PhillGood: Το φεστιβάλ της Βουλγαρίας που ζηλέψαμε στη Θεσσαλονίκη

Στον προσεγμένο κεντρικό πεζόδρομο της πόλης, με το επιβλητικό τζαμί της Τζουμαγιάς και τον υπόσκαφο ρωμαϊκό ιππόδρομο, άκουγες παντού ελληνικά και άλλες γλώσσες των Βαλκανίων. Το ίδιο και στη γραφική παλιά πόλη, με τα καλοδιατηρημένα αρχοντικά και το ρωμαϊκό θέατρο – «αδερφάκι» του Ηρώδειου. Αν παρατηρούσες τους ανθρώπους, έβλεπες σε πολλούς μπλουζάκια των The Cure να κολλάνε πάνω τους από την ακραία κάψα, ενισχυμένη από την υγρασία του ποταμού Έβρου (Μαρίτσα στη Βουλγαρία), που δεσπόζει στις παρυφές του κέντρου. Με το που τους εντοπίζαμε, ξέραμε αυτόματα πού θα βρίσκονταν το ίδιο απόγευμα…

Πριν περίπου μία εβδομάδα, βρεθήκαμε στη Φιλιππούπολη για ένα καινούργιο μουσικό φεστιβάλ με τον τίτλο PhillGood. Το φεστιβάλ διοργανώθηκε για πρώτη φορά, σε μία μεγάλη έκταση πλάι στο κωπηλατοδρόμιο και το παλιό μισοπαρατημένο σοβιετικό στάδιο της πόλης με αρκετά δέντρα και πράσινο. Εκεί στήθηκαν τρεις σκηνές από τις οποίες πέρασαν στις 17, 18 και 19 Ιουλίου δεκάδες μεγάλα ονόματα της παγκόσμιας μουσικής σκηνής, από νωρίς το απόγευμα μέχρι αργά το βράδυ. Την κεντρικότερη θέση στο πρόγραμμα αναμενόμενα είχαν οι βρετανοί The Cure, οι συμπατριώτες τους Gorillaz και ο Αμερικανός Moby.

Μια πανβαλκανική συνάντηση με πολύ έντονο ελληνικό στοιχείο

Κάθε απόγευμα, οι πύλες του φεστιβάλ κατακλύζονταν από μία πανσπερμία ετερόκλητων ανθρώπων: παλιοί… γκοθάδες ή πάνκηδες από κοινού με τους σημερινούς 20χρονους επιγόνους τους, οικογένειες με παιδιά, ravers και νεο-χίπηδες με ασύλληπτα μεγάλες τζίβες, κυρίες που άνετα θα μπορούσες να τις φανταστείς σε κάποια πλατεία της Μενεμένης να τρώνε ψητό καλαμπόκι μαζί με posh εκκολαπτόμενους influencers που έπιναν Jäger και Aperol.

Χιλιάδες άτομα περιφέρονταν από σκηνή σε σκηνή, για να ακούσουν τους αγαπημένους τους καλλιτέχνες. Και στο ενδιάμεσο, δώσ’ του η περατζάδα στα ποικίλα σταντ του φεστιβάλ, είτε μεγάλων χορηγών είτε μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων, που σερβίραν κάθε είδους φαγητό και ποτό –σε «αλμυρές», ομολογουμένως, τιμές. Παρά το πλήθος, η καθαριότητα ήταν σε πολύ καλό επίπεδο, ενώ θετικό πολιτισμικό σοκ αποτέλεσε η εικόνα της συντριπτικής πλειοψηφίας των θεατών να κρατά τα πλαστικά μπουκάλια, τα χάρτινα σκεύη και τις γόπες της για να τα πετάξει στον πλησιέστερο κάδο μετά τη συναυλία, αντί να τα πετάει κάτω.

Έξω από το χώρο του φεστιβάλ, συνωστίζονταν τα πούλμαν με εκδρομείς που ήρθαν από άλλες περιοχές για την περίσταση. Ανάμεσά τους και πολλοί, μα πάρα πολλοί Έλληνες, κυρίως από τη Βόρεια Ελλάδα. Γνωρίσαμε άτομα από τη Θεσσαλονίκη, τις Σέρρες, τη Δράμα.

«Για μας είναι πιο κοντά και φτηνά να έρθουμε εδώ από το να πάμε Αθήνα για τα ίδια ονόματα», λέγαν όλοι.

Πράγματι, το PhillGood παρέιχε τη δυνατότητα να δεις μερικούς από τους πιο πολυσυζητημένους ξένους καλλιτέχνες που επισκέφθηκαν φέτος την Αθήνα σε ένα κλάσμα της τιμής και –πολύ βασικό– μαζεμένους στον ίδιο χώρο. Αντίθετα, στη δική μας πρωτεύουσα υπάρχει η τάση των «σπαστών» φεστιβάλ, που γίνονται σε πολλές διαφορετικές μέρες μέσα στο καλοκαίρι.

