ΑΠΘ: «Think, Check, Share» – Παραπληροφόρηση και fake news στο «μικροσκόπιο» του BSC
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα BSC φιλοδοξεί να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα της ψηφιακής εποχής
Ευφροσύνη Καζεπίδου 
Πληροφορίες αμφίβολης προέλευσης και εγκυρότητας, κατασκευασμένες φωτογραφίες και βίντεο και fake news μονοπωλούν συχνά τη δημόσια σφαίρα σε μία εποχή όπου οι ειδήσεις τρέχουν με την ταχύτητα του φωτός.
Πως θα μπορούσαμε να προστατευτούμε -τόσο ως πολίτες όσο και ως επαγγελματίες της ενημέρωσης- από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και τις εσκεμμένα παραπλανητικές ειδήσεις;
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Break the Social Chains» (BSC) έρχεται να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά ζητήματα της ψηφιακής εποχής. Πρόκειται για ένα έργο το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του Erasmus+ και έχει ως στόχο να ενισχύσει τις δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού των νέων, βοηθώντας τους να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση, να αξιολογούν κριτικά τις πληροφορίες που καταναλώνουν και να λειτουργούν ως υπεύθυνοι ψηφιακοί πολίτες.
Leader του προγράμματος είναι η INNACT, η οποία έχει αναλάβει την υλοποίηση δράσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, με έμφαση στην εκπαίδευση, την ευαισθητοποίηση και τη διαμόρφωση πολιτικών προτάσεων για την αντιμετώπιση της διάδοσης ψευδών ειδήσεων και παραπλανητικού περιεχομένου στο διαδίκτυο.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συνεργασία με τον καθηγητή του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διευθυντή του Peace Journalism Lab, Νίκο Παναγιώτου, ο οποίος συμμετέχει ως βασικός ακαδημαϊκός συνεργάτης του έργου, με το πιο απλό αλλά ταυτόχρονα και το πιο επίκαιρο μήνυμα από ποτέ: «Think. Check. Share.»
Ο Νίκος Παναγιώτου, καθηγητής και διευθυντής του εργαστηρίου Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας του τμήματος Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ, μιλά στο TheOpinion στο περιθώριο της σημερινής συνάντησης του εργαστηρίου του με πορτογάλους φοιτητές του Erasmus+.
«Η σημερινή εκδήλωση ουσιαστικά γίνεται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος και στόχο έχει να συζητήσουμε συγκεκριμένους τρόπους αλλά και καλές πρακτικές για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης», σημείωσε αρχικά ο καθηγητής, εξηγώντας πως απώτερος σκοπός είναι η ανάδειξη του έργου του εργαστηρίου σε ότι αφορά το κομμάτι αυτό.
«Είναι ένας τομέας που έχουμε ξεκινήσει να δουλεύουμε ήδη από το 2016. Συμπληρώνουμε δέκα χρόνια. Είναι ένα ζήτημα που συνεχίζει να είναι επίκαιρο γιατί έχουμε και την εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης αλλά και ζητήματα με deepfake, τα οποία κυριαρχούν στο ενδιαφέρον αλλά και στην προτεραιότητα της κοινής γνώμης. Πολύ πρόσφατες έρευνες -μια εκ των οποίων δική μας- καταδεικνύουν και υπογραμμίζουν την ανησυχία της για τα deepfake news. Αντίστοιχα, θα πρέπει να αναδείξουμε καλές πρακτικές οι οποίες θα τρέξουν παράλληλα με μεγάλες πολιτικές πρωτοβουλίες», εξηγεί.
Κληθείς να απαντήσει στους κινδύνους που κρύβει η τεχνητή νοημοσύνη για την δημοσιογραφία, ο ίδιος τονίζει πως εξαρτάται από τον ίδιο τον κλάδο η έκβαση της συνύπαρξής του με τις τεχνολογικές εξελίξεις.
«Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ξεκινήσει να εφαρμόζεται από το 2013. Ωστόσο δόθηκε σε πολύ μεγαλύτερο εύρος και διάθεση από το 202, όταν και έφυγε από τα στενά επαγγελματικά πλαίσια. Για τη δημοσιογραφία και μια σειρά από κλάδους συνιστά απειλή μόνο στο τμήμα και στο κομμάτι εκείνο στο οποίο η ίδια η δημοσιογραφία θα αφεθεί στο να γίνει θύμα της τεχνητής νοημοσύνης. Δηλαδή δε θα ελέγχει, δε θα είναι παρών και θα βασίζεται μόνο στην αντιγραφή και επικόλληση», συνεχίζει, κάνοντας αναφορά στο άρθρο του στο TheOpinion για τη μαζική αναπαραγωγή μη διασταυρωμένου περιεχομένου, με αφορμή τις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις.
Οι Πανελλαδικές και η κρίση της επαλήθευσης στη σύγχρονη δημοσιογραφία
Όμως, τι το ιδιαίτερο μπορούν να προσφέρουν οι ευρωπαϊκές πρακτικές και δη αυτές που αφορούν το επίπεδο της κοινωνίας των πολιτών, στη «μάχη» κατά του φαινομένου;
Σύμφωνα με τον κ Παναγιώτου είναι πολύ σημαντικές. «Ένα ζήτημα είναι τι κάνω σε τεχνικό επίπεδο (πχ δημιουργία πλατφορμών), αλλά το πιο σημαντικό είναι πως μπορώ να συζητήσω και να φέρω κοντά την κοινωνία των πολιτών, γιατί αυτοί είναι που μπορούν να συζητήσουν και να αναδείξουν ζητήματα που αλλιώς χάνονται», συνεχίζει και τονίζει τη σημασία του προγράμματος, «μιας πολύ καλής πρωτοβουλίας, η οποία αναδεικνύει το ζητούμενο της συνεργασίας και της συμμαχίας των πολιτών για να αντιμετωπίσει τέτοια ζητήματα, εκφράζοντας κατ’ επέκταση τις ανησυχίες ευρύτερα της κοινωνίας».