Πώς θα ψηφίζουμε για Δήμαρχο – Περιφερειάρχη από το 2028

Με μοναδικό θέμα συζήτησης το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών για τον «Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης», συνεδριάζει σήμερα Δευτέρα 25 Μαΐου 2026 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ.

Στη συνεδρίαση αναμένεται να παραστεί ο υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος. Το σχέδιο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου και στη συνέχεια θα εισαχθεί στη Βουλή προς ψήφιση.

Αυτό που όλοι συνομολογούν είναι ότι ο νέος Κώδικας «νοικοκυρεύει» διάσπαρτες διατάξεις, προεδρικά διατάγματα, νόμους και ό,τι αφορούσε τη λειτουργία του Α και Β βαθμού της αυτοδιοίκησης στη χώρα μας. Πρόκειται για ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν κάθε πτυχή της λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας.

Δείτε εδώ τα έξι βιβλία του νέου Κώδικα

Ποιες αλλαγές φέρνει ο νέος Κώδικας;

– Καταργείται ο β’ γύρος – «Έρχεται» η εναλλακτική ψήφος:  Με τον Κώδικα καταργείται εξ’ ολοκλήρου ο β’ γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών. Ο Δήμαρχος και ο Περιφερειάρχης θα εκλέγονται με 42%+1 του συνόλου των ψήφων, ενώ ο β’ γύρος εξαλείφεται εντελώς, καθώς θα προβλέπονται εναλλακτικές ψήφοι (ψήφοι σε δεύτερο συνδυασμό) που θα προσμετρώνται σε δεύτερη καταμέτρηση σε περίπτωση που δεν ξεπεραστεί το κατώφλι του 42%+1.

Οι ψηφοφόροι θα «σταυρώνουν» τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή περιφερειάρχη που προτιμούν και αντιστοίχως τους συμβούλους, όπως έκαναν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου, όμως, θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης, ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει εναλλακτική – συμπληρωματική ψήφο.

Μετά το κλείσιμο της κάλπης, πάντως, η καταμέτρηση θα διεξάγεται όπως έγινε και στις εκλογές του 2023. Δηλαδή, αν ο πρώτος σε σταυρούς συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, τότε εκλέγεται άμεσα δήμαρχος – περιφερειάρχης, συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση, δεν λαμβάνεται υπόψη η εναλλακτική ψήφος. Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή κανένας συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η δεύτερη φάση της καταμέτρησης. Σε αυτήν προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί – αυτοί που με το παλαιό σύστημα θα περνούσαν στην δεύτερη Κυριακή – και στους σταυρούς που ήδη έχουν συγκεντρώσει, θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι, που πιθανά έχουν πάρει από ψηφοφόρους οι οποίοι, ως πρώτη επιλογή, ψήφισαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν στην δεύτερη φάση.

Νικητής θα είναι ο συνδυασμός που και στις δύο φάσεις πάρει τις περισσότερες ψήφους. Παραμένει η ρύθμιση για το πλαφόν εισόδου στο 3%, δηλαδή για να εκλέξει ένας συνδυασμός έστω και ένα μέλος στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, θα πρέπει να έχει συγκεντρώσει τουλάχιστον το 3% του συνολικού αριθμού των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Οι εκλογές  θα διεξάγονται την τελευταία Κυριακή Νοεμβρίου του πέμπτου (5ου) έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου. Η ανακήρυξη των συνδυασμών από το αρμόδιο δικαστήριο θα γίνεται την 1η Οκτωβρίου του ορισμένου ως εκλογικού έτους. Οι αυτοδιοικητικές Αρχές θα αναλαμβάνουν καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους.

-Για πρώτη φορά, με τον νέο Κώδικα, ψηφίζουμε ηλεκτρονικά για την ανάδειξη δημάρχων/δημοτικών συμβουλίων και περιφερειαρχών – περιφερειακών συμβουλίων ήδη από τις ερχόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές το 2028. Η ηλεκτρονική ψήφος έχει προαιρετικό χαρακτήρα και λειτουργεί παράλληλα με τη συμβατική διαδικασία της κάλπης, με τον ψηφοφόρο να επιλέγει ό,τι θέλει. Ωστόσο, για την αποτροπή της διπλής ψήφου, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και αποκλείονται από την ψηφοφορία με φυσική παρουσία. Η εγγραφή πραγματοποιείται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με χρήση των προσωπικών κωδικών taxisnet και επιβεβαίωση στοιχείων μέσω κωδικών επαλήθευσης μιας χρήσης (OTP), ενώ η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων διέπεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και την ελληνική νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων.

Η ίδια η διαδικασία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας προβλέπεται να διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου που θα λειτουργούν σε ολόκληρη τη χώρα υπό την προϋπόθεση να έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο, προκειμένου να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου και η αξιοπιστία της διαδικασίας. Οι εκλογείς δεν θα είναι υποχρεωμένοι να ψηφίζουν στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι, αλλά θα μπορούν να προσέρχονται την ημέρα της εκλογής και τις ώρες διεξαγωγής της ψηφοφορίας, σε οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό τμήμα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας συσταθεί στη χώρα. Μετά την ταυτοποίηση, ο εκλογέας διαγράφεται από τον ηλεκτρονικό εκλογικό κατάλογο και αποσύρεται σε ειδικό χώρο όπου βρίσκεται ηλεκτρονική συσκευή (ηλεκτρονικός υπολογιστής ή τάμπλετ), όπου ασκεί το εκλογικό του δικαίωμα για την εκλογή των νέων δημοτικών και περιφερειακών αρχών για τον δήμο και την περιφέρεια στους οποίους είναι εγγεγραμμένος στον εκλογικό κατάλογο.

-Σε ό,τι αφορά τα δημοψηφίσματα, η ψηφοφορία θα είναι πλέον μόνο ηλεκτρονική, με το αποτέλεσμα να έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα προς το δημοτικό συμβούλιο. Η πρωτοβουλία για να διεξαχθεί ένα δημοψήφισμα μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο με πλειοψηφία δύο τρίτων είτε από τους ίδιους τους δημότες, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου. Ο Κώδικας προβλέπει αυστηρές εγγυήσεις για τη νομιμότητα και την εγκυρότητα των δημοψηφισμάτων. Απαγορεύεται η διεξαγωγή τους κατά την προεκλογική περίοδο εθνικών ή ευρωπαϊκών εκλογών, καθώς και το ίδιο ημερολογιακό έτος με τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Παράλληλα, απαιτείται ελάχιστη συμμετοχή είτε του 30% των εγγεγραμμένων εκλογέων είτε του 50% όσων είχαν συμμετάσχει στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές, ώστε το αποτέλεσμα να θεωρείται έγκυρο.

–Συμβούλια νέων: Η ηλεκτρονική ψηφοφορία καθιερώνεται και στην εκλογή των συμβουλίων νέων, με στόχο την αναζωογόνηση του θεσμού με την ενεργότερη συμμετοχή της νέας γενιάς στη δημοτική διακυβέρνηση. Η σύσταση συμβουλίων νέων προβλέπεται σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων. Τα μέλη θα εκλέγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θα λειτουργούν ως συμβουλευτικά όργανα για ζητήματα που αφορούν τη νεολαία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την κοινωνική πολιτική.

–Οι πόροι: Ο Κώδικας ενσωματώνει το καίριο για την αυτοδιοίκηση αίτημα που αφορά τους πόρους των δήμων. Με το συγκεκριμένο άρθρο προβλέπεται ότι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (Κ.Α.Π.) των δήμων προέρχονται από πηγές του Κρατικού Προϋπολογισμού και το κόστος των αρμοδιοτήτων που μεταβιβάζονται με τον παρόντα νόμο στους δήμους, εφόσον είναι ανώτερο από τα έσοδα των ΚΑΠ καλύπτεται με αύξηση των ποσοστών των ΚΑΠ των αντιστοίχων κωδικών εσόδων του Κρατικού Προϋπολογισμού.

-Οι συμβασιούχοι: Αυστηροποιείται το θεσμικό πλαίσιο για την πρόσληψη συμβασιούχων μετά από δικαστικές αποφάσεις. Εκτός από την περίφημη διάταξη Βορίδη που προβλέπει την εξάντληση των ένδικων μέσων σε περίπτωση δικαίωσης των συμβασιούχων στους ΟΤΑ με πρωτόδικες αποφάσεις και την υποχρέωση του δημάρχου να ασκήσει έφεση, στις διατάξεις του προς διαβούλευση Κώδικα Αυτοδιοίκησης προβλέπεται και κάτι ακόμη: Η υποχρεωτική παρουσία των εκπροσώπων των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών ως «διαδίκων» κατά την εκδίκαση υποθέσεων εργατικών διαφορών με ενάγοντες τους συμβασιούχους «επί ποινή απαραδέκτου» της προσφυγής των εργαζομένων. Οι δε εκπρόσωποι των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών είναι υποχρεωμένοι να αναπτύξουν επιχειρηματολογία κατά τους αιτήματος των συμβασιούχων για τη μονιμοποίησή τους. Εάν, λοιπόν, οι εκπρόσωποι των υπουργείων Εσωτερικών και Οικονομικών δεν παραστούν στη συζήτηση ενώπιον του δικαστηρίου, η προσφυγή των συμβασιούχων «κηρύσσεται απαράδεκτη και αίρονται αυτοδικαίως τυχόν ασφαλιστικά μέτρα ή προσωρινή διαταγή που έχει χορηγηθεί».

Αυτό προβλέπεται «και σε περίπτωση υποβολής ασφαλιστικών μέτρων ή αιτήματος προσωρινής διαταγής», αναφέρεται στο άρθρο 730 του προς διαβούλευση Κώδικα της Αυτοδιοίκησης.

Παράλληλα, προβλέπεται ένας σοβαρός διαχωρισμός μεταξύ των συμβασιούχων, δηλαδή μεταξύ αυτών που απασχολούνται στις δημοτικές δομές παιδικής φροντίδας (παιδικούς, βρεφικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς) και τους συμβασιούχους, που απασχολούνται σε άλλες δημοτικές δομές με αντικείμενο την κοινωνική φροντίδα, όπως συμβασιούχοι σε Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης (ΚΔΑΠ), ΚΔΑΠ – ΜΕΑ, Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων και Κοινωνικές δομές για την Αντιμετώπιση της Φτώχειας, δηλαδή στις Δομές Αστέγων (Υπνωτήριο και Ανοικτό Κέντρο Ημέρας Αστέγων), στα Κέντρα Κοινότητας και στις Δομές Παροχής Βασικών Αγαθών (Κοινωνικό Παντοπωλείο, Παροχή Συσσιτίου, Κοινωνικό Φαρμακείο).

Οι διατάξεις αυτές έχουν ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων από τους εργαζομένους στους ΟΤΑ που με επιστολή τους στην ΚΕΔΕ ζητούν να παρέμβει.