι πιέσεις των πετρελαιοπαραγωγών χωρών και η διαφωνία για τη χρηματοδότηση
Σύμφωνα με παρατηρητές που επικαλούνται διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Σαουδική Αραβία και άλλες μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες άσκησαν πιέσεις ώστε το τελικό κείμενο να μην περιλαμβάνει ρητή αναφορά στα ορυκτά καύσιμα. Η Ρωσία φέρεται επίσης να υποστήριξε την απουσία μιας τέτοιας διατύπωσης, ενώ η Σαουδική Αραβία υπερασπίστηκε την ενσωμάτωση τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα.
Οι συγκεκριμένες τεχνολογίες αποτέλεσαν ένα ακόμη σημείο διαφωνίας, καθώς το σχέδιο καλούσε σε επιτάχυνση της αξιοποίησής τους. Πρόκειται για λύσεις που προωθούνται και από εταιρείες του πετρελαϊκού και ενεργειακού τομέα, με αρκετές χώρες να διαφωνούν ως προς τον ρόλο που πρέπει να έχουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Αντιδράσεις εκφράστηκαν και από χώρες που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Ο Παναμάς, οι Νήσοι Μάρσαλ και άλλες αντιπροσωπείες υποστήριξαν ότι το προτεινόμενο κείμενο δεν αποτυπώνει επαρκώς το μέγεθος της κρίσης. Παράλληλα, οι διαπραγματεύσεις δεν περιορίστηκαν στο ζήτημα των καυσίμων, καθώς διαφωνίες υπήρξαν και για τη χρηματοδότηση της προσαρμογής των αναπτυσσόμενων χωρών στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Η μεγαλύτερη διάρκεια και το κρίσιμο διακύβευμα
Η COP31 ήταν προγραμματισμένο να ολοκληρωθεί την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, ωστόσο οι διαπραγματεύσεις παρατάθηκαν και συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. Η παράταση ξεπέρασε εκείνη της COP25 στη Μαδρίτη το 2019, καταγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες διάρκειες στην ιστορία των διασκέψεων του ΟΗΕ για το κλίμα.
Η φετινή σύνοδος πραγματοποιείται σε ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, καθώς τον Οκτώβριο ο περιβαλλοντικός οργανισμός του ΟΗΕ επιβεβαίωσε ότι η παγκόσμια θερμοκρασία αναμένεται να ξεπεράσει το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Πρόκειται για το όριο που οι χώρες είχαν συμφωνήσει να προσπαθήσουν να μην υπερβούν με τη Συμφωνία του Παρισιού, καθώς η υπέρβασή του συνδέεται με εντονότερες επιπτώσεις από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Το διακύβευμα της COP31 δεν αφορά, επομένως, μόνο τη διατύπωση ενός ακόμη διεθνούς κειμένου, αλλά το κατά πόσο οι κυβερνήσεις μπορούν να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένα βήματα για τον περιορισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων και την ενίσχυση της κλιματικής χρηματοδότησης. Ακόμη και αν η σύνοδος ολοκληρωθεί χωρίς νέα πολιτική συμφωνία, οι δεσμεύσεις προηγούμενων διασκέψεων και το υφιστάμενο διεθνές πλαίσιο συνεργασίας για το κλίμα εξακολουθούν να ισχύουν.