Μία πόλη, ένα φεστιβάλ

Η εορταστική ατμόσφαιρα δεν περιοριζόταν μόνο μέσα στο φεστιβάλ αλλά «αγκάλιαζε» όλη τη Φιλιππούπολη. Στην κεντρική πλατεία Stefan Stambolov είχε στηθεί ένα επίσημο meeting point με αναμνηστικά και πληροφορίες για τη διοργάνωση. Σε άλλο σημείο της πόλης, μία γνωστή εικαστική ομάδα της Βουλγαρίας δημιούργησε τοιχογραφία αφιερωμένη στους Gorillaz, ενώ πάνω στους τοίχους του Πολιτιστικού Κέντρου Boris Christoff προβάλλονταν σχετικό οπτικό υλικό.

Όσο για τους επιχειρηματίες, αυτοί τρίβαν τα χέρια τους. Για τρεις μέρες, μία πόλη με λίγο πάνω από 300.000 κατοίκους στο στενό της πυρήνα γέμισε επισκέπτες. Καφέ, εστιατόρια, φούρνοι και μαγαζιά με σουβενίρ «ζεστάναν» τα ταμεία τους. Τα λίγα ξενοδοχεία και τα αρκετά περισσότερα Airbnb έγιναν ανάρπαστα. Το ίδιο και τα ταξί.

«Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο σημαντικό είναι για εμάς αυτό το event», μας είπε ο νεαρός ταξιτζής που μας πήγε στο φεστιβάλ την τελευταία μέρα, λίγο πριν αρχίσει να αφηγείται αστείες ιστορίες από τα χρόνια που δούλευε σεζόν στη Χαλκιδική.

Η δε διοργάνωση απασχόλησε άμεσα και έμμεσα χιλιάδες άτομα, ακόμα και από το εξωτερικό. Ένα παράδειγμα ήταν ο χαμογελαστός Σέρβος που μας σέρβιρε μπίρα και την επόμενη μέρα θα ‘φευγε διακοπές στη Θάσο. Ένα άλλο ο Θεσσαλονικιός παραγωγός ηλεκτρονικής μουσικής Ison, που εγκαινίασε μία από τις σκηνές του φεστιβάλ την πρώτη μέρα.

Γιατί έχασε την ευκαιρία η «πρωτεύουσα των Βαλκανίων»…

Το κλείσιμο του PhillGood το απολαύσαμε με τους αγαπημένους του ελληνικού κοινού Thievery Corporation, που λίγες μέρες πριν είχαν εμφανιστεί και στη Θεσσαλονίκη. Αριστερά από τη σκηνή ορθωνόταν ο τεράστιος όγκος του σταδίου, περιτριγυρισμένος από τα σταντ φαγητού και ξύλινα τραπεζοκαθίσματα.

«Ρε παιδιά, δεν είναι λίγο σαν να βρισκόμαστε μέσα στη ΔΕΘ, με το Παλαί στη μέση;», παρατήρησε κάποιος. Σύντομα, η κουβέντα έρχεται στη Θεσσαλονίκη και στο πώς η περίφημη «πρωτεύουσα των Βαλκανίων», με μέγεθος πολλαπλάσιο της Φιλιππούπολης, έχασε την ευκαιρία να καρπωθεί τα οφέλη ενός τέτοιου πανβαλκανικού φεστιβάλ.

Κάπου εκεί προέκυψε και η αναμενόμενη –αλλά δικαιολογημένη, εν μέρει– γκρίνια για τον αθηνοκεντρισμό, που έχει απλωθεί και στον τομέα των μεγάλων πολιτιστικών διοργανώσεων.

Αφού επιστρέψαμε πίσω, γεμάτοι όμορφες αναμνήσεις, αναζητήσαμε κάποιον επαγγελματία διοργανωτή συναυλιών στη Θεσσαλονίκη, για να μοιραστούμε τις παραπάνω σκέψεις. Τον βρήκαμε στο πρόσωπο του Γιάννη Ευσταθίου, ιδρυτή του Street Mode Festival, ενός από τα μακροβιότερα φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Ξεκίνησε στα τέλη της προ-προηγούμενης δεκαετίας ως μία γιορτή για το street culture στη Θέρμη. Την προηγούμενη δεκαετία, μετακόμισε στους χώρους του λιμανιού, όπου και σταδιακά γιγαντώθηκε. Μετά τον Covid, διοργανώθηκε στην περιοχή αεροδρομίου, στο Sonik Arena. Έπειτα, για τρία χρόνια τη θέση του πήραν τα μικρότερα «αδερφάκια» του, το Lake Mode Festival και οι συναυλίες “Street Mode Specials”. Πέρσι διοργανώθηκε στο δημοτικό ακίνητο Labattoir στα παλιά σφαγεία της Θεσσαλονίκης.

Η ομάδα του φεστιβάλ είναι και φέτος πανέτοιμη να υποδεχθεί τους Θεσσαλονικείς σε ένα διήμερο μουσικής, τέχνης και κουλτούρας του δρόμου. Θα το απολαύσουμε 12 και 13 Σεπτεμβρίου, με εμφανίσεις καλλιτεχνών όπως ο hip hoppers Εθισμός, Στίχoιμα και Κοινοί Θνητοί, και οι punk rockers Ομίχλη και Bad Movies.

Ο κ. Ευσταθίου μεταφέρει ότι έχουν γίνει σημαντικές αλλαγές στα… backstage, ώστε πλέον το φεστιβάλ να ανέβει πίστα οργανωτικά. Φυσικά, παραμένει πάντα το «αγκάθι» του πεπερασμένου budget, όμως ακόμα και έτσι προμηνύονται πολύ ενδιαφέροντα πράγματα.

«Το PhillGood δεν προέκυψε από το πουθενά. Πάει καιρός που η Βουλγαρία έχει ξεφύγει οργανωτικά στις συναυλίες και κάνει πολύ μεγάλα πράγματα. Είναι ίσως η πιο αξιόπιστη χώρα σε σχέση με τους υπόλοιπους γείτονές μας, σε αυτόν τον τομέα», ενημερώνει ο κ. Ευσταθίου, που κατά καιρούς έχει εμπλακεί σε διοργανώσεις και άλλων βαλκανικών χωρών. «Σε επίπεδο οικονομίας και συλλογικής νοοτροπίας είναι κάπως εκεί που εμείς ήμασταν πριν 20 χρόνια. Μπήκαν στο ευρώ, πήραν την Eurovision, προσπαθούν να υιοθετήσουν μια πιο εξευρωπαϊσμένη κουλτούρα και να αφήσουν πίσω τους τη βαλκανική νοοτροπία –που φυσικά δεν μπορεί να εκλείψει τελείως. Όλα αυτά δημιουργούν ένα κοινό που αγκαλιάζει τέτοιου είδους events».

…και γιατί η Αθήνα την άδραξε

Προσπαθούμε να καταλάβουμε γιατί μία πόλη του ενός εκατομμυρίου δυσκολεύεται να καθιερώσει έναν τέτοιο θεσμό, όμως ο Γιάννης Ευσταθίου μάς διαβεβαιώνει ότι… το μέγεθος δεν μετράει. Πολύ περισσότερο μετρά η τοποθεσία.

«Γεωγραφικά είμαστε κάτω-κάτω στο τέλος και δεν είναι τόσο εύκολο να έρθει κόσμος. Στη Βουλγαρία και οι Τούρκοι θα πάνε, και οι Ρουμάνοι θα πάνε, και οι Έλληνες θα πάνε. Είναι πιο κεντρικά».

Βέβαια, η Αθήνα είναι ακόμα πιο νότια από τη Θεσσαλονίκη, και παρόλα αυτά οι μεγάλες συναυλίες γνωρίζουν μεγάλη άνθηση. Προφανείς λόγοι είναι τα πολύ μεγαλύτερα πληθυσμιακά και οικονομικά μεγέθη. Όμως, ο κ. Ευσταθίου θέτει και εδώ την παράμετρο της τοποθεσίας: «Προσωπικά, θεωρώ ότι η ραγδαία άνοδος του τουρισμού στην Αθήνα συμπαρέσυρε και τις συναυλίες. Ο άλλος θα κανονίσει να επισκεφθεί κάποιο νησί μέσω Αθήνας, και επί τη ευκαιρία θα δει τι συναυλίες υπάρχουν και θα πάει. Αλλά η Αθήνα είναι κέντρο διέλευσης για φεστιβαλικό τουρισμό από την Αμερική και την Αυστραλία μέχρι τη Σουηδία και την Κίνα. Εχει κόσμο από παντού που την επισκέπτεται και το συνδυάζει. Εμάς ο τουρισμός μας είναι κυρίως οικογενειάρχες από τα Βαλκάνια. Δεν είναι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε φεστιβαλικό κοινό. Επιπλέον, στην άνοδο του συναυλιακού τουρισμού στην Αθήνα συνέβαλε και ο de facto αποκλεισμός του Ισραήλ και του Ντουμπάι από τέτοιες διοργανώσεις, λόγω γεωπολιτικών εξελίξεων».

Ένας άλλος παράγοντας που αδικεί τη Θεσσαλονίκη είναι η ανυπαρξία μεγάλων ανοικτών χώρων. Στο Καυτανζόγλειο τα τελευταία χρόνια είδαμε μόνο τις εμφανίσεις του Λεξ. Στο λιμάνι ξεκίνησαν πρόσφατα ξανά συναυλίες μετά από μία μεγάλη περίοδο ανομβρίας. Στο χώρο της ΔΕΘ βλέπουμε μόνο τα ονόματα που φέρνει εκείνη, ενώ οι πολυχώροι του Φιξ και του Μύλου είναι εκτός λίστα πλέον.

Μία καλή ευκαιρία ανοίγεται τώρα με το μητροπολιτικό πάρκο Παύλου Μελά και μένει να φανεί αν δήμος και διοργανωτές θα… τα βρουν, ώστε να δούμε στο μέλλον αξιόλογα events εκεί.

Η διοργάνωση μεγάλων συναυλιών είναι… ακριβό σπορ

Πολύ σημαντικός, φυσικά, είναι και ο παράγοντας του κόστους για μια τέτοια διοργάνωση, αν και ο κ. Ευσταθίου δεν συμφωνεί ότι τα πράγματα στη Βουλγαρία –ειδικά πλέον– είναι πολύ καλύτερα από εδώ.

«Βλέπουμε παγκοσμίως ότι κάποια φεστιβάλ δυσκολεύονται και καταργούνται. Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα το πρόβλημα. Όπου και να πας όλοι για ακρίβεια μιλάνε, ειδικά μετά τον κορονοϊό. Αλλά οι καλλιτέχνες δεν φαίνεται να το καταλαβαίνουν και… βαράνε στο ψαχνό με τις αμοιβές που ζητάνε. Πλέον είναι πολύ πιο κοστοβόρο να κάνεις ένα μεγάλο live συγκριτικά με παλιά».

Αυτό εξηγεί εν μέρει και το γιατί οι Θεσσαλονικείς έβλεπαν πριν 20 και 30 χρόνια καλλιτέχνες μεγάλου βεληνεκούς σαν τον Nick Cave και σήμερα όχι. Βέβαια, ο κ. Ευσταθίου εμφανίζεται πιο «προσγειωμένος» σε σχέση με το τη… χρυσή περίοδο που βίωσε η Θεσσαλονίκη τις δεκαετίες του ‘90 και του 2000:

«Πιστεύω ότι αυτές οι αναμνήσεις των σημερινών Gen-Xers είναι και λίγο προϊόν εξειδανίκευσης. Πρακτικά, η “χρυσή περίοδος” ήταν κάποια αξιομνημόνευτα live στο Μύλο. Δεν είδαμε πολύ μεγάλες ξένες συναυλίες δηλαδή, πέρα από την εμφάνιση των U2 το ‘97, στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Απλώς, επειδή η Ελλάδα είχε βγει από μια Χούντα και το rock και όλη η ξένη κουλτούρα ήρθε πολύ αργά, αυτά τα live προκαλούσαν εύλογο ενθουσιασμό. Απ’ την άλλη, σήμερα γίνονται πραγματικά μεγάλες συναυλίες με χιλιάδες κόσμου στην πόλη. Απλώς, αντί να είναι οι Gorillaz και οι Cure, είναι… ο Λεξ και ο Νίκος Οικονομόπουλος. Ακόμα και αν δεν είναι τόσο του γούστου μας, σε επίπεδο παραγωγής και κοινού, μιλάμε για πραγματικά μεγάλες συναυλίες, τις οποίες θα μνημονεύουν οι σημερινοί πιτσιρικάδες, όταν πενηνταρίσουν. Χρειάζεται χρόνος και “εκπαίδευση” από τους διοργανωτές και τα ΜΜΕ, αν θέλουμε να εξοικειωθεί ο κόσμος και με άλλα ακούσματα, ώστε σε μερικά χρόνια να βλέπουμε και πιο “ψαγμένα” ονόματα από το εξωτερικό εδώ».

Σε αυτό, τονίζει κλείνοντας, θα πρέπει να βοηθήσει ολόκληρο το τοπικό οικονομικό και πολιτιστικό οικοσύστημα, από τους δήμους και την ιδιωτική πρωτοβουλία μέχρι τους ίδιους τους καλλιτέχνες. «Φεστιβάλ σημαίνει να μαζεύονται πολλοί καλλιτέχνες, ντόπιοι και ξένοι, για ένα σαββατοκύριακο και να παίζουν μαζί, να μοιράζονται την ίδια σκηνή, τον ίδιο χώρο. Εμείς αυτό προσβεύουμε. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ότι κάποιοι καλλιτέχνες προτιμούν να κλείνουν ατομικά συναυλίες στις μεγάλες πόλεις αντί να γίνονται κομμάτι αυτής της προσπάθειας. Ελπίζω να αντιληφθούν τελικά ότι σε αυτό είμαστε όλοι μαζί και να στηρίξουν τους εναλλακτικούς φεστιβαλικούς θεσμούς της χώρας μας».