Διάστημα… made in Greece – Ο δ.σ. του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, Νίκος Σέργης, στο TheOpinion

Η Ελλάδα αλλάζει σελίδα στον παγκόσμιο διαστημικό χάρτη, μετατρέποντας τη διαστημική τεχνολογία σε ένα πολύτιμο, καθημερινό εργαλείο για την ασφάλεια, την οικονομία και την εξυπηρέτηση του Έλληνα πολίτη. Σε μια εκτενή, απολαυστική συζήτησή μας στο TheOpinion, ο Διευθύνων Σύμβουλος του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ), Νίκος Σέργης, ξετυλίγει το νήμα μιας πορείας που ξεκίνησε μέσα από τις συμπληγάδες της γραφειοκρατίας και της πανδημίας, για να φτάσει σήμερα να διαχειρίζεται ένα οικοσύστημα εκατομμυρίων και να προετοιμάζει την πρώτη αποστολή Έλληνα αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Δεν είναι μάλιστα τυχαίο που μόλις το περασμένο Σάββατο, ολοκληρώθηκε και η διαδικασία αναζήτησης… ονόματος αυτής της πρώτης αποστολής Έλληνα αστροναύτη στο διάστημα το καλοκαίρι του 2027. Τότε, για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας, ο Έλληνας αστροναύτης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), Αδριανός Γολέμης, θα ταξιδέψει στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου θα παραμείνει για δύο εβδομάδες προκειμένου να εκτελέσει ελληνικά και ευρωπαϊκά επιστημονικά πειράματα.

Η λαμπρή ομάδα των 20

Πώς φτάσαμε τόσο γρήγορα στον στόχο αυτό, με δεδομένο ότι το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος «μετρά» μόλις λίγα χρόνια λειτουργίας;

Αν και το ΕΛΚΕΔ ιδρύθηκε τυπικά το καλοκαίρι του 2019, η πραγματική του αφετηρία καθυστέρησε. Όπως εξηγεί ο κ. Σέργης, ο φορέας έμεινε αρχικά χωρίς διοίκηση, ενώ στη συνέχεια έπεσε πάνω στο «πάγωμα» που προκάλεσε η πανδημία, κατά τη μετάβαση από τον παλιό Ελληνικό Διαστημικό Οργανισμό (ΕΛΔΟ) που δεν είχε προλάβει να λειτουργήσει.

«Η αφετηρία με την τοποθέτηση διοικητικού συμβουλίου του φορέα τοποθετείται χρονικά το 2020. Τι κάναμε τότε; Στην ουσία, ξεκινάς από το μηδέν. Μάλλον ξεκινάς από το μείον ένα, φτάνεις εκεί γύρω στο 2021 στο μηδέν και προσπαθείς να στελεχώσεις αυτόν τον φορέα, ώστε να κάνει δουλειά», λέει ο κ. Σέργης, περιγράφοντας τα πρώτα βήματα. Βήματα, όμως, που είναι μάλλον εντυπωσιακά, παρά το νεαρόν του ΕΛΚΕΔ, αφού παρά τις χαμηλές αμοιβές του δημοσίου, η διοίκηση κατάφερε να φέρει πίσω στη χώρα κορυφαίους επιστήμονες που είχαν φύγει λόγω brain drain. «Το μεγάλο πρόβλημα δεν ήταν τόσο το να βρεις έναν άνθρωπο ο οποίος έχει τα προσόντα. Έχουμε εξαιρετικούς μηχανικούς, εξαιρετικούς επιστήμονες. Το πρόβλημα ήταν να διασφαλίσουμε ότι η προσφορά που κάναμε ήταν ανταγωνιστική με την κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο κάθε επιστήμονας εκείνη τη δεδομένη στιγμή στο εξωτερικό, τόσο από άποψη απολαβών όσο και από άποψη θέσης», εξηγεί ο κ. Σέργης.

Η ανταπόκριση ήταν τεράστια, με 190 αιτήσεις για μόλις 10 θέσεις, θυμάται. Σήμερα, μια εξειδικευμένη ομάδα 20 ανθρώπων συντονίζει τη διαστημική στρατηγική της χώρας.

Ένα οικοσύστημα 1 δισ.ευρώ

Αντίθετα με την αντίληψη ότι η Ελλάδα έχει μείνει πίσω, η εγχώρια διαστημική βιομηχανία (space industry) αριθμεί ήδη περίπου 80 επιχειρήσεις και αναπτύσσεται ραγδαία. Η μεγάλη ώθηση δόθηκε από τις επενδύσεις της ελληνικής κυβέρνησης, οι οποίες αγγίζουν συνολικά το 1 δισεκατομμύριο ευρώ με ορίζοντα το 2030, με τα 350 εκατομμύρια να προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Παράλληλα, μέσω του προγράμματος «Hellas Space 2.0» και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), η χώρα αποκτά σαφή προσανατολισμό. Το τετραετές πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και θα υλοποιηθεί σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ). Αποτελεί τη συνέχεια του πρώτου Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, ύψους 200 εκατ. ευρώ, διευρύνοντας και ενισχύοντας ουσιαστικά την παρουσία της χώρας στον διαστημικό τομέα.

Για να επιτευχθεί αυτό, το ΕΛΚΕΔ έβαλε τέλος στον παλιό κατακερματισμό, όπου κάθε Υπουργείο αγόραζε ξεχωριστά δορυφορικά δεδομένα. «Καταγράψαμε τις ανάγκες. Τις παραμετροποιήσαμε. Τις κάναμε νούμερα και αριθμούς. Τις αξιολογήσαμε. Τις βάλαμε σε μία κατάταξη. Τις προτεραιοποιήσαμε δηλαδή και τις κοστολογήσαμε. Και έτσι μπορέσαμε να είμαστε έτοιμοι με ένα πλάνο», σημειώνει ο κ. Σέργης, εξηγώντας πώς η χώρα ήταν πανέτοιμη όταν άνοιξαν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης.

«Το κομμάτι που ονομάζουμε διαστημικές τεχνολογίες, προϊόντα, υπηρεσίες συμπεριελήφθη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, τον πλέον επαγγελματικό στο Ταμείο Ανάκαμψης και εδώ θα πρέπει να δώσουμε τα εύσημα στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και στο ΕΛΚΕΔ για την ετοιμότητα του φακέλου, που είχε ως αποτέλεσμα την υψηλή χρηματοδότησης», επισημαίνει ο διευθύνων σύμβουλος του ΕΛΚΕΔ.

Και είναι ακριβώς αυτή η συγκεκριμένη εθνική στρατηγική που κάνει τη χώρα πιο ελκυστική πλέον και για επενδύσεις στη διαστημική τεχνολογία.

Η χρηστικότητα στην καθημερινότητα του πολίτη

Ο κ. Σέργης ξεκαθαρίζει ότι η κεντρική στρατηγική είναι και με το Hellas Space 2.0 να επηρεάσουμε τη θέση μας στον Διεθνή Χάρτη, δηλαδή να ανέβουμε λίγο πιο ψηλά στην κατάταξη ως χώρα.

«Ωστόσο, πρέπει να πω ότι ο κυριότερος, ο πρωτεύων στόχος είναι να προσφέρουμε υπηρεσίες στον Έλληνα πολίτη. Ο πρωτεύων στόχος δεν είναι ένας στείρος διεθνής ανταγωνισμός γοήτρου, όπως συνέβαινε στη δεκαετία του ’60 ανάμεσα σε Σοβιετικούς και Αμερικανούς», λέει και επικαλούμενος τον Ρόναλντ Ρέιγκαν, υπενθυμίζει ότι ο λόγος ύπαρξης μιας κυβέρνησης είναι να υπηρετεί τον πολίτη. Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Πώς σχετίζεται η καθημερινότητά μας με το… διάστημα;

«Σήμερα, οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται ότι το διαστήμα είναι μέσα στη ζωή μας. Θέλουμε τις υπηρεσίες διαστήματος γιατί πλέον η ζωή μας είναι εξαιρετικά δύσκολη χωρίς αυτές», υπογραμμίζει.

Η χρηστικότητα αυτή μεταφράζεται σε απτά παραδείγματα: Μικροδορυφόροι αποτυπώνουν σε πραγματικό χρόνο την πορεία ενός πύρινου μετώπου για τους πυροσβέστες στο πεδίο, οπτικοί δορυφόροι υψηλής ανάλυσης προσφέρουν δεδομένα για πλημμύρες, καλλιέργειες και επιτήρηση συνόρων, δορυφόροι καταγράφουν τη θερμοκρασία της θάλασσας. Όπως εξηγεί ο κ. Σέργης, αυτό βοηθά τους βιολόγους να προβλέψουν φαινόμενα (π.χ. έξαρση τσουχτρών) που θα μπορούσαν να καταστρέψουν την τουριστική σεζόν μιας περιοχής.

Υπάρχουν κι άλλα:

Οι περίπου 10.000 ενεργοί δορυφόροι που βρίσκονται σήμερα σε τροχιά παράγουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων, τα οποία στηρίζουν τις υποδομές, τις οικονομίες και τα συστήματα εθνικής ασφάλειας της Γης. Με τη βοήθεια υπηρεσιών που βασίζονται στο διάστημα, οι εταιρείες κοινής ωφέλειας συγχρονίζουν τις ροές ενέργειας στα δίκτυα, τα χρηματιστήρια καταγράφουν τις συναλλαγές, οι ωκεανογράφοι παρακολουθούν απειλούμενες φάλαινες, οι επιστήμονες παρατηρούν το κλίμα και οι αγρότες αυξάνουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών τους.

Οι δορυφόροι επικοινωνιών επιτρέπουν στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας να διαχειρίζονται αεροσκάφη σε πυκνό εναέριο χώρο, οι δορυφόροι τηλεπισκόπησης αποκαλύπτουν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στην επιφάνεια της Γης, και οι μετεωρολογικοί δορυφόροι μας ενημερώνουν για το αν πρέπει να έχουμε ομπρέλα όταν θα τη χρειαστούμε.

Προ των πυλών 24 ελληνικοί δορυφόροι

Το επόμενο μεγάλο ορόσημο για τη χώρα είναι η φυσική, ανθρώπινη παρουσία της στο διάστημα, η οποία έρχεται ως το επιστέγασμα μιας συστηματικής προσπάθειας.

«Μέχρι να πετάξει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης η Ελλάδα θα έχει σε τροχιά 24 δορυφόρους. Θα έχει ολοκληρώσει ουσιαστικά το πρώτο βήμα που είναι η παρουσία των αντικειμένων ελληνικής κατασκευής στο διάστημα, αντικειμένων ελληνικής κατασκευής με επιχειρησιακό ρόλο», δηλώνει ο κ. Σέργης. Το επόμενο βήμα είναι ο Αδριανός Γολέμης, ο Έλληνας γιατρός των αστροναυτών, ο οποίος επιλέχθηκε από τον ESA ανάμεσα σε 22.500 υποψηφίους για να γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης. «Είναι χαρά και τιμή για εμάς να δηλώνουμε πλέον προς όλες τις κατευθύνσεις ότι η Ελλάδα αφού θεμέλιωσε την παρουσία της με την τεχνολογία της στο διάστημα και την τεχνολογία δικής της κατασκευής στο διάστημα, έρχεται τώρα να δηλώσει και την ανθρώπινη παρουσία με έναν αστρονάστη Έλληνα ο οποίος έχει πριν φτάσει να είναι ο ίδιος αστρονάστης έχει διατελέσει περίπου μία δεκαετία ως γιατρός των αστροναστών», τονίζει.

Όσο για τα σενάρια διαστημικού τουρισμού και αποικισμού άλλων πλανητών, εμφανίζεται απόλυτα ρεαλιστής, ξεκαθαρίζοντας ότι ο αποικισμός ανήκει ακόμα στη σφαίρα της φαντασίας. «Το όριο του διαστήματος είναι στα 100 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της γης μας. Συνεπώς ένα ταξίδι πάνω από αυτό το ύψος συνιστά μια διαστημική επίσκεψη, διαστημικό τουρισμό… Οποιαδήποτε συζήτηση όμως για αποικισμό είναι κάτι το οποίο για εκατοντάδες ακόμα χρόνια θα ανήκει στη σφαίρα της φαντασίας. Δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή οι προϋποθέσεις», καταλήγει.