Η δικαστική μάχη της Meta που μπορεί να αλλάξει τα πάντα στο Instagram και στο Facebook

Μια από τις σημαντικότερες δικαστικές αναμετρήσεις για το μέλλον των social media ξεκινά στις ΗΠΑ, με τη Meta να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν το Instagram και το Facebook εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι.

Η δίκη αφορά αγωγή που κατατέθηκε το 2023 από γενικούς εισαγγελείς 29 πολιτειών των ΗΠΑ, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η Meta σχεδίασε τις πλατφόρμες της με τρόπο που ενθαρρύνει την παρατεταμένη χρήση από ανήλικους, ενώ παράλληλα κατηγορείται ότι παραπλάνησε το κοινό σχετικά με την ασφάλεια των υπηρεσιών της και παραβίασε κανόνες για τη συλλογή και χρήση δεδομένων παιδιών. Η διαδικασία διεξάγεται σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στην Καλιφόρνια και οι εναρκτήριες αγορεύσεις έχουν προγραμματιστεί για τις 18 Αυγούστου.

Η υπόθεση θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη όχι μόνο λόγω του πιθανού οικονομικού κόστους για τη Meta, αλλά και επειδή οι πολιτείες ζητούν παρεμβάσεις στον ίδιο τον σχεδιασμό των εφαρμογών. Αν γίνουν δεκτές, ορισμένες από τις λειτουργίες που θεωρούνται σήμερα αυτονόητες στο Instagram και το Facebook θα μπορούσαν να περιοριστούν ή ακόμη και να αλλάξουν ριζικά για τους νεαρούς χρήστες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα αν χαρακτηριστικά όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, οι ειδοποιήσεις και οι προτάσεις περιεχομένου έχουν σχεδιαστεί με βασικό στόχο να αυξάνουν τον χρόνο παραμονής στην πλατφόρμα. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να ενισχύσουν την εξάρτηση των ανηλίκων από τα social media και να συμβάλουν σε προβλήματα που σχετίζονται με την ψυχική τους υγεία. Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι εδώ και χρόνια λαμβάνει μέτρα για την προστασία των νεαρών χρηστών.

Από το infinite scroll μέχρι τα likes

Οι αλλαγές που ζητούν οι πολιτείες αγγίζουν ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της εμπειρίας του Instagram. Ανάμεσα στα αιτήματα περιλαμβάνονται περιορισμοί στο infinite scroll, αλλαγές στις ειδοποιήσεις, αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου ηλικίας και τροποποίηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι αλγόριθμοι που προτείνουν περιεχόμενο.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στα likes. Η λογική πίσω από την πρόταση είναι ότι οι δημόσιες μετρήσεις δημοφιλίας μπορούν να ενισχύσουν την ανάγκη για κοινωνική επιβεβαίωση, ιδιαίτερα σε μικρότερες ηλικίες. Οι πολιτείες επικαλούνται, μεταξύ άλλων, εσωτερική έρευνα της Meta σχετικά με την κοινωνική σύγκριση και τον τρόπο με τον οποίο η συνεχής έκθεση σε εικόνες και αριθμούς αλληλεπίδρασης μπορεί να επηρεάσει την εικόνα που έχουν οι νέοι για τον εαυτό τους.

Παράλληλα, ζητείται να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύονται ή λειτουργούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης και αλγόριθμοι που βασίζονται σε δεδομένα παιδιών, ενώ εξετάζονται και αυστηρότεροι περιορισμοί ηλικίας. Οι ενάγοντες θέλουν, μεταξύ άλλων, το περιεχόμενο να προωθείται με κριτήριο την ευημερία των χρηστών και όχι αποκλειστικά την αλληλεπίδραση.

Αυτό σημαίνει ότι η διαμάχη δεν αφορά απλώς το αν ένας έφηβος θα βλέπει λιγότερες ειδοποιήσεις ή αν θα κρύβονται τα likes. Αφορά το ίδιο το μοντέλο με το οποίο λειτουργούν οι πλατφόρμες και τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η εμπειρία του χρήστη.

Η Meta βρίσκεται ήδη υπό πίεση

Η δίκη ξεκινά σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για την εταιρεία. Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν υπάρξει δικαστικές αποφάσεις που ενισχύουν τις πιέσεις προς τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τους ανήλικους χρήστες.

Σε υπόθεση στο Νέο Μεξικό, δικαστής έκρινε ότι η Meta ευθύνεται για πρακτικές που συνδέονται με την ασφάλεια των παιδιών και διέταξε την καταβολή 567 εκατ. δολαρίων, μαζί με την εφαρμογή μέτρων προστασίας των νεαρών χρηστών. Η εταιρεία έχει δηλώσει ότι θα ασκήσει έφεση.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, εφετείο στις ΗΠΑ επέτρεψε επίσης να συνεχιστούν περισσότερες από 3.000 αγωγές κατά εταιρειών όπως η Meta, η Google, η TikTok και η Snap, οι οποίες συνδέονται με ισχυρισμούς ότι οι πλατφόρμες σχεδιάστηκαν με χαρακτηριστικά που μπορούν να προκαλούν εθιστική χρήση στους νέους.

Η εξέλιξη αυτή προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην τρέχουσα διαδικασία. Η συγκεκριμένη δίκη αναμένεται να διαρκέσει περίπου επτά εβδομάδες, ενώ μεταξύ των προσώπων που αναμένεται να καταθέσουν είναι ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ και ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι.

Αν χάσει η Meta, τι μπορεί να αλλάξει;

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης βρίσκεται ίσως στις πιθανές συνέπειες. Μια απόφαση εις βάρος της Meta δεν θα σήμαινε απαραίτητα ότι το Instagram ή το Facebook θα αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη για όλους τους χρήστες. Θα μπορούσε, όμως, να υποχρεώσει την εταιρεία να τροποποιήσει βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών της, αρχικά για ανήλικους και ενδεχομένως με ευρύτερες επιπτώσεις.

Οι πολιτείες ζητούν περιορισμούς στην ατελείωτη ροή περιεχομένου, αλλαγές στις ειδοποιήσεις, αυστηρότερους ελέγχους ηλικίας και διαφορετικό τρόπο λειτουργίας των συστημάτων προτάσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις ζητούν ακόμη και τη διαγραφή αλγορίθμων ή μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν εκπαιδευτεί με δεδομένα παιδιών.

Το οικονομικό σκέλος είναι εξίσου σημαντικό. Η ίδια η Meta έχει προειδοποιήσει ότι οι πιθανές αποζημιώσεις θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 1,4 τρισ. δολάρια, ποσό που προσεγγίζει την κεφαλαιοποίηση της εταιρείας. Οι γενικοί εισαγγελείς των πολιτειών, πάντως, δεν έχουν δημοσιοποιήσει αντίστοιχη εκτίμηση για το ποσό που θα διεκδικήσουν τελικά.

Σε κάθε περίπτωση, η υπόθεση ξεπερνά τα όρια μιας ακόμη δικαστικής διαμάχης ανάμεσα σε μια τεχνολογική εταιρεία και τις αμερικανικές πολιτείες. Για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, στο εδώλιο βρίσκεται ο ίδιος ο σχεδιασμός των social media και η λογική ότι όσο περισσότερο μένει ο χρήστης συνδεδεμένος τόσο καλύτερα λειτουργεί η πλατφόρμα.

Αν οι πολιτείες καταφέρουν να πείσουν το δικαστήριο ότι αυτή η λογική είναι επιβλαβής για τα παιδιά, η Meta μπορεί να βρεθεί μπροστά σε μια αλλαγή εποχής. Και τότε το Instagram που γνωρίζουμε σήμερα, από το infinite scroll και τα likes μέχρι τον τρόπο με τον οποίο μας προτείνονται οι αναρτήσεις, μπορεί πράγματι να μην είναι το ίδιο για πολύ ακόμη